«Jaıly mekteptiń» jaısyz ahýaly

Joba aıasynda 2025 jyldyń sońyna deıin 842 myń oqýshy ornyn ashý kózdelgen edi. Biraq bul jospardyń oryndalmaıtyn syńaıy bar. Oǵan uıymdastyrýshy kompanııa men qurylys fırmalarynyń arasyndaǵy shıkilikter sebep bolyp otyr.

«Jaıly mektep» baǵdar­la­ma­synyń iske asyrýǵa 2,6 trln teńge bólingen. Alaıda salynýy kerek jaıly mektep­ter­diń sany qysqaryp qalǵan. Ári qu­rylysy áli bastalmaǵandyqtan, olar­dyń paıdalanylýǵa berilý merzimi she­gerilgen. Bul týraly Májilis depýtaty Samat Musabaev depýtattyq saýal joldap, másele kótergen bolatyn. Onyń aıtýynsha, Mańǵystaý oblysynda 24 mektep salynýǵa tıis edi. Alaıda bel­gisiz sebeptermen nysandar sany 21-ge azaıyp­ty. Baǵdarlama boıynsha 13 mek­tep 2024 jyly, qalǵan 8 mektep 2025 jyly paıdalanýǵa berilýi kerek eken.

Biraq tapsyrys berýshi, ıaǵnı konkýrsty uıymdastyrýshy «Samuryq Qazyna Konstrakshn» kompanııasynyń túsiniksiz áre­ketteri saldarynan mektepter 2024-2025 jyldar túgili, 2026 jyly da paıdalanýǵa berilmeıtin túri bar. О́ıtkeni áli kúnge deıin birde-bir mekteptiń qurylysy bastalmaǵan. Bıyl bastalýǵa tıis 13 mekteptiń beseýinde jeńim­paz anyqtalǵan. Biraq olar­dyń qolynda jobalyq-smetalyq qu­jattary joq bolyp shyqqan. Al qalǵan segiz mekteptiń taǵdyry tipti bulyńǵyr.

– «Jaıly mektep» jobasyna qatysty kóptegen túıtkil­di másele bar. Ret-retimen toqta­la­ıyn. Jeńimpazdar arasynda buryn birde-bir ret mektep sal­maǵan kompanııalar júr. Olar bas merdiger retinde konkýrstan qalaı ótken? Túsiniksiz. Qar­jylandyrý kózi – ekinshi deń­geı­li bankter. Bul da túsiniksiz. О́ıtkeni mundaı jaǵdaıda je­ke­menshik bankterge 100 mlrd teńgeden astam soma beriledi. Bul qarjylyq operasııa kimge kerek? Eń soraqysy – jobalyq-smetalyq qujat joq, ıaǵnı baǵasy belgisiz nysanǵa qalaısha konkýrs uıymdastyrylǵan? «Samuryq Qazyna Konstrakshn» jańadan 230 shtat ashyp, qyzmetkerler (tehnadzor) qabyldady. Alaıda áli birde-bir mekteptiń qazyǵy qaǵylǵan joq. Al 230 adam birneshe aıdan beri jalaqy alyp, úılerinde bostan bos jatyr. 2,6 trln kólemindegi bıýdjet qarajaty 6-7 aıdan beri qoz­ǵalyssyz tur. «Jaıly mektep» uǵymyn «Samuryq Qazyna Konstrakshn» «sándi mektep» dep túsingen sııaqty. «Jaıly mektep» balanyń bilim alýyna jaǵdaı jasalǵan, zamanaýı bilim beretin mektep bolýy kerek. Onyń syrtyn granıtpen qaptap, ishine qymbat parket tósegennen jaıly mektep bola salmaıdy. Prezıdent tapsyrma bergen kezde óte jaqsy qanatqaqty joba edi.

– Alaıda operator – «Sa­mu­ryq Qazyna Konstrakshn» bul jobanyń talqanyn shy­ǵar­dy. Dál qazirgi jaǵdaıyna qarasaq máselesi óte kóp, bylyǵy shash-etekten. Túbi Prezıdent tap­syr­masynyń oryndalmaýyna, bıýdjet qarajatynyń maqsat­syz jumsalýyna, tipti memleket­tiń qazynasynan alynǵan trıl­lıondaǵan teńgeniń talan-tarajǵa túsip, quryp tynýyna aparyp soǵatyn túri bar, – dep dabyl qaǵyp otyr ol. 

Májilis depýtatynyń sózinde jan bar. О́ıtkeni «Jaıly mektep» jobasy Pre­zı­dent­tiń tapsyrmasymen bilim salasyn­daǵy ózekti máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan bolatyn. Joba arqyly 2025 jylǵa deıin úsh aýysymdy apatty mektepter men oqýshy oryndarynyń tap­shy­lyǵy joıylýǵa tıis edi. Endigi shıkilikterdi der kezinde sheshpese, «baıaǵy jartas – sol jartas» bolyp qala bermek. Eks-mınıstr Ashat Aımaǵambetov joba bastalar kezde «Tek sońǵy 10 jyldyń ishinde oqýshy sany 1 mıllıon­ǵa ósip, búgingi tańda 3,7 mıllıon­ǵa jetip qaldy. Bul tarıhta bol­maǵan rekordtyq kórsetkish», dep bala sany máselesin tilge tıek etken bolatyn.

