Maral ıshannyń aq meshiti

Memleket qorǵaýyndaǵy ta­rıhı eskertkish sanalatyn kóne ǵımaratty salý jumysyn uıymdastyrǵan jergilikti tatar kópesi Ábdýáli Iаýshev 1893 jyly meshit qurylysyn tolyq aıaqtap, halyqqa tapsyryp beredi. Kónekóz qarııalardyń aıtýynsha, meshittiń ashylý qurmetine oraı úlken toı ótken. Osy toıda ataqty Nurjan aqyn kúresip, túıe balýan atanǵan. Sodan beri qyryq jylǵa jýyq el ıgi­ligine qyzmet etken aq meshit 1931 jyly qalalyq keńestiń she­shimimen jumysshylar klý­by bolyp ózgertiledi. Al soǵys jyld­ary evakýasııalyq orta­lyqqa aınalǵan meshit ǵımaratyn Lenıngradtan qonys aýdaryp kelgender panalaıdy. Soǵystan keıin jergilikti musylmandar meshitti qaıtaryp berýdi ótingen eken, biraq qala basshylary halyqtyń bul ótinishin eskerýsiz qaldyrady. Osylaısha, qasıetti aq meshittiń ǵımaratynda so­ǵystan keıingi jyldary kıno­teatr, al 1980 jyldan 1991 jyl­ǵa deıin fılarmonııa jumys is­teıdi.

Araǵa jetpis jyl salyp, ıaǵnı 1991 jyldyń qara­sha aıyn­da ǵana aq meshit qaıtadan óz qyzmetine kóshedi. El táýel­siz­­diginiń alǵashqy keze­ńinde ne­she jyl boıy kútim kór­meı tozyǵy jetken ǵımarat qaıta jón­deýden ótip, bastapqy qal­pyna keltirildi. Kezinde alynyp tastalǵan kók kúmbezi ornyna qaıta qondyrylyp, munarasy uzartyldy.

2002 jyly HIH ǵasyrdyń sáýlet ǵımaraty sanalatyn aq meshitke Maral ıshannyń aty berildi. Meshittiń áýlıe babanyń esi­min ıemdenýine sol kezdegi bas ımam Er­­taı qajy Balahmettiń zor eńbek sińir­genin de aıta ketý kerek.

Meshittiń 130 jyldyǵyna qaıta oralsaq, mereıtoı barysynda, velomarafon, aqyndar músháırasy, qarılar arasynda aımaqaralyq Quran jarysy ótti. Oǵan Qostanaı, Qy­zylorda, Soltústik Qazaq­stan, Pavlodar, Aqmola, Abaı oblystarynyń kálim-shárif­ti tolyq jattaǵan 13 óki­li qa­tysty. Nátıjesinde, quran­nyń 30 parasyn jatqa oqý­dan birinshi oryndy Pavlodar ob­lysynan kelgen jas qarı Álibı Bóribaev ıelenip, 1 mıllıon teńge kólemindegi aqshalaı syılyq aldy. Ekinshi oryndy jeńip alǵan Álibıdiń jerlesi Gıesjan Ábdiqadyrov 700 myń teńgeniń syılyǵyn ıemdense, úshinshi oryn alǵan Qostanaı oblysynyń qarıi Sultan Nur­ma­hambetke 500 myń teńge aqsha­laı syılyq berildi.

Mereıtoıdyń mán-mazmunyn art­tyra túsken is-sharanyń bi­ri «Islam jáne izgi qoǵam» jyly aıasynda ótken «Meshit – meıi­rimdilik mekeni» atty res­pýb­lıkalyq ǵylymı konferensııa boldy. Jıyn barysynda «Maral ıshan atyndaǵy aq meshit» atty jańa kitaptyń tusaýkeser rásimi ótti. Jınaqqa aq meshit týraly ár jyldary jazǵan maqalalar, arhıv qu­­jat­tary men fotosýretter, Ma­ral ıshan týraly ja­zylǵan ǵy­­lymı maqalalar men kórkem dú­nıeler engen.

Konferensııa minberine shyq­qan zııalylar aq meshittiń tarıhyn arydan qaýzap, Maral ıshan Qurmanulynyń dinı, saıası qaıratkerligi týraly oı tolǵady.

– Bir maqaladan «Qazaq – tarıhyn mazarmen bekitken el» degen joldy oqyǵanym bar. Es­tigen qulaqqa jaǵymsyz jetedi. Al úńilip qarasaq, babalarymyz syrtta júrip sheıit bolǵan ba­ty­ryn, aqynyn, áýlıesin jat elde qaldyrmaǵan. Qaı óńirde arýaqty erlerimiz ben el aýzynda qalǵan analarymyz jatsa, sol eldiń ıesi de – ózimiz ekeni aqı­qat. Ertis –Baıan óńirindegi Másh­­húr Júsip, Kókshe óńirinen shyqqan Alashqa málim Naýan haziret, Úsh júzdiń piri Maral ıshan – qazaqtyń el bolýyna, din men dástúrin jetkizýge zor eńbek sińirgen tulǵalar. Maral babamyz teriskeıdegi Qostanaı jerinde týyp, kúngeıdegi Syr boıynda jatýy Qazaq jeriniń ortaq týmasy ekenin aıǵaqtaıdy,  dedi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy tóraǵasynyń keńesshisi Kenjetaı Dúısenbaı.

Konferensııadan keıin Maral ıshan urpaqtary as berdi. Astyń sońy qaıyrymdylyq aksııasyna ulasyp, kópbalaly jáne tur­mysy tómen 130 otbasyna azyq-túlik taratyldy.

Qostanaı oblysy