Qurylysy qarqyndy qala

Shymkentte turǵyn úı qury­lysynyń qarqyn alýy – zańdy qubylys. О́ıtkeni jyl saıyn megapolıste halyq sany ósip ke­ledi. Sondyqtan birinshi kezek­te adamdardy baspanamen qam­tamasyz etý – basty mindet. Ekin­­shiden, jańadan boı kótergen tur­ǵyn úı keshenderinde zama­naýı áleýmettik nysandar da salynyp jatyr. Jańa emhana, mektep, balabaqshalar halyqqa qyzmet kórsetýde. Medısınalyq, bilim berý nysandarynyń ashylýymen halyqtyń áleýmettik suranysy qamtamasyz etilip otyr.

Shymkent – jastary kóp qala. Sonymen birge mektepte bilim ala­tyn balalar sany da kóp. Bul kórsetkish boıynsha res­pýb­­lıkadaǵy óńirler arasynda al­dyńǵy orynda ekeni sózsiz. Osy oraı­da jastardyń, ásirese mektep ja­syndaǵy balalardyń sabaqtan tys kezdegi ýaqytyn tıimdi paıdalaný mańyzdy ról oınaıdy. Sebebi jastaıynan bir iske den qoıyp, soǵan mashyqtanyp ósken baladan keleshekte myqty maman shyǵady. Naǵyz ultyn súıer azamat, eńbekqor jandar solar bolady. Kishkentaı kezinen bilimge qushtar, eńbekti janyndaı jaqsy kóretin baladan eshqashan jalqaý, minezi nashar azamat shyqpaı­dy. Sondyqtan da mektepten tys tár­bıege Prezıdent te aıryqsha kóńil bólip otyr. Memleket bas­shysy «Ádiletti memleket. Bir­tutas ult. Berekeli qoǵam» at­ty Joldaýynda: «Qýatty ult­tyń dińgegi – halyq. Eń bastysy, aza­mattarymyzdyń densaýlyǵy myq­ty, bilimi tereń bolýy kerek. Kásibılik pen eńbekqorlyq qoǵamymyzda eń joǵary oryn­da turýy qajet. Taǵy da qaıtalap aıtamyn. Elimizde eńbekqor adam, kásibı maman eń syıly adam bo­lýǵa tıis. Osyndaı azamattar memleketimizdi damytady. Men Ulttyq quryltaıda jáne «Jastar rýhynyń» sezinde buǵan arnaıy toqtaldym. Biz qarapaıym eńbek adamyna qurmet kórsetýimiz kerek. Qandaı kásippen aınalyssań da, ony sapaly atqarý mańyzdy», dep atap ótken edi.

Al eńbekqor, óz isine adal ma­man birden paıda bola salmaı­dy. Ol úshin adamdy sol qasıetke jastaıynan tárbıeleý kerek. Oqýshylar saraıy – osynaý maq­satty júzege asyratyn bir­den-bir mańyzdy tálim-tárbıe beretin asyl meken. Sondyqtan jergilikti ákimdik balalardyń tálim-tárbıesine kóbirek den qo­ıyp, shahardyń ákimshilik-is­ker­lik ortalyǵy mańynan záý­lim Oqýshylar saraıyn salyp berdi. Jýyrda osy atalǵan ny­san­nyń resmı ashylýy boldy. Za­manaýı Oqýshylar saraıynyń qury­lysyn júrgizgen – «VI Group» kom­panııasy.

