Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Al jıyntyq zeınetaqynyń ortasha mólsheri 120 798 teńgeni quraıdy, onyń ishinde yntymaqty zeınetaqy mólsheri – 82 953 teńge, bazalyq zeınetaqy mólsheri – 37 845 teńge. Ashyq aqparat kózderindegi derekterge qaraǵanda, jyl basynan beri respýblıkalyq bıýdjetten 824,3 mlrd teńge somasyna zeınetaqy tólengen. Solardyń arasynda bazalyq zeınetaqy – 253,1 mlrd teńge, yntymaqty zeınetaqy – 571,2 mlrd teńgeni quraǵan.
Bul rette Ulttyq banktiń zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdaǵy negizgi baǵyttaryna kóz júgirtsek, Qarjy mınıstrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary – 47,22%, kvazımemlekettik kompanııalardyń oblıgasııalary – 11,03%, elimizdegi ekinshi deńgeıli bankterdiń oblıgasııalary men depozıtteri – 7,07%, shet memleketterdiń MBQ – 5,64%, halyqaralyq qarjy uıymdarynyń baǵaly qaǵazdary – 2,46%, otandyq emıtentterdiń korporatıvtik oblıgasııalary – 0,10% -dy quraǵan.
Sonymen qatar zeınetaqy aktıvteri esebinen satyp alynǵan qarjy quraldarynyń nomınaldanǵan valıýtalar bólinisindegi ınvestısııalyq portfeli boıynsha ulttyq valıýtadaǵy ınvestısııalar – 71,55%, AQSh dollarynda – 28,39%, ózge valıýtada – zeınetaqy aktıvteri portfeliniń 0,05% bolǵan. Alynǵan kiristiń qurylymyn taldaýdan baǵaly qaǵazdar jónindegi syıaqylar, onyń ishinde ornalastyrylǵan salymdar men «keri REPO» operasııalary boıynsha ári baǵaly qaǵazdardy naryqtyq qaıta baǵalaýdan túsken kirister 435,62 mlrd teńgeni, ózge kirister – 1,29 mlrd teńgeni quraıdy.
Al syrtqy basqarýdaǵy jáne shetel valıýtasyn qaıta baǵalaýmen baılanysty quraldar 91,24 mlrd teńge kóleminde shyǵyn ákelgen. Sarapshylar muny turaqsyz geosaıası jaǵdaıdyń, jahandyq qarjy naryǵyndaǵy joǵary qubylmalyqty jáne ınflıasııanyń bıylǵy jyly alynǵan ınvestısııalyq kiriske áserin kórsetedi dep baǵalaýda.
Salymshylardyń zeınetaqy jınaqtary zeınetaqy jarnalary men olarǵa esepteletin ınvestısııalyq kiristerden turatyny belgili. Memleket zeınetaqy jınaqtaryn zeınetaqy tólemine quqyǵyn alǵannan keıin ınflıasııany eskere otyryp, saqtaý kepildigin qamtamasyz etýde salymshylardyń jınaqtaryn ınflıasııadan saqtaýǵa kómektesetindigin, alaıda halyq otandyq zeınetaqy júıesinde zeınetaqy qorynyń iri qarjy ınstıtýttarymen úlestes bolýyna baılanysty zeınetaqy jınaqtarynyń eleýli táýekelge ushyraıtyndyǵynan kúmándanatyny ras. Zańnamaǵa sáıkes, 2021 jylǵy qańtardan bastap salymshylar óz jınaqtarynyń bir bóligin ınvestısııalyq portfeldi basqaratyn kompanııalarǵa aýdara alady. Bul quqyqty zeınet jasyna tolmaǵan, mindetti zeınetaqy jarnalary men mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary esebinen eń tómengi jetkiliktilik sheginen asatyn zeınetaqy jınaqtary bar salymshylar, saqtandyrý kompanııalarymen ómir boıǵy annýıtettik tólemderdi qamtamasyz etetin zeınetaqy annýıteti sharttaryn jasasqan salymshylar paıdalanatyn bolady. Sonymen zeınetaqy aktıvterin basqarý úshin barlyq talaptarǵa sáıkes keletin ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylardyń tiziliminde «Jusan invest» AQ, «BCC Invest» AQ, «Sentras Sekıýrıtız» AQ, «Halyk Global Markets» AQ jáne «Halyk Finance»AQ engen. Zeınetaqy jınaqtaryn ınvestısııalyq portfeldi basqarýshynyń (IPB) basqarýyna aýdarǵan kezde memleket kepildigi basqarýshy kompanııanyń zeınetaqy aktıvteriniń eń tómengi kiristilik deńgeıin qamtamasyz etý kepildigimen almastyrylady. Qazirgi kúni 3 421 adam ózderiniń mindetti zeınetaqy jarnalaryn (MZJ) jáne mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary (MKZJ) esebinen zeınetaqy jınaqtaryn IPB-ǵa senip tapsyrǵan. 5 957 ótinish boıynsha 8,8 mlrd teńge senimgerlik basqarýǵa aýdarylǵany kórsetilgen. Tipti keıbir salymshylar zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin birneshe ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa berý týraly sheshim qabyldaǵan. Aýdarymnyń ortasha somasy – shamamen 1,5 mln teńge. Bul rette IPB basqarýyndaǵy qarajattyń jalpy kólemi – ınvestısııalyq tabysty qosa alǵanda 9,6 mlrd teńge. Investısııalyq portfeldi basqarýshylardaǵy qarajattyń jalpy kólemi – 9,72 mlrd teńge. Bıylǵy birinshi shildeden bastap salymshylarǵa MZJ men MKZJ esebinen zeınetaqy jınaqtarynyń 50%-yna deıin, jetkiliktilik shegine qaramastan, ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa aýdarý quqyǵy beriletin bolady. Al erikti zeınetaqy jarnalaryn jeke zeınetaqy shotynda bar somanyń kólemine qaraı aýdarýǵa bolady. Bul rette memleket MZJ men MKZJ esebinen zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýyna tek Ulttyq bank basqarýyndaǵy bóligi boıynsha ınflıasııa deńgeıin eskere otyryp, kepildik beredi. MZJ men MKZJ esebinen zeınetaqy jınaqtarynyń IPB basqarýyna berilgen bóliginiń saqtalýyna salymshy tańdaǵan osy basqarýshy jaýapty.
«Jusan Invest» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy zeınetaqy aktıvteri – 4,3 mlrd teńge. Kompanııanyń eń mańyzdy salymdary bas banknottary – 31,09%, Exchange Traded Funds (ETF) paılary – portfeldiń 30,33%-y. Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıteti – 24,09%. Investısııalyq qyzmettiń nátıjesinde, sondaı-aq shetel valıýtalary baǵamdarynyń qubylmalylyǵy men qarjy quraldarynyń naryqtyq qunynyń ózgerýi saldarynan 2023 jyly eseptelgen ınvestısııalyq kiristiń mólsheri 147,84 mln teńgeni qurap, zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 3,35% boldy.
«Halyk Global Markets» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy zeınetaqy aktıvteri 2,7 mlrd teńgeni quraıdy. Ulttyq valıýtadaǵy ınvestısııalar portfeli – 79,78%, AQSh dollarymen 20,22%-ǵa teń. Investısııalyq qyzmettiń nátıjesinde bıylǵy jyldyń sońǵy úsh aıynda eseptelgen ınvestısııalyq kiristiń mólsheri – 83,27 mln teńge. Zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 2023 jyldyń basynan beri 2,93% kórsetti.
«BCC Invest» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń mólsheri – 1,6 mlrd teńge. Investısııalardyń negizgi baǵyttarynyń ishinde elimizdegi memlekettik oblıgasııalar portfeli – 51,75%, kvazımemlekettik uıymdardyń oblıgasııalary – 20,48%, paılar (ındeksterge arnalǵan ETF) – 9,69%, sheteldik emıtentterdiń aksııalary men depozıtarlyq qolhattary – 5,18%. Investısııalyq qyzmettiń nátıjesinde eseptelgen ınvestısııalyq kiristiń mólsheri jyl basynan beri 35,15 mln teńgeni quraǵan. Zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi – 2,12%. Eseptelgen ınvestısııalyq kiristiń kóp bóligi «keri REPO» operasııalary boıynsha syıaqyǵa jáne baǵaly qaǵazdardy naryqtyq qaıta baǵalaýdan túsken tabysqa tıesili boldy.
