Saltanatty is-sharada áskerı úrmeli aspaptar orkestriniń áýeni áýelep, jınalǵan jurt mýzykamen birge kóńil jubatty. Memorıal keshenine jınalǵandarǵa «Maıdan dalasy» alańynda soǵys pen tyldaǵy aýyr beınetti beınelegen teatrlandyrylǵan qoıylym kórsetildi. Sol bir surapyl soǵys jyldaryn eske túsirgen kórinister kópshiliktiń jan dúnıesin tebirentpeı qoımady.
Osy sátte qala basshysy «Tarıhtyń betinen óshpesteı oryn alǵan bul Jeńis – bizdiń atalarymyzdyń, ákelerimizdiń, aǵalarymyz ben ápkelerimizdiń janymen, qanymen, erlik rýhymen kelgen eń qasterli, eń qymbat qundylyq. О́ıtkeni fashıstik Germanııaǵa qarsy Ekinshi dúnıejúzilik surapyl soǵys qasiret ákelmegen, qaıǵy shektirmegen birde-bir shańyraq joq. Qanshama bozdaqty jer jastandyrǵan, qanshama oshaqtyń otyn sóndirgen qan keshý maıdanynda Otan úshin, bizdiń jarqyn, beıbit bolashaǵymyz úshin maıdanger ata-ákelerimiz aryn – baıraq, namysyn – naıza etip, qaharmandyq pen janqııarlyqtyń óshpes úlgisin kórsetti. Olar jaýǵa qarsy oq bolyp atylyp, ot bolyp jandy. Jeńisti jaqyndatyp, qanshama jaýynger maıdan dalasynda mert boldy. Al alapat soǵystan elge aman oralǵan ardagerler beıbit ómirde de óskeleń urpaqqa erlik pen eńbektiń ónegeli órisin tanytyp, adal qyzmet etti. Sol ardaqty ardagerlerimizdiń qatary búginde sıredi. Biraq olarǵa degen qurmet pen taǵzym eshqashan alasarmaq emes. Bul – erlik, bul – jeńis tarıhtyń altyn árippen jazylǵan paraǵy bolyp qala beredi. Búgingi urpaq aǵa býyn ardagerler tanytqan qaısarlyq pen qaharmandyqty, erjúrektilik pen eldi súıe bilýdi úlgi etip, boılaryna sińiredi» degen sózdermen oıyn túıindedi.
Jalpy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysyna shahardan 23 myńnan astam azamat attansa, búginde solardyn kózi tiri qalǵany – 3-aq ardager. Budan bólek 2 myńnan astam tyl ardageri bar. Osy oraıda aramyzda qalǵan sol úsh qazynaly qart maıdangerge qurmet kórsetý maqsatynda qala ákimi ardagerler Abylaı Qazybaev, Nına Mosýnova men Murataly Tólepbergenulynyń shańyraqtaryna baryp, arnaıy merekelerimen quttyqtady.
Ǵumyrlary bir ǵasyrǵa tatıtyn, soǵysta da, eńbek maıdanynda da ónegeli iz qaldyrǵan qarııalardyń ómirleri erlik týraly dastan jazýǵa turarlyqtaı. Jastyq shaǵyn soǵys urlaǵan jáne jaýmen aıqasyp, qııan-keski shaıqastan aman oralǵan maıdangerlerge qala basshysy erekshe iltıpatyn bildirip, densaýlyq pen amandyqtaryn tiledi. О́z kezeginde qarııalar shańyraǵyna kelip turǵan ákimdi jyly shyraımen qarsy alyp, aq batasyn berip, shyǵaryp saldy. Elimizdiń barsha jurtyna ashyq aspan men beıbit ómir tilep, bata qaıyrdy.
Endeshe, osy úsh ardagerdiń ónegege toly ómirleri jaıly az-kem syr shertsek. Qalanyń baıyrǵy turǵyny sanalatyn Nına Mosýnova soǵysta pýlemetshi, radıst bolǵan qart jaýynger. Nına Mosýnova 1924 jyly 9 naýryzda Tatarstannyń Ýrýstamak eldi mekeninde týǵan. 1939 jyly mektep bitirgen soń aýyl sharýashylyǵy fermasyna jumysqa turyp, 1940 jyly ferma meńgerýshisi bolyp saılanady. Arada eki jyl ótkende 18 jasqa tolǵan boıjetken óz erkimen maıdanǵa attanady. 1943 jyly Mojaısk mańyndaǵy soǵysqa qatysqan. Pýlemetshi bolǵan, 36 áskerı bólimniń «Zenıt» brıgadasynda radısterdiń komandıri boldy. Soǵystan elge erte oralǵan ardager túrli salada qyzmet atqardy. Al Shymkentte 1948 jyldan beri turady. «Germanııany jeńgeni úshin» medalimen marapattalǵan. Búginde balasynan 2 nemere 5 shóbere súıip otyr.
