«О́zderińizge málim, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń múmkindikterine oraı dostas Sırııa halqyn jáne sırııaishilik retteý prosesin qoldaýǵa kúsh-jigerin salyp keledi. 2017 jylǵy qańtardan bastap búgingi kúnge deıin kepilger elder – Iran, Reseı jáne Túrkııanyń mámilegerligimen, sondaı-aq Birikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen Sırııa jónindegi halyqaralyq kezdesýdiń 20 raýndy uıymdastyrylyp, onyń on segizi Qazaqstanda ótkizildi. Qazaqstanda ótken Sırııa jónindegi Astana formaty sheńberindegi kelissózderdiń deeskalasııa aımaqtaryn qurý, janjaldasýshy taraptar arasyndaǵy qantógisti toqtatý jáne adam shyǵyndaryn azaıtý tárizdi bastapqy maqsattary búgingi kúni tolyqtaı oryndaldy», dedi Q.Tumysh.
Sondaı-aq spıker Astana prosesi alty jyldyń ishinde Qazaqstannyń bitimgerlik baǵytyndaǵy áleýetin kórsetkenin atap ótti. Sırııa halqy úshin qıyn da taǵdyrly kezeńde Astana prosesiniń barlyq qatysýshylarynyń eleýli úlesine rızashylyq bildirdi.
«Biz barlyq qatysýshylardyń jaqsy nıetteri men bitimgershilik kúsh-jigerlerin jumyldyrý arqyly osy asyl mıssııa málimdelgen joǵary maqsattarǵa qol jetkizedi dep senemiz. Búgingi tańda Sırııa tóńiregindegi ahýal túbegeıli ózgerýde. Onyń bir dáleli bolyp arab memleketteriniń Damaskpen dıplomatııalyq baılanystaryn jandandyrýǵa umtylysy, al naqty kórinisi – Sırııanyń Arab memleketteri lıgasyna oralýy. Sonymen qatar osy 20-shy halyqaralyq kezdesý sheńberinde Sırııa-Túrkııa qatynastaryn qalypqa keltirý boıynsha «Jol kartasy» jobasyn daıyndaý barysyn talqylaý maqsatynda Iran, Reseı, Sırııa jáne Túrkııa syrtqy ister mınıstrleri orynbasarlarynyń konsýltasııalary nátıjeli ótti», dedi Q.Tumysh.
Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Astana prosesi óz mindetin asa abyroımen atqarǵanyna toqtaldy. Osy kelissózder nátıjesinde Sırııa aımaqtaǵy oqshaýlanýdan birtindep qutylyp keledi.
«Osy rette atalǵan qol jetkizilgen jetistikterdi, onyń ishinde Sırııanyń arab otbasyna qaıta oralýyn nazarǵa ala otyryp, Sırııa boıynsha búgingi kezekti 20-shy otyrysty Astana prosesi sheńberindegi sońǵy is-shara dep resmı jarııalaımyz», dedi Q.Tumysh.
Osydan keıin Astana prosesine qatysýshylardyń birlesken málimdemesi qabyldandy. Qujatta kepilger memleketter – Iran, Reseı jáne Túrkııa álemdegi jáne aımaqtaǵy jaǵdaıdyń damýyn qarastyryp, Sırııa daǵdarysyn turaqty retteýge járdemdesýdegi Astana prosesiniń jetekshi róline toqtaldy.
«Sırııa Arab Respýblıkasynyń egemendigine, táýelsizdigine, birligi men aýmaqtyq tutastyǵyna, sondaı-aq BUU Jarǵysynyń maqsattary men qaǵıdattaryna ózderiniń myzǵymas adaldyqtaryn qýattady jáne bul prınsıpterdi jalpyǵa birdeı saqtaý jáne qurmetteý qajet ekenin atap ótti.
2023 jylǵy 20 maýsymda Astanada Reseı Federasııasy, Iran Islam Respýblıkasy, Sırııa Arab Respýblıkasy jáne Túrkııa Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrleriniń orynbasarlary arasynda ótken konsýltasııalardyń syndarly sıpatyna nazar aýdarady.
Sonyń nátıjesinde Túrkııa men Sırııa arasyndaǵy qarym-qatynastardy qalpyna keltirý boıynsha jol kartasy daıyndalady (tórt eldiń qorǵanys mınıstrlikteri men arnaıy qyzmetteriniń jumysymen kelisim jasalady). 2023 jylǵy 10 mamyrda Máskeýde ótken Syrtqy ister mınıstrleriniń jáne 2023 jylǵy 25 sáýirde Qorǵanys mınıstrleriniń tórtjaqty kezdesýlerinde qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardy oryndaý úshin osy saladaǵy belsendi kúsh-jigerdi jalǵastyrýdyń mańyzyna ekpin beredi», delingen birlesken málimdemede.
Sonymen qatar terrorızmmen kúresý, sırııalyqtardyń qaýipsiz, erikti jáne laıyqty oralýy úshin tıisti jaǵdaı jasaý máselesi de kórsetilgen. Saıası prosesti jandandyrýǵa, atalǵan elge gýmanıtarlyq kómektiń kedergisiz jetkizilýine basymdyq berýdi de atap ótken.
«Terrorızmniń búkil túri men kórinisine qarsy kúresýge, sondaı-aq Sırııanyń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyna nuqsan keltiretin, kórshiles elderdiń ulttyq qaýipsizdigine qater tóndirýge baǵyttalǵan separatıstik josparlarǵa, onyń ishinde transshekaralyq shabýyldar men ınfıltrasııaǵa qarsy turý maqsatynda yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa bel baılady. Sırııanyń túkpir-túkpirinde túrli ataý jamylyp áreket etetin lańkestik toptar men olardy jaqtaýshylardyń áreketterin, sonyń ishinde beıbit turǵyndardyń qurban bolýyna ákelip soqtyratyn azamattyq ınfraqurylym men ishki kóshi-qon lagerlerine jasalǵan shabýyldardy aıyptaıdy. Kepilger memleketter Sırııanyń soltústigine qatysty qoldanystaǵy barlyq kelisimderdiń tolyq oryndalýy qajettigin atap ótti.
Idlıb deeskalasııa aımaǵyndaǵy jaǵdaıdy egjeı-tegjeıli qarastyrdy. Ondaǵy jáne kórshiles óńirdegi jaǵdaıdy, sonyń ishinde gýmanıtarlyq jaǵdaıdy turaqty qalypqa keltirý úshin odan ári kúsh salýǵa kelisti. Olar Idlıb boıynsha barlyq qoldanystaǵy kelisimderdi tolyq oryndaý arqyly tynyshtyqty saqtaý qajettigin atap ótti», delingen birlesken málimdemede.
Bir qyzyǵy, kelissózge qatysýshylardyń kópshiligi mundaı sheshimdi kútpegen eken. Máselen, Reseı prezıdentiniń Sırııadaǵy ahýal jónindegi arnaıy ókili Aleksandr Lavrentev jýrnalısterge bergen suhbatynda muny jasyrǵan joq. «Shynymdy aıtsam, búgin biz úshin kútpegen jaǵdaı boldy. Bul – Qazaqstan Syrtqy ister mınıstrliginiń usynysy. Astana alańy jetkilikti deńgeıde óz mindetin atqardy dep sanap otyr», dedi A.Lavrentev.
Irandyq delegasııany bastap kelgen dıplomat, Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Alı Askar Hadjı jýrnalısterge bergen suhbatynda Astana prosesi aýqymdy jumys atqarǵanyn atap ótti.
«Sırııa men Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynasty qalypqa keltirý maqsatynda Sırııa, Túrkııa, Iran jáne Reseı Syrtqy ister mınıstrleriniń orynbasarlary deńgeıinde ekinshi kezdesý ótkizdik. Qazirgi tańda Sırııadaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdik burynǵyǵa qaraǵanda jaqsarǵan. Syrtqy saıasatta eleýli ózgerister oryn aldy. Atalǵan memleket kóptegen arab elderimen dıplomatııalyq qarym-qatynastaryn qalpyna keltirdi, Arab lıgasyna qaıta oraldy. Osy ýaqyt ishinde Sırııa men Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynastardy qalypqa keltirý úshin áskerı, qaýipsizdik jáne syrtqy ister mınıstrleri deńgeıinde ártúrli deńgeıde kóptegen kezdesý ótti. Syrtqy ister mınıstrlerimizdiń Sırııa men Túrkııa arasyndaǵy ekijaqty qarym-qatynastardy qalypqa keltirýge arnalǵan jol kartasynyń jobasyn ázirleýge ýaǵdalasýyn eskerip, bul kezdesý óte sátti ótti dep esepteımiz. Biz dıalogti qamtamasyz ettik, pikir almastyq. Biz ártúrli ıdeıalarmen tanystyq jáne árıne Sırııa, Sırııa jáne Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynastardy qalypqa keltirý úshin jol kartasyn ázirleý prosesi bastaldy. Bul jumys jalǵasa beredi», dedi A.Hadjı.