Qalalyq №2 Oqýshylar sa­ra­ıy­nyń dırektory Danııar Egiz­­baevtyń aıtýynsha, maýsym aıynda saltanatty túrde ashyl­­ǵan mekemege qazirgi tańda mı­nıstrliktiń buıryǵyna sáıkes pedagogterdi qajetti mamandyq boıynsha qyzmetke konkýrs ar­qyly qabyldaý júrip jatyr. Konkýrs aıaqtalǵan soń áńgimelesý bolady. Sodan keıin kóp uzatpaı balalardy qabyldaý bastalady. О́ıtkeni qazirdiń ózinde úıirmege balasyn tapsyrsam dep kelip jatqan ata-ana kóp. Olardyń kópshiligi basseındi tańdaǵysy keledi. Aldaǵy ýaqytta 25 baladan 4 top tańerteń, tústen keıin taǵy osynsha top, sonda bar­lyǵyn qosqanda 200 bala kún saıyn basseınde júzý jat­tyǵýlaryn jasamaq. Ertesine bas­qa toptyń balalary keledi. Osy­laısha, aptasyna 400 bala kúnara basseınge kelip turady. Oqýshylar saraıynyń basty ereksheligi de sol, onyń jartylaı olımpıadalyq standartqa saı 25 metrlik basseıni bar. So­ny­men birge shaǵyn qaýyzdar qa­rastyrylǵan. Ol ekinshi qabat­ta ornalasqan. Oǵan negizinen aýtızmi bar jáne múmkindigi shek­teýli balalar barady. Tipti kózi nashar kóretinderge taktıldi taqtalarǵa deıin ornatylyp, jaǵdaı jasalǵan. Osy kúnde qa­lada paralımpıadaǵa oıynshylar daıyndaıtyn bir mamandy jumysqa qabyldap úlgeripti. Odan bólek ǵımarattyń birinshi qabatynda vokaldyq jáne ult-aspaptar stýdııasy ornalasqan. Kelgen oqýshylarǵa skrıpka, for­tepıano men gıtarada oınaýdy úıretedi. Dybys jazý stýdııa­sy qyzmet kórsetedi. Onda jas ónerpazdar ánderin jazdyra alady. Qyzdarǵa arnalǵan dızaın­dyq bólmeleri bolady. Tipti onda qumyra da jasaıdy. Uldardy eńbekke baýlý kabınetteri ashylady. Er balalar aǵashtan oıý oıyp, temir ustalyǵyn meńgere­di. Horeografııa kabıneti bolady. Onyń bir ereksheligi onda balet úıirmesi jumys isteıdi. Balet óneriniń maıtalmandary oqýshylardy balet bıin úıretýge qazirden daıyn. Budan bólek balalar qalaýyna qaraı zamanaýı jáne ulttyq bı túrlerine qatysa alady.

Oqýshylar saraıynyń ekin­shi qabatynda medıa kabıneti bar. Balalar jýrnalıstıkanyń qyr-syryn meńgerip, dıktor bolyp arnaıy stýdııada jattyǵa­dy. Ki­taphanasy bar. Biraq kitap­­tyń bári – elektrondyq nusqada. 30 myń kitap qory jınaqtalǵan. Kel­gen oqýshy ózine kerekti kitap­ty elektrondy nusqada júktep oqı beredi. Sondaı-aq taǵy ekologııa, foto-beıne montajdaýǵa arnalǵan kabınetteri bar. Balalar drama úıirmesine qatyssa bolady. Bul sońǵy úlgidegi tehnıka­men jabdyqtalǵan, ıaǵnı Led ek­ran, úlken sahna men kıimder bólmesi qarastyrylǵan. Ústel ten­nısi, boks, kıkboks, karate men taekvondoǵa arnalǵan zaldary bar. Sondaı-aq úshinshi qa­batta oqýshylar debat úıirmesi­ne qatyssa bolady. Bul jasyl ekranmen jabdyqtalǵan jáne áleý­mettik jelige qosylǵan. Búginde jastardyń kópshiligi óz oıyn ashyq jetkize almaıdy. О́ıtkeni til baılyqtary jetpeıdi nemese qa­zaqshaǵa shorqaq. Sondyqtan til kúrmeýin sheshý úshin sheshendik óner úıirmesi qyzmet kórsetedi. Jalpy, úshinshi qabat ǵylymı-tehnologııaǵa arnalǵan. Sonyń ishinde IT tehnologııa, robotteh­nıka, 3D modeldeý, hımııa, bıologııa, bıotehnologııa sııaqty ka­bınetter bolady. IT bólmede kom­pıýterlik modeldeý úıre­ti­ledi. Shymkentte búgingi tań­da kıbersportqa daıyndaıtyn úıirme joq. Oqýshylar sara­ıy osy IT kabıneti arqyly bala­lar­dyń kıbersportqa degen talantyn ashpaq. Tipti osy kıbersporttan búginde halyqaralyq dárejede jarystar ótip ja­tyr. Al oǵan tigiletin júlde qo­ry óte qomaqty. Sondyqtan Oqý­shy­lar saraıy dırektorynyń pi­kirinshe, qazaqtyń balalary bul sport túrinen de alda júrý kerek. О́ıtkeni IT bólmesi kıber­sportty damytýǵa qajetti sońǵy úlgidegi tehnologııamen jabdyqtalǵan. Sport zalynda balalar erkin kúres, grek-rım, qazaqsha kúres, dzıýdomen aınalysady. MMA jekpe-jegi boıynsha oqýshylar erejesiz kúres tásilderin mýlıajdarda jattyǵyp úırenedi. Fıtnes zalynda aerobıkamen de­nesin shynyqtyrady. Buǵan qosa voleıbol alańy men vorkaýt alańshasynda dop oınap, bel­temirde jattyǵýǵa múmkindik alady.

