Ǵalymdarymyz býdan túıe genetıkasyn anyqtady

Qazaqstan ǵalymdarynyń zert­teýi túıeniń qazirgi gene­tıkalyq qury­lymyn túsinýge eleýli úles qosady. Ǵylymı ádebıetterde bir órkeshti jáne eki órkeshti túıelerdiń genetıkasy týraly egjeı-tegjeı­li zerttelip jazylǵan. Alaı­da býdandastyrylý arqyly ósirilgen túıelerdiń genetıkasy áli zerttele qoıǵan joq. Otandyq zertteýshilerdiń ju­mysy osy olqylyqtyń ornyn toltyrady.

Túıe – aýyl sharýashyly­ǵynyń et, sút, jún óndirisin ǵana emes, týrızm, sporttyq ja­rystar men logıstıka sala­synda da paıdalanýǵa bolatyn erekshe janýar. Túıe ósirý ekonomıkamyzdyń eń tıimdi sala­larynyń biri, óıtkeni ol halyqtyń júnge, sútke jáne etke degen qajet­tiligin tolyq qamtamasyz etýge múm­kin­dik beredi. Jalpy, túıeler biz­diń era­myzǵa deıingi XV ǵasyr­dan bastap kó­lik quraly retinde qoldanylǵan jáne 3000-6000 jyldar aralyǵynda qol­ǵa úıretile bastaǵan. Bir órkeshti jáne eki órkeshti túıeler saýda ke­rýen­derinde júk tasymaldaýǵa jáne ás­kerı maqsatta paıdalanylǵan. Búgin­gi tańda túıeler kóbine Túrkııa men Qa­zaq­standa býdandastyrylyp ósi­riledi.

Bes gıbrıdti túıeniń gene­tıkasy týraly tyń zert­teý­di birlesken ǵa­­lym­dar toby júrgizdi. Olardyń qa­­ta­­rynda Maq­pal Amandyqova (ja­nýar­lar genetıkasy jáne sıto­ge­ne­­tıkasy zertha­nasynyń ǵylymı qyz­met­keri), Qaırat Dosybaev (bıo­logııa ǵylymdarynyń kan­dıdaty, janýarlar genetı­kasy jáne sıtogenetıkasy zerthanasynyń jetekshi ǵy­lymı qyz­metkeri), Aıjan Musaeva (bıologııa ǵy­lym­darynyń kandıdaty, janýarlar genetıkasy jáne sıtogenetıkasy zerthanasynyń meńgerýshisi), Saıtoý Narýıa (ulttyq genetıka ıns­tıtýty­nyń professory, Mıshıma, Japonııa), Jazıra Júnisbae­va (bıologııa ǵy­lym­dary­nyń kan­dıdaty, Ál-Fa­rabı atyn­daǵy Qazaq ulttyq ýnı­v­er­­­sı­tetiniń molekýlalyq bıo­logııa jáne genetıka ka­fed­rasynyń meńge­rýshisi), Baqyt­jan Bekmanov (bıo­lo­gııa ǵylymdarynyń kandıdaty, mo­lekýlalyq genetıka zerthanasy­nyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri) bar.

Otandyq ǵalymdar al­ǵash ret Al­maty oblysynda ósi­­rilgen bes gıb­rıdti túıe­niń jalpy genomdyq ret­tiligi (WGS) derekterin bir ór­keshti, eki órkeshti jáne ja­baıy túıelerdiń (WGS) derek­terimen salystyra oty­ryp jańa derekter usyndy. Zert­teý toptarynda barlyǵy 43 552 164 bir nýk­leotıdti polımorfızm tabyl­ǵan. Sonyń ishinde gıbrıdti túıe­ler (3,271,083), jabaıy túıeler (2,515,591), bak­terııalar (1,244,694) jáne dro­medarııalar (531,224) bar.

Zertteý nátıjesinde, býdandar ge­netıkalyq turǵydan bir órkeshti túıelerge jaqyn ekendigi anyqtaldy. Jańa derekter sútqