IT-kompanııalar mıllıardtaǵan adamdarmen tikeleı baılanys ornata otyryp, bıznes, aqparat, jarnama syndy ár túrli tapsyrystarmen jumys istegen. Sonymen qatar AQSh quqyq qorǵaý organdary men barlaý agenttikteri de olardyń qyzmetine júgingen.
Atap aıtsaq, AQSh IT-korporasııalarmen tyǵyz baılanysty 2001 jyly 11 qyrkúıekte terrorızmge qarsy zańnama qabyldanǵannan keıin bastady. Osy ózgeristerden keıin amerıkalyq memlekettik vedomstvolar men uıymdardyń IT-korporasııalardyń derekqorlarynan jeke qupııa aqparatqa qol jetkizýiniń jeńildetilgen tártibi engizildi. Naqtyraq aıtqanda, Federaldy tergeý bıýrosy, Ortalyq barlaý basqarmasy, basqa da barlaý agenttikteri talap-hattyń negizinde sot buıryǵynsyz kez-kelgen aqparatqa qol jetkizýge múmkindigine ıe boldy.
11 qyrkúıekte bolǵan terakttan 20 jyldaı ýaqyt ótse de AQSh-tyń quzyretti organdary aı saıyn myńdaǵan amerıkalyqtyń jeke basyna qatysty málimetterin tekserip otyrǵan.
Osylaısha, 2011 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda bılik Google kompanııasyna 11 057 paıdalanýshy týraly 5 950 ótinim jiberdi. Kompanııa qajetti derekterdiń 93%-yn bergen.
«Halyqaralyq terrorızmge qarsy jalpy kúres» uranymen Vashıngton AQSh-tyń IT korporasııalaryna jáne basqa memleketterge, sonyń ishinde Reseı Federasııasyna ótinim berýge ruqsat berdi. Alaıda bul tek qaǵaz júzinde ǵana iske asyryldy.
2011 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda Reseıden 47 paıdalanýshynyń derekteri týraly 42 ótinim tústi. Biraq olardyń eshqaısysy qabyldanbady.
Bul rette Google kompanııasyna jiberilgen suranystar týraly bes jyldyq derekterdi usynýdy jón kórdik. AQSh memlekettik organdary 27 157 eseptik jazbanyń qupııa derekterine qatysty 12 523 ótinish jibergen, olardyń 79%-yna bılik qanaǵattanarlyq aqparat alǵan.
Reseı bıligi 433 paıdalanýshyǵa qatysty tek 257 ótinim jibergen, biraq ótinishteriniń tek 7%-y ǵana maquldanǵan.
Eskeretin jaǵdaı, amerıkalyq IT korporasııalar men AQSh-tyń quzyrly organdary arasyndaǵy qarym-qatynas tek bir rettik aqparat berýmen shektelmeıdi. Memlekettik organdardyń talaby boıynsha IT-korporasııa obektini uzaq ýaqyt boıy turaqty baqylaýda ustaıdy. Quzyrly organdar aqparatty bir rettik alýǵa arnalǵan suraý-hatta, ádette obektiniń jazbalaryn paraqshasyn buǵattaýdyń qajeti joq ekenin eskertip, baqylaýdy jalǵastyrý kerektigin aıtady.
2015 jyldyń basynda Wikileaks basshylyǵy Google-ge saıttyń keıbir qyzmetkerleriniń birneshe jyldyq jazbalary, federaldy tergeý bıýrosynyń qolyna qalaı túskendigin túsindirýdi talap etken.
Sheteldik baspasóz quraldaryna súıensek, úsh jylda saıttyń úsh qyzmetkeriniń málimetteri baqylaýda bolyp, tekserilip kelgen. WikiLeaks basshysy Djýlıan Assanj 2014 jyldyń kúzinde Google, federaldy tergeý bıýrosy jáne basqa da amerıkalyq vedomstvolardyń talaby boıynsha tyńshylyq jasaǵandyn kópshilikke jarııalady.
Aıta keteıik, Google, Amazon, Facebook jáne Apple 2019 jyldyń ortasynan 2020 jyldyń ortasyna deıin Vashıngtonnyń múddesin qorǵaý úshin barlyǵy 54,5 mıllıon dollar jumsady, bul 2015 jylmen salystyrǵanda 35%-ǵa jáne 2010 jylmen salystyrǵanda 500%-ǵa joǵary.
Al Eýropaǵa keletin bolsaq, 2011 jyly Eýropalyq komıssııa korporasııany naryqtaǵy ústem jaǵdaıdy teris paıdalandy dep aıyptady. Atap aıtqanda, EO-nyń onlaın Google izdeý júıesiniń úlesi 90%-dy quraıdy. Sondaı-aq mobıldi qosymshalardy ázirleıtin eýropalyq kompanııalar tek Google-ge tıesili Android júıesin qoldanady. Sheteldik aqparat quraldaryna sensek, EO aıyptaýlaryn joıý úshin kompanııa Eýropalyq sheneýnikterdi joǵary jalaqy alatyn laýazymdarǵa jaldaý arqyly satyp alý jolyna tústi. Osylaısha, 2011 jyly IT alyptary 18 eýropalyq sheneýnikpen aýyz jalasty. Bul 2010 jylmen salystyrǵanda eki ese kóp. Sondaı-aq Eýropadaǵy Google Ulybrıtanııaǵa erekshe nazar aýdarady. 2005 jyldan bastap alyp IT kompanııalarǵa jaldanǵan brıtandyq sheneýnikterdiń sany kem degende 26 adamdy quraǵan.