«Oqýshylar saraıynyń tý syr­tynda bos jatqan jer bar. Ony balalarǵa áskerı-patrıottyq tárbıe berý maq­sa­tynda paıdalanǵymyz kelip otyr. Onyń ústine búgingi jaǵ­daıda jastardy otansúıgishtik rýhta tárbıeleý máselesi ózekti bolyp tur. Sondyqtan osy alań­dy sol maqsatta qoldansaq deı­miz. Ol úshin arnaıy mamandar­dy shaqyrtyp qoıdyq. Keleshek­te respýblıka kóleminde jas­tar arasynda ótip júrgen «Aıbyn» áskerı-patrıottyq jarysyna oqýshylardy osy jerden da­ıyndasaq degen oıymyz bar. Oqý­shylar saraıynyń ár úıir­mege bólgende bir ýaqytta 500 balany qamtýǵa múmkinshiligi jetedi. Úıirmeler ortalyǵy me­ga­polıstiń kez kelgen aımaǵyn­da turatyn balalarǵa arnalǵan. Iаǵnı Jańatalap sekildi shahar irgesindegi eldi mekenniń mektep oqýshysy osy jerge kelip úıirmege qatysa alady. Buǵan eshqandaı shekteý joq. Sony­men birge úıirmege qatysý úshin ata-ana osynda kelip áýre bolyp kerek emes. Arnaıy Mindal platformasy arqyly ótinish qal­dyryp, sonda úıirme túri men muǵalimin tańdaı alady. Plat­formaǵa ata-ana óziniń jeke kýáligi men balanyń týý týraly kýáliginiń málimetterin engizedi. Sońynda ótinish maquldanar kezde ekeýiniń maǵlumattary salys­tyrylyp, tekseriledi. Keıin biz ózimizdiń tarapymyzdan ýaqytyn belgilep, seksııalarǵa bólemiz. Barlyq málimet jeke kabınetke kelip túsedi. Onda máselen, balanyń qaı seksııaǵa saǵat neshege jazylǵany habarlanady», dedi Oqýshylar saraıynyń dırektory Danııar Egizbaev.

Mekeme basshysynyń aıtýynsha, Oqýshylar saraıy qyzmeti­niń basty maqsaty – balalardy sabaqtan tys ýaqytta úıirmelik jumystarmen qamtamasyz etýmen birge oqýshylar arasynda joǵary ıntellektýal men tárbıe qalyptastyrý.

