Keshen týraly birer sóz. Aýmaǵy 2500 sharshy metrdi quraıdy. «Aqsaq qulan» – shaǵyn sáýlet nysandary men kúımeler, týlar, týtuǵyrlar kelgen eldiń nazaryn birden ózine aýdarady. Holdyń kireberisindegi monıtor arqyly kelýshiler keshenniń ishki mazmunymen, Joshy han kesenesiniń tarıhymen tanysa alady. Barlyq málimet qazaq, aǵylshyn, orys tilderinde jazylǵan. 3D formatyndaǵy jeke bólmede ejelgi qala kórinisterin tamashalap, derekti fılm kórýge bolady. Sondaı-aq ekspozısııalar men demonstrasııalarǵa arnalǵan zaldar, namazhana, býfet, shaıhana, demalys bólmeleri týrısterge barynsha qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Bir sózben aıtqanda, keshen týrıster úshin tartymdy-aq. Osy nysan salynǵaly munda kelýshilerdiń sany arta túskeni de baıqalady. Degenmen...
Qazirgi kezde el Prezıdentiniń tapsyrmasymen, Úkimettiń qaýlysymen salynyp, paıdalanýǵa berilgen keshenniń mártebesi naqtylanbaı tur. Bul osy mádenı-tanymdyq ordanyń damýyna, tanymaldyǵyna ájeptáýir kedergi keltiredi. Úkimet qaýlysynda «týrıstik keshen» dep atalǵan nysan qazir Jezqazǵan qalasy Mádenıet jáne tilderdi damytý bólimine qarasty «Halyqtar dostyǵy men mádenıeti» úıiniń qaramaǵyndaǵy «Tarıhı-mádenı keshen» retinde qarjylandyrylyp keledi.
«Biz negizinen keshenniń kútimin qamtamasyz etýge, ekskýrsııa júrgizýshilerge ǵana qarjy bóle alamyz. Mádenıet salasy tehnıkalyq qyzmetkerleriniń jalaqysy múldem tómen ekeni taǵy belgili. Al keshen Jezqazǵan qalasynan 45 shaqyrym jerde ornalasqan. Qyzmetkerlerdi ustap turý da qıyn», deıdi Jezqazǵan qalasy Mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basshysy Gúlzada Shomaeva.
Bul sózdi Ulytaý oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Saǵyndyq Qojamseıitov odan ári tirilte túsedi.
– Biz aqpan aıynyń sońyna taman syrttan kelgen qonaqtardy ertip aparsaq, keshenniń esigi tars jabyq tur eken. Munysy nesi desek, 16 aqpan kúni keshenniń qyzmetkerleri aryzdaryn jazyp, túgeldeı jumystan shyǵyp ketipti. Sodan soń mundaǵy máselege úńile bastaǵanda, keshenniń kúrmeýi kóp ekenin bildim. Sosyn ardagerler keńesiniń tóralqasyn shaqyryp, máseleni tıisti oryndarmen keńirek talqyladyq. Sondaǵy uqqanymyz – keshendi respýblıkalyq bıýdjetke bermeı, jaǵdaı túzelmeıdi. Biz astanadaǵy quzyrly oryndarǵa, laýazymdy azamattarǵa birneshe ret hat joldadyq, biraq, ázir eshqandaı nátıje joq, – deıdi ol.
Jalpy keshenniń keleshegine qatysty alǵashqy dabyl onyń qurylysy bitpeı jatyp-aq, joǵary jaqqa joldanǵanǵa uqsaıdy. Buǵan Jezqazǵan qalasynyń burynǵy ákimi Q.Ábsattarovtyń 2021 jyly sol kezdegi Qaraǵandy oblysynyń ákimine «Atalǵan tarıhı-mádenı keshen halyqaralyq deńgeıdegi týrızm nysany bolyp tabylady. Álem týrısteriniń nazaryn aýdartatyn aýqymdy jobanyń zamanaýı talap deńgeıinde minsiz jumys jasaýy jáne jahandyq týrızm damýynyń básekesine tótep berýi úshin bul keshenniń respýblıkalyq deńgeıde basqarylýy qajet dep sanaımyz» degen maǵynada bir emes birneshe ret hat joldaǵany dálel.
Jańadan Ulytaý oblysy qurylǵan soń, 2022 jylǵy 8 shildede Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary R.V.Sklıardyń tóraǵalyǵymen «Ulytaý oblysynyń ózekti máseleleri» jóninde jınalys ótedi. Osy jınalysta «Joshy han keshenin» respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý týraly másele kóteriledi. Oblys ákimi 2022 jylǵy 21 shildede Mádenıet jáne sport mınıstrligine sol jınalystyń №11-04/05-3285 hattamasynyń 10-tarmaǵyna sáıkes «Joshy han tarıhı-mádenı keshenin» Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń menshigine qabyldaýǵa baılanysty prosedýrany bastaýǵa tapsyrma berýin» ótinip, hat joldaıdy. Biraq ázir eshqandaı qozǵalys baıqala qoımaıdy.
Keshen «tarıhı - mádenı, ǵylymı zertteý ortalyǵyna aınalady» degen maqsatpen boı kótergenmen, qazir munda eshqandaı zertteý jumystary júrgizilip jatqan joq jáne bul múmkin de emes. О́ıtkeni keshenniń shtattyq kestesinde 26 birlik bar desek, olardyń bári derlik tehnıkalyq qyzmetkerler. Mundaı jaǵdaıda ǵylymı zertteý isimen aınalysý týraly sóz qozǵaýdyń ózi kúlkili. Al, tarıhshylar keshen ornalasqan mańaıda Joshy hannyń ordasy, bekinisi bolǵanyn, birneshe handardyń súıegi de sol jerden máńgilik oryn tepkenin aıtady. Zerttelmeı, zerdelenbeı jatqan dúnıemiz jeterlik qoı.
Syrtqy kelbet-kórki tartymdy keshen ishki mazmunymen de talapqa saı jumys istegeni abzal. Bizde kóp nársege bıýrokratızm deıtin shyrmaýyqtyń kesiri tıip jatatyny bar. «Joshy han» kesheniniń qazirgi ahýalyna da naq sol kináli tárizdi. Bıýrokratızm demekshi... Keshenniń qasynda Joshy han kesenesi bar. Bir aýmaqta turǵanmen bul kesene keshenge qaramaıdy. Muny aıtyp otyrǵanymyz, terrıtorııalyq turǵydan eskertkishterdiń biri Jezqazǵan qalasyna, biri Ulytaý aýdanyna qarasty bolyp keletin qazirgi jaǵdaı túbirinen ózgerip, bir izge túsirilip, bir menshik ıesine toptastyrylǵanda ǵana tarıhı eskertkishterge degen kózqaras ta, bul baǵyttaǵy týrızmdi damytý da oń sıpat alady dep úmittenýge bolady.
Kóp nárse jańaryp jatqan qazirgideı ýaqytta eldik turǵydan sheshim qabyldaýǵa quzyretti azamattar tyǵyryqtan shyǵatyn ońtaıly joldy tappaýy múmkin emestigine seneıik. Bul kúrmeý tezirek sheshilmese kózqýanyshymyzǵa aınalǵan kórikti keshen kóz aldymyzda kútimsizdikke ushyrap, kelbetinen aıyrylyp qalýy da, eń bastysy, «keleshekte ǵylymı zertteý ortalyǵyna aınalady» degen ádemi oıymyz júzege aspaı qalýy da bek múmkin.
Ulytaý oblysy