Osy oraıda jobanyń mańyzy men erek­she­likterin atap ótkendi jón kórip otyramyz. Birinshi­den, jobaǵa sáıkes bastaýysh jáne joǵary synyp oqýshylary ­mek­tep ǵı­­maratynyń jekelegen blok­taryn­da oqı­dy. Sáıkesin­she, olardyń óz oqý kabı­­net­teri, dárethanalary, sportzaldary bo­­­la­dy. Ekin­shiden, balalar­dyń qaýipsiz­digin qam­tamasyz etý­ge jaǵ­daı jasalady. Beı­ne­­­baqylaý, dy­bystyq dabyl sııaq­­ty qaýip­­sizdik nysandary ornatylady. Úshin­shi­­den, oqý­shylar­ǵa yń­ǵaı­ly bolý úshin oqý qu­raldary, aýys­tyra­tyn kıim­derin saqtaı­tyn jeke shkaftar qa­ras­tyrylǵan, kitap oqýyna, demalýyna, shy­ǵarmashylyq ále­ýetin damytýǵa tıisti jaǵdaı ja­salady.

Tórtinshiden, mektep fızı­ka, hımııa, bıologııa, robottehnıka sııaqty eń zamanaýı kabınet­ter­men qamtamasyz etiledi. Ár kabınetke tıisti ekrandar ornatylyp, mekteptiń kez kelgen je­rinen joǵary jyldamdyqty ınternetke qosylý múmkindigi usy­nylady. Besinshiden, arna­ıy bilimdi qajet etetin bala­lar úshin tıisti jaǵdaı jasalady. Al­tynshydan, sportzal máselesi ońtaıly sheshiledi. Máselen, qazir 1 200 oqýshyǵa arnalǵan mektepte kóbine bir sportzal ǵana bar. Onda tańerteńnen keshke deıin bir ýaqytta 4-5 synyp úshin dene shynyqty­rý sabaǵy ótedi. Al jaıly mektepterde bala­lardyń jas ereksheligine baılanysty birneshe sportzal ashylady.

Jetinshiden, jańa mektepterde muǵa­lim­derge de barlyq jaǵ­daı jasalady. Muǵa­limderdiń ka­bınetteri, kásibı zonalar, qo­symsha bilim berýge arnalǵan nemese jıyn ót­kizý zaldary, ár qabınette ınternetke qo­sylǵan jeke kompıýterleri bolady. Segi­­­zin­shiden, jaıly mektepter community ortalyǵynyń rólin atqarady. Ásirese, bul aýyldarǵa qatysty. Oǵan qosa, mektepter balalardy eńbekke baýlý úshin resýrstyq ortalyq qyzmetin atqarady. Ár mektepte qyzdar men uldardy eńbekke baýlý úshin sheberhanalar men stýdııalar ashylady. Buǵan qosa jaıly mek­tepterdiń syrtqy ınfra­qu­rylymy da nazarǵa alynady.

Taǵy bir erekshelik – qury­lys kezinde ashyqtyq qamtama­syz etiledi. Iаǵnı eli­miz­diń kez kelgen azamaty ınteraktıvti karta arqyly qurylys barysymen jáne IP-kamera arqyly onlaın rejimde baqylap, mekteptiń tıis­ti qujattarymen tanysa ala­dy. Jańa mektepter úshin qurylys pen qural-jabdyqtyń biryńǵaı standartyn qol­daný kózdelgen.

«Jaıly mektep» jobasy oqý bitirgen jas mamandardy ju­mys­pen qamtý máselesin sheshý tur­ǵysynan da tıimdi. О́ıtkeni keıingi 5 jylda 200 myń pedagog maman daıarlansa, onyń 55 myńy ǵana jumyspen qamtylǵan. Al jańadan mektepter salynsa, bos oryndar kóbeıer edi.

Mektep qurylysy sala­syn­daǵy máse­leler áli sheshimin tap­paǵanyna qaramastan, Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev 2024-2025 jyldary 740 myń oqýshy­ny qamtıtyn jańa formattaǵy 369 mektep salynatynyn aıtty. Degenmen bul bastapqy jos­pardan az kórsetkish. Oqýshy sany 102 myńǵa kemip qalǵan.

Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵ­darlamasyn iske asyrý jónindegi respýb­lıkalyq shtab otyrysynda Premer-mı­nıstr Álıhan Smaıylov qurylysqa baılanysty jaǵdaıdy jedel retteýge tapsyrma bergeni esi­mizde. «Jer ýchaskeleriniń da­ıyn­­dyǵy boıynsha qurylys ju­mystaryn dereý aıaqtaý qajet. Bul ınfraqurylym, joldar jáne abattandyrý jumystaryn júrgizýge qatysty. Ár óńir bo­ıyn­sha tıisti jol kartalary da­ıyn, osy máselelerdiń barly­ǵyn jedel sheshý qajet», dedi Úki­met basshysy. Biraq...

– Biraq tapsyrma berip qana qoıý az. Joba aıasynda salynatyn mektepter sanynyń qys­qa­rýyna jol berýge bolmaı­dy. Osy tus­ta jaýapty adamdar men organdardyń bar­lyq úde­ris­ti tekserip, oryndalýǵa tıis jos­pardy qadaǵalýy asa ma­ńyz­dy. Bular óte mańyzdy, el­ge kerekti jobalar, ári Mem­le­­­ket basshysynyń tapsyrmasy sheń­berinde qolǵa alynyp otyr. Sondyqtan onyń iske asy­rylýyn qadaǵalap otyrý – biz­diń basty baǵytymyz, pary­zy­myz. Bıýdjetten qomaqty qa­ra­­jat bólinip, tıisti zańdarǵa ózgerister engizildi. Endi ony sapaly iske asyrý ǵana qalyp otyr, – dedi Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov.

Aıtylǵan sóz sóz kúıinde qa­lyp, bólingen qarjy talan-ta­rajǵa túsip ketpese eken deı­miz... Joba-jospar jaqsy-aq, qalmasa eken aqsap...