Búginde ata-analardyń kóp­shi­ligi jumysbas­ty bolyp ketken. Keıde balalar­ǵa qaraýǵa qoly tımeı jatady. Sonyń saldarynan úıde tár­bıe aqsap, ol qoǵamǵa teris áse­rin týǵyzady. Ásirese balalar arasynda álimjettik, jaman ádet­terge úıir bolý syndy bu­zyq­shylyq áreketterge ákep soq­ty­rady. Al oqýshy sabaqtan tys ýaqytta bir nársemen aınalyssa, basqa jaman qylyqtarǵa ýaqyty qalmas edi. Osylaısha, ol Oqý­shylar saraıynda ári eńbekke baýlynady ári jaqsy ortada du­rys tálim-tárbıe alyp shyǵady. Sosyn sony basqa dostaryna, aralasatyn ortasyna taratady. Sóıtip jalpy óskeleń urpaq tárbıelenedi. Al qoǵamda jas býyn tárbıeli bolsa, keleshekte ondaı qoǵam naǵyz izgiliktiń ordasyna aınalady. Sol sebepti aldaǵy ýaqytta Oqýshylar saraıynda balalardyń bir-birimen qarym-qatynasy tek syılastyq pen baýyrmaldyqtan quralady. Tipti ustazdar men shákirtter bir-birimen úlken, kishi tártipte emes, teńdeı áriptes, syr uǵysar jaqyn serikteı áńgimelesedi. Osylaısha, Oqýshylar saraıy eńbekke baýlıtyn orta ǵana emes, mádenıet qalyptastyratyn orda bolady. Mekeme basshysy suhbat barysynda osyndaı oı aıtty.

Bul – Shymqalada boı kóter­gen osymen ekinshi Oqýshylar saraıy. Aldyńǵysy osydan 40 jyl buryn salynypty. Osy rette ja­ńa ujym basshysy balalardyń bos kezde ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa múmkindik týǵyzǵany úshin memleketke jáne Prezıdent tapsyrmasyn tııanaqty oryndap otyr­ǵan jergilikti ákimdikke alǵysyn bildirdi.

«Búgingi zamannyń oqýshy­la­rynda arman joq. Mundaı ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan Oqý­shylar saraıynda qosymsha bilim alý, kásibı bir sheberlikke úırený bizdiń kezimizdegi naǵyz ańsaǵan armanymyz bolatyn. Álemniń damyǵan elderinde balalar nemen bilimin keńeıtip jatyr, sonyń barlyǵy osynda bar desem, qatelespeımin. О́ıt­keni árbir ǵylymı baǵyttaǵy ból­meler nanotehnologııalar­men jaraqtandyrylǵan. Má­se­len, hımııa kabınetinde oqý­shy­lar arnaıy kózildirik kıip ju­mys isteıdi. Sensorlyq ekran­da qandaı zerthanalyq jumys­tarmen aınalysyp jatqany kó­ri­nip turady. Eger oqýshy abaısyz­da qate jiberse, ol onyń ómi­rine eshqandaı qaýip týdyrmaıdy. О́ıtkeni ol vırtýaldy rejimde zertteýler júrgizip jatyr. Tipti eger bala synama ju­mystaryn durys atqarmasa, vıb­rasııa arqyly oǵan arnaıy belgi beriledi. О́z kezeginde Oqý­shylar saraıyna jumysqa eń tańdaýly, naǵyz óz isiniń she­berlerin qabyldap jatyr­myz. Máselen, sport seksııalaryna qyzmetke alynǵandardyń kóp­shiligi – sport sheberi degen ataǵy bar mamandar. Qala áki­miniń tapsyrmasyna sáıkes oqýshylar munda barlyq úıirmege tegin qatysady, eshqandaı da aqy tólemeıdi. Bir aıta keterligi bul Oqýshylar saraıy bolǵandyqtan, ondaǵy barlyq ıgilikti tek solar ǵana paıdalanady. Sondyqtan mektepte oqymaıtyn adamdar­ǵa bul jerdiń esigi jabyq», dedi D.Egizbaev.

Jalpy, qala ákimdiginiń jos­­pary boıynsha keleshekte sha­harda alty osyndaı zama­naýı úlgidegi Oqýshylar saraıy boı kótermek. Sonda ár aýdan ákim­shiliginen salynar bolsa, bos ýaqytynda úıirmege baratyn, ár saǵatyn tıimdi paıdalanatyn oqýshylar kóbeıip, tipti qala­daǵy mektepte oqıtyn balalar úıirmelermen tolyq qamtylar edi. Qala ákimdiginiń kózdegen negizgi maqsaty da – osy.

Sózimizdiń dáleli retinde aıt­saq, osy kúnde Turan shaǵyn aýdanynda úshinshi Oqýshylar saraıynyń qurylysy júrip jatyr. Jýyrda qala ákimi Murat Áıtenov qurylys basynda bo­lyp, atqarylyp jatqan jumystar­dyń sapasyn tekserip qaıtty. Qala ákimdiginiń baspasóz qyz­meti taratqan málimetke sáıkes, zamanaýı talapqa saı boı kótere­tin ǵımaratta oqýshylardyń sabaq­tan tys ýaqytta ártúrli úıir­me­ler­de shyǵarmashylyq, sport­tyq, ǵylymı, mádenı baǵytta damýy­na barlyq jaǵdaı jasalady. 3 bloktan turatyn 3 qabatty ǵı­ma­rattyń jalpy syıymdylyǵy 500 orynǵa shaqtalǵan. Jobada 35 orynǵa arnalǵan ashana, 80 kólik sııatyn avtoturaq qaras­tyrylǵan. Qurylysy mamyr aıynda bastalǵan ǵımarat jos­parǵa saı kelesi jyly qolda­nys­­qa beriledi. Qurylys jumys­taryna ázirge 50 adam 4 tehnıka jumyldyrylyp otyr. Osyǵan deıin munda jer qazylyp, irge­tasynyń jartysynan astamy quıylǵan. Qazir qabyrǵalar tur­ǵyzylyp, baǵanalar ornatyla bastady. Shahar basshysy jaýaptylarǵa qurylystyń ón­diristik kestege saı júrgizilýin baqylaýǵa alyp, sapasyzdyqqa jol bermes úshin jumys barysynda tıisti talaptardy nazarǵa alý qajettigin eskertti. Aıta ke­teıik, qalada 2025 jylǵa deıin taǵy 3 Oqýshylar saraıy men 8 óner mektebi salynady. Bul or­ta­­lyqtardyń oqýshylar men jas­tardyń bos ýaqytyn tıimdi uıym­dastyrýyna qabiletin ashyp, jan-jaqty damýyna yqpaly zor bolary sózsiz.

Qalalyq qurylys basqar­ma­synyń málimetinshe, 2023 jyly­ bıýdjet esebinen jal­py 160 nysannyń quryly­sy josparlansa, bıyl sonyń 95-i paı­dalanýǵa berilýge tıis. Onyń ishin­de joǵaryda atalǵan Oqý­shy­lar saraıynan bólek №45, 8, 65 mektepter men №10 kolledj jáne О́ner mektebi bar. Al Turan shaǵyn aýdanyndaǵy úshinshi Oqýshylar saraıynyń qurylysy – kelesi jylǵa ótpe­li nysan sanatynda. Sondaı-aq bıyl megapolıstiń Shymkent­Sıtı aýmaǵynda Kongress Holl, Túrkistan kóshesindegi, Ákim­shi­lik iskerlik ortalyǵyndaǵy avtokólikke arnalǵan depolar, Metallýrg stadıony, Bozaryq sha­ǵyn aýdanyndaǵy aýyr atletıka sport mektebi, №12 sport mektebine qosymsha ǵımarat jáne №22 kolledj sport mektebi tapsyrylady. Sonymen birge jumysshy jastarǵa 900 páter, halyqtyń áleýmettik osal toptaryna 505 páter beriledi. Shym­kentsıtı aýmaǵynan kelesi 3 saıa­baq ashylmaq. Jáne de 150 oryn­dyq múgedekterdi ońaltý or­ta­lyǵy salynyp jatyr. Kelesi jyly Aqtas shaǵyn aýdanynda qańǵybas ıtter men mysyqtardy ýaqytsha ustaýǵa arnalǵan bas­pana men bir qarýly kúshter ǵı­maraty, 3 memlekettik organ meke­mesi, sondaı-aq «Jaıly mektep» baǵdarlamasy boıynsha 18 orta bilim berý oshaǵy el ıgiligine paıdalanýǵa beriledi.