«Sentras Sekıýrıtız» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy BJZQ zeınetaqy aktıvteri – 1,03 mlrd teńge. Investısııalyq qyzmet jáne qarjy quraldarynyń naryqtyq qunynyń ózgerýi nátıjesinde eseptelgen ınvestısııalyq kiris mólsheri jyl basynan beri 20,88 mln teńgeni qurap, zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 1,88% boldy.
«Halyk Finance «Qazaqstan Halyq Bankiniń EU» AQ senimgerlik basqarýyndaǵy zeınetaqy aktıvteri – 162,36 mln teńge. Investısııalyq qyzmet nátıjesinde eseptelgen ınvestısııalyq kiris mólsheri sońǵy úsh aıda 2,01 mln teńgege jetken. Zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi 2,86%-dy kórsetedi.
Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń málimetterine qaraǵanda árbir jyldyń sońynda ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa alǵan nomınaldy kiris pen zeınetaqy aktıvteri tabystylyǵynyń eń tómengi máni arasynda teris aıyrma týyndaǵan jaǵdaıda, basqarýshy kompanııa osy aıyrmany salymshyǵa óz qarajaty esebinen óteýge mindetti ekeni aıtylady. Munda ınvestısııalyq portfeldi basqarýshynyń bedeli ǵana emes, sonymen birge menshikti kapıtaly da táýekelge tigiledi. Elimizde búginde ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylar sany saýsaqpen sanarlyqtaı. О́ıtkeni olarǵa qoıylatyn talaptar artyp, yqtımal táýekelderdi jabý úshin kapıtalynyń jetkilikti bolýy qajet.
Burynyraqta Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tarapynan Ulttyq bankke BJZQ-nyń ınvestısııalyq saıasatyn jetildirý jóninde birqatar usynystar berilgen. Olardyń arasynda zeınetaqy aktıvterin basqarý boıynsha jeke basqarýshy kompanııalardy jiberý ólshemsharttaryn keńeıtý, onyń ishinde joǵary kredıttik reıtıngi bar enshiles sheteldik uıymdardy zeınetaqy aktıvterin basqarýǵa tartý múmkindigin qarastyrý aıtylǵan edi. Bas banktiń baspasóz qyzmeti BJZQ zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdyń negizgi baǵyttaryna sáıkes, 2023 jyl ishinde BJZQ zeınetaqy aktıvterin naryqtyq sharttary boıynsha «Báıterek»UBH» AQ oblıgasııalaryna jalpy somasy 500 mlrd teńgege deıin ınvestısııalaý josparlanyp otyrǵandyǵyn málimdegen edi. «Báıterek» UBH» AQ tartylatyn qarajatty mashına jasaý, metallýrgııa, tamaq jáne jeńil ónerkásip, qurylys ındýstrııasy, ınfraqurylym jáne basqa da salalardaǵy iri jobalarǵa nesıe berýdi baǵyttaý josparlanǵanyn, qarjylandyrý úshin jobalardy irikteý jáne bólingen qarajattyń ıgerilýin baqylaý Úkimet deńgeıinde júzege asyrylatyn bolady. BJZQ zeınetaqy aktıvteri «Báıterek» UBH» AQ naryqtyq kiristilik boıynsha qaıtarymdy negizde berilmek. Joǵaryda atalǵan ınvestısııalar jyl saıyn BJZQ salymshylaryna ınvestısııalyq tabys ákelip, sonymen qatar el ekonomıkasynyń naqty sektoryn odan ári damytýǵa eleýli kómek kórsetetinine senim bildirilýde.
Salymshylardyń bolashaqqa dep úmit artqan zeınetaqy jınaqtary tistegenniń aýzynda, ustaǵannyń qolynda ketpeı, tıimdi ınvestısııalanyp, kiristiliginiń artýy qarapaıym halyq úshin de, Úkimet úshin de mańyzdy. Sondyqtan árbir qarajattyń jumsalýy halyqtyń nazarynda bolýy tıis dep oılaımyz.