Shymkenttik maıdanger Abylaı Qazybaev Jeńis kúnin Berlınde qarsy alǵan. Ásker qataryna alynǵanda 17 jastaǵy bozbala edi. Ol jaý qolynda qalǵan qalalardy azat etý jolynda aıanbaı kúresti. Zeńbirekshiler tobynda júrip, nemis tankisine qarsy tura bildi. 1945 jyly 1 mamyrda Kenıgsberg qalasyn azat etýge qatysty. Sarbazdyq qyzmetin soǵystan keıin de atqaryp, elge 1950 jyldyń sáýir aıynda oraldy. Ardager 1925 jyly qazirgi Qaınarbulaq aýylynda dúnıege kelgen. 1943 jyly qyzyl ásker qataryna alynyp, Tashkent qalasyndaǵy áskerı daıyndyqtan ótti. 219-dıvızııanyń 2-gvardııalyq-polkiniń quramynda Ýkraına, 3-Belarýs maıdandarynda soǵysyp, Latvııa, Lıtvadaǵy shaıqastarda erlik kórsetti. Arnaıy jasaqpen birge 1946-1950 jyldary jaýdan azat etilgen aımaqtardy mınadan tazartty. Elge kelgen soń SMÝ-4 kásipornynda, Qorǵasyn zaýytynda, TES-2 mekemesinde jemisti eńbek etti. Soǵys kezinde «Qyzyl Juldyz», II dárejeli «Otan soǵysy», «Eńbek Qyzyl Tý» ordenderimen, «Jaýyngerlik qyzmeti úshin» jáne basqa kóptegen medalmen marapattaldy.
Qarataý aýdanynyń turǵyny Murataly Tólepbergenuly mamyr aıynda toqsan segizinshi kóktemin toılaıdy. Qarııa ózin áli tyń sezinedi. Qımyl-qozǵalysy da shıraq. Bala-shaǵasynan nemere men shóbereler súıip otyr. Qart maıdanger 1925 jyly 20 mamyrda Túlkibas aýdanynyń Jaskeshý aýylynda dúnıege kelgen. 1943 jyly qolyna qarý alyp, Brest qamaly, Varshava, Dansk, Vıssmark qalalaryn azat etý jolynda jaýmen alysty. Maıdandaǵy erligi úshin keýdesine «Otan soǵysy», «Germanııany jeńgeni úshin», «Varshavany azat etkeni úshin» medaldary taǵyldy. Keıin beıbit zamanda Túlkibas MTS-te traktorlyq brıgadasynyń brıgadıri bolyp jumys istedi. Odan Kalının kolhozynda esepshi boldy, ujymshar fermasynyń meńgerýshisi sekildi qyzmetterge de aralasty.
«Búgingi kúnimizge shúkir deý kerekpiz. Táýelsizdiktiń bergen bir syıy, Qudaıǵa shúkir, halyqtyń qarny toq, ulttyǵymyzdy ulyqtaýǵa múmkindik aldyq. Eldiń azamattary árqashan bilimdi bolý kerek. Birinshi orynda otansúıgishtik turýy tıis. Basshylar da halqyna adal qyzmet istese dep tileımin. Ádildik bar jerde qoǵam tynysh. Jastar tárbıesi, olardyń erteń jumysqa turyp ketýine jaǵdaı jasaý basshylyqtyń mindeti. Biz soǵystan keıingi qıyn-qystaý kezeńde ujymshardy aıaqqa turǵyzdyq. Kúnimiz egin salyp, mal baǵýmen ótti. Eńbek adamdy ósiredi. Sondyqtan jas urpaqtyń eńbekqor bolǵanyn qalaımyn. Osy alǵan betimizden qaıtpasaq elimiz keleshekte gúldengen baı memleket bolaryna nyq senemin», dedi qarııa.
Osynaý shýaqty mereke kúni qalalyq qoǵamdyq kelisim ujymy da Jeńis syılaǵan ardagerlerge «9 mamyr – Jeńis kúni! Bul – adamzat tarıhyndaǵy eń aýyr qantógis soǵys aıaqtalǵan aqjoltaı kún. Bul kún – sol bir qandy qyrǵynnan qaıtpaı qalǵan qyrshyn bozdaqtardyń asqaq rýhtarynyń baıyz tabatyn kúni. Jáne de ádilettiń ádiletsizdikti jeńgen kúni. Búgingi urpaqtyń sizder syılaǵan beıbit damý jolyn odan ári jalǵastyryp jatqan kún. 9 mamyr – qan maıdanda paryz ben namysty alǵa qoıǵan, eli men jeriniń bostandyǵy úshin jan aıamaı, qaranıet jaýǵa tótep bergen, tabandy da qaısar minezdi jaýyngerlerimizdiń jáne tylda tynymsyz eńbek etken aǵalarymyz ben apalarymyzdyń eren erliginiń, bıik rýhynyń merekesi. Jas urpaq aǵa býyn-ardagerler tanytqan qaharmandyq pen qaısarlyqtan úlgi alyp, boı túzeıdi. Osynaý erlikke toly kún tarıhymyzdyń máńgilik umytylmas paraǵy bolyp qala bermek», degen raıda óz tilekterin jetkizdi.
Jeńis kúnin toılaý qalanyń ál-Farabı alańynda jalǵasyn tapty. Keshqurym alańǵa jınalǵan qala jurtyna Á.Nurpeıisovtiń «Kútken kún» romany jelisimen ashyq aspan astynda sahnalanǵan qoıylymy kórsetildi. Merekelik konsert tanymal óner juldyzy Aıgúl Imanbaeva jetekshiligindegi óner ujymy «A.I.» teatry qoıylym qoıdy. Spektakldiń basty rólderin Mádenıet salasynyń úzdigi Baǵlan Imanǵalıev, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Gúljamal Qazaqbaeva, «A.I.» teatrynyń akterleri Erkebulan Esirkep, Anel Tólegenova, Ámirhan Orazbaq, Aqbota Shoıynbek somdady. Sondaı-aq merekelik keshte Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaeva, ánshi Marjan Arapbaevalar sahna tórinde án shyrqady.