Bıyl qurylys basqarmasy tarapynan tujyrymdama aıasyn­­da memlekettik bıýdjet ese­bi­nen 312,4 myń sharshy metr­di quraıtyn 4 090 páterli 98 kópqabatty turǵyn úıdiń qu­rylysy júrgiziledi. Onyń ishinde 6 úı – arendalyq, 92 úı – nesıelik. Jyl sońyna deıin 3 040 páterli 67 turǵyn úıdi (nesıelik – 61, arendalyq – 6) paıdalanýǵa berý kózdelip otyr.

Qurylys jumystarynyń kó­le­mine kelsek, jyldyq jospar­ǵa saı 231,9 mlrd teńgeniń quryly­sy atqarylýǵa tıis. Naqty kó­lem ındeksi 106 paıyzǵa teń. Qań­tar-mamyr aıynda 37,1 mlrd teńge­ge qurylys nysandary sa­ly­nypty, byltyrdyń tıisti ke­ze­ńimen salystyrǵanda naqty kó­lem ındeksi 119,5 paıyzǵa jetken.

Keıingi jyldar ishinde Shym­kentte kádimgideı qurylys ju­mys­tary qarqyn aldy. Tipti res­pýblıkanyń úshinshi qalasyn úl­ken qurylys aýmaǵyna aınalǵan shahar dersiń. Jalpy, qurylys salasy – ekonomıkalyq ósimniń bir kórsetkishi. Qaı elde qurylys qyz-qyz qaınap jatsa, demek sol elde ekonomıkalyq ósim bar degen sóz. Eske túsireıikshi, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary elde, onyń ishinde Shymkentte mardymdy qurylys júrgizilmedi. О́ıtkeni ony ekonomıkamyz kótermedi. Tek memleket qazynasynyń bú­ıiri qampaıǵan kezeńnen bastap qurylysqa, ásirese turǵyn úı qurylysyna kóńil bóline bas­tady. Shymkentte de dál sol ýa­qyt­tan bastap kópqabatty jańa shaǵyn aýdandar boı kóterdi. Osylaısha, ekonomıkalyq ósim­niń nátıjesinde qurylys salasyna jan bitip, ol kezeginde basqa salalardyń órken jaıýyna jol ashty. Sonyń biri – qu­rylys ındýstrııasy. Oǵan eli­mizde salynyp jatqan tur­ǵyn úı qurylysyna jumsalatyn ma­­te­rıaldardyń negizgi denin otan­dyq ónim quraýǵa tıis degen baǵdarlama da úlken septigin tı­gizdi. Sol arqyly qurylys ny­san­­darynyń salynýymen birge qa­jetti materıaldardy óndiretin zaýyttardyń qatary artty. Ondaı kásiporyndar respýblıkanyń úshinshi megapolısinde kóp-aq. Olar qalada shaǵyn jáne or­ta bıznestiń damýyna jol ash­sa, ekinshiden, qanshama adam bú­ginde qurylys alańdarynda nemese qurylys materıaldaryn ón­diretin kásiporynda eńbek etip júr. Sondyqtan jalpy bul sala­nyń damýynyń áleýmettik mańyzy el úshin óte zor. Tipti osydan on shaqty jyl buryn búkil dúnıe júzin jaılaǵan qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarystyń ke­zinde elimiz áleýmettik nysan­dardy jóndeý arqyly halyq­ty jumyspen qamtyp, bul daǵ­darystan aman-esen ótken joq pa edi?! Endeshe, qurylys salasy – el ekonomıkasynyń naǵyz barometri ekeni sózsiz.