Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bul týraly «Amanat» partııasy janyndaǵy respýblıkalyq Jastardy qoldaý keńesiniń ekinshi otyrysynda Májilis depýtaty Nartaı Aralbaıuly málimdedi. Is-sharaǵa Májilis depýtattary, sarapshylar, quzyrly organdardyń jáne úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty. Jıynda jasóspirimder men jastar arasyndaǵy býllıngtiń taralýy jáne jastardyń psıhıkalyq densaýlyǵy men sýısıdtiń aldyn alý máseleleri talqylandy.
– Memleket basshysy óskeleń urpaqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, balalar arasyndaǵy sýısıd pen býllıngtiń aldyn alý jónindegi memlekettik baqylaýdy kúsheıtý qajet ekenin aıtqan edi. Mamandardyń aıtýynsha, qorlaý men bopsalaý elementteri balalardyń boıynda sýısıdtik minez-qulyq qalyptastyrady. О́kinishke qaraı, DDU-nyń deregine sáıkes, elimiz jasóspirimder arasyndaǵy sýısıd sany boıynsha álemde 10-orynda tur, – dedi keńes tóraǵasy Nartaı Aralbaıuly.
Otyrysta Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy Nasymjan Ospanova da býllıng jasóspirimder arasyndaǵy óte ótkir másele ekenin aıtty. Oǵan jol bermeý maqsatynda vedomstvo bıyl naýryzda mektepishilik esepke alý tártibin retteýdi kózdeıtin ádistemelik usynymdy bekitipti.
– Bul usynymdar erekshe nazar aýdarýdy jáne ýaqtyly áleýmettik, psıhologııa-
lyq-pedagogıkalyq kómek kórsetýdi qajet etetin oqýshylardy erte anyqtaýdy kózdeıdi. Balalar arasyndaǵy álimjettiktiń aldyn alý jáne ondaı oqıǵalardy der kezinde anyqtap otyrý maqsatynda jyl saıyn 11 myńnan asa pedagog oqytylady. Sondaı-aq mınıstrlik balalardy zorlyq-zombylyqtan, óz-ózine qol jumsaýdan qorǵaý jáne olardyń quqyqtary men ál-aýqatyn qamtamasyz etý maqsatynda 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan «Bala qorǵaý» keshendi josparynyń jobasyn ázirlep, qoǵamdyq talqylaýǵa usyndy, – dedi komıtet tóraǵasy.
Al Densaýlyq saqtaý salasynda byltyr elimizdegi 1 456 medısına qyzmetkeri sýısıdtiń aldyn alý boıynsha arnaıy oqytylǵan.
– Elimizde psıhıatr tapshylyǵy 40%-dan 15%-ǵa deıin tómendedi. 2022 jyly elimizdegi bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdarynyń psıhologteri 411 jasóspirimge qolushyn sozdy. Jalpy, el aýmaǵynda turǵyndarǵa 20 psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda, qalalyq emhanalar deńgeıinde 76 bastapqy psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda, aýyldyq deńgeıde 203 psıhıkalyq densaýlyq kabınetterinde mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetiledi, – dedi densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Vıacheslav Dýdnık.
Keńeste prokýrorlar 2 jylda ýákiletti, jergilikti atqarýshy organdarǵa 163 qadaǵalaý aktisin engizgenin, 508 laýazymdy tulǵa jaýapqa tartylǵanyna nazar saldy. Alaıda kórsetkish ózgermeı tur.
– Byltyr balalar arasyndaǵy sýısıd birshama tómendegenimen, ókinishke qaraı, bıyl 5 aıda bul jaǵymsyz úrdis 33,3%-ǵa, ıaǵnı 54-ten 72-ge deıin artyp otyr. Taldaý nátıjesi 13-17 jas aralyǵyndaǵy balalar óz-ózine qol jumsaýǵa meılinshe beıim ekenin kórsetti. Balalar kóp jaǵdaıda óz-ózine úıde qol jumsaıdy, – dedi Bas prokýratýranyń qoǵamdyq múddelerdi qorǵaý qyzmeti bastyǵynyń orynbasary Sáken Sámet.
Jıyn sońynda keńes tóraǵasy Nartaı Aralbaıuly elimizde jastar men jasóspirimder arasyndaǵy álimjettiktiń, sýısıdtiń aldyn alý is-sharalary júıeli túrde júrgizilip jatqanymen, otandastarymyz oń nátıjeni sezinbeı otyrǵanyn jetkizdi.
– Jasóspirimder men jastar arasynda óktemdik, álimjettik bar ekenin bilsek te, naqty qansha bala onyń qurbany bolyp jatqanynan beıhabarmyz. Málimet joq bolǵan soń, quzyrly organdardyń jumysyn da tıisti deńgeıde baǵalaı almaı otyrmyz. Bala – árqaısymyzdyń, tipti tutas memleketimizdiń bolashaǵy. Sondyqtan olardy tolǵandyrǵan máselege atústi qaraýǵa bolmaıdy. Búgin osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa qatysty birqatar naqty usynys aıtyldy. Onyń barlyǵy tıisti memlekettik mekemelerge joldanady. Tipti qajet bolǵan jaǵdaıda zańǵa ózgerister engizýge atsalysamyz, – dedi ol.
Aıta keteıik, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń Taldaý jáne aqparat ortalyǵy júrgizgen monıtorıng nátıjeleri kórsetkendeı, «Qaznette» byltyr sýısıdti nasıhattaıtyn aqparatty taratýdyń 88 faktisi anyqtalǵan. Al kámeletke tolmaǵan balalardyń jeke basyn anyqtaýǵa múmkindik beretin derbes nemese bıometrııalyq derekterdi, ózge de aqparatty taratýdyń – 21, azamattardyń derbes derekterin zańsyz taratýdyń – 100, basqa adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin qorlaıtyn aqparatty halyqqa jaıýdyń 147 faktileri áshkerelendi.
«Týa bilgen halyq tárbıeleı de bilý kerek. Urpaǵyńdy ómirge ákelgen ekensiń, ony baýlı da bil», deıdi jazýshy Ǵabıden Mustafın. Endeshe, urpaq tárbıesi – ulttyń moınynda.
