Pandemııa sabaqtary saralandy

Forýmǵa 10-nan asa shetel ǵa­lym­­dary, sarapshylar keldi. Ǵa­lymdar koronavırýs pande­mııa­sy kezinde qabyldanǵan shara­lar­ǵa jiti toqtalyp, sol tusta qabyl­dan­ǵan sharalar negizinde táji­rıbe almasty. Aıta ketý kerek, osyǵan deıin halyqaralyq sarapshylar pandemııa kezindegi el medısınasynyń tájirıbesin, tıimdiligin ataǵan edi. Endi, mine, araǵa birneshe jyl salyp, qabyldanǵan sheshimder, ǵalymdardyń, dári­gerlerdiń eńbegi forýmda­ qaı­ta­ qaýzaldy. Osy kúni Ult­tyq ǵylym akademııasynyń pre­zı­denti Kúnsulý Zakarııanyń ıdeıa­symen jaryqqa shyqqan «QazVac: Taıtalas» derekti pýb­lısıstıkalyq kitabynyń tusaýy kesildi. Kitap pandemııa kezinde otandyq vaksına shyǵarǵan qazaq ǵalymdaryna arnalǵan. Osy kitapty qolǵa alǵan oqyrman vaksınanyń mańyzyn, qalaı jasalǵanyn, bul jolda ǵalymdardyń qandaı kedergilerge tap kelip, vaksına shyǵaratyn otandyq zaýyt qalaı salynǵanyn bile alady. Kitapty ázirleýshi top vaksına jasaýǵa qa­tys­­qan ǵalymdardyń ózimen jeke kezdesip, osy suraqtardyń jaýabyn oqyrmanǵa usynyp otyr. Kitaptyń tusaýkeser saltanatynda Kúnsulý Zakarııa kitaptyń mazmunyna az-kem toqtalyp, ǵalymdarǵa alǵys aıtty.

– Shekara jabyq, vaksına ja­saýǵa qajetti zattar, qural-jab­dyq­ tapshy kez. Elde pandemııa bas­talmaı turyp qańtar aıynan Bıo­lo­gııalyq qaýipsizdik problemalaryn ǵylymı zertteý ıns­tıtýtynyń ǵalymdary zertteýge kiri­sip ketti. Eshqandaı talap, buıryq bolǵan joq. Klınıkaǵa deıin janýarlarǵa tájirıbeler jasaldy. Keıin eriktilermen úsh kezeńnen turatyn klınıkalyq zertteý barysy, vaksınany­ tir­keý degen óz aldyna bólek úl­ken­ jumys bolsa, ony qaıda óndi­remiz degen taǵy bir ma­ńyz­dy másele alańdatty. Sony­men qatar kitapta zertteý­ge jum­­salǵan qarjy, sol tustaǵy ma­ńyz­­dy zańnamalyq ózgerister tú­gel qamtylǵan. Kitapty nege «QazVac: Taıtalas» dep ata­dyq? Sebebi onda ómir men ólim, ǵalymdar men bıýrokra­tııa­ taıtalasy jazylǵan. Ǵalym­dar uıqysyz jumys istedi. Vak­sı­na­ny 6 mln-ǵa jýyq otandasymyz­ aldy. Vaksınany shyǵarýǵa tike­leı­ aralasqan ǵalymdarǵa, bizge se­nim artqan halyqqa alǵys aıtamyz. Endi osy kitap ǵylymǵa bet burǵan jastarǵa úlgi bolady dep­ úmittenemiz, – degen Kúnsulý Zaka­rııa vaksınany ázirleýde jetek­shilik etken ǵalymdardy kóp­shilikke tanystyrdy.

Osydan soń kitaptyń maz­­­mu­­nymen tanysqan «Qaz­Bio­Pharm»­ Ulttyq hol­dın­giniń bas dırektory Erǵalı Ábdi­ra­ıymov pikir aıtty.

– О́zderińiz biletindeı pan­demııa kezinde ómirimizde eleý­li ózgerister boldy. San sala­nyń mamandary kútpegen qıyn­dyq­tar­ǵa tap keldi. Osy kitaptyń av­tory Kúnsulý Daltonqyzy aıt­qandaı, munda pandemııa kezin­de­gi ǵalymdardyń eńbekteri ja­zyl­ǵan­. Pandemııa kezinde vaksınany­ áýe­li ózine salyp teksergen ǵalym­d­ardyń batyldyǵy, sol kez­degi ǵalymdardyń tujyrymy da­ qamtylǵan. Osy kitap keler ur­paqqa pandemııa sabaqtary bol­syn degen nıette búgin tu­sa­ýyn kesip otyrmyz. Endeshe, «QazVac: Taıtalas» ǵylymnyń da­mýyna da oń septigin tıgizedi de­gen oıdamyz, – dedi ol.

Izin ala forýmnyń ashylýy­ sal­tanatynda Premer-mınıstr­diń­ orynbasary Altaı Kólginov pan­demııa kezinde el úkimeti qabyl­daǵan shuǵyl ári mańyzdy sheshim­derdi baıan­dady.

– Búgingi forýmnyń áleý­met­tik-saıası máni zor. Sebebi búgingi is-shara­ bárimizge pandemııadan sa­baq­ alyp, keleshekte qaýipti vırýstarmen kúresýdiń tıimdi joldaryn anyqtaýǵa septesedi dep oılaımyn. О́zderińiz biletindeı, alǵashynda vırýspen qalaı kúresý keregin eshkim bilmedi. Tipti vırýsqa senbedi. Mundaı ózgeriske dúnıejúzi daıyn bolmady. О́kinishke qaraı, shyǵyndar boldy. Ekonomıkaǵa da salmaq tústi. Áýe, poıyz qatynasy toqtady. О́ıtkeni memlekettiń eń birinshi maqsaty – adam ómirin saqtaý. Sol kezeńde ýaqytyly qabyldanǵan mańyzdy sheshimder el azamattarynyń densaýlyǵyn saqtaýǵa septesti. Árıne, medısına qyzmetkerlerine salmaq tústi. Árbir óńir, qala, aýdanda medısına mamandary aıanbaı eńbek etti. О́zderińiz biletindeı memleket basshysy memlekettik komıs­sııaǵa jetekshilik etip, korona­vırýspen kúreste asa mańyz­dy sheshimder qabyldady. Birin­shiden, tótenshe jaǵdaı jarııa­lan­dy. Memlekettik shekarada shek­teý sharalary qabyldandy. Epı­dahýalǵa baılanysty óńir­ler­de shekteý sharalary engizildi. Ekin­shi, búkil álemde áýe qaty­na­synda reıs­ter azaıǵanyna qara­mastan shetelde júrgen el aza­mattaryn shaqyrý sharalary qabyl­dandy. Densaýlyq saqtaý sala­sy­­nyń bar áleýeti koronavı­rýs­ty anyqtaýǵa, halyqqa sapaly ­­medısınalyq kómek kórsetýge ju­­­­myl­dyryldy. Búgingi forým pan­demııa kezinde qabyldan­­­­ǵan she­shim­derdi qaıta saralap, qory­­tý­ǵa negiz bolyp otyr, – dedi A.Kólginov.

Forýmda Ǵylym jáne jo­ǵa­ry­­ bilim mınıstri Saıasat Nur­bek­ ǵy­lym­ǵa kórsetilgen qol­daý­­lar týra­syn­da habarlasa,­ Den­­saýlyq saqtaý mınıstri Ajar­ Ǵınııat pandemııa kezindegi el tájirıbesin jik-jigimen aıtyp berdi. Izinshe eldegi jáne she­­tel­­den kelgen ǵalymdar pan­de­mııa­nyń saldary týraly jan-jaq­ty baıan­dady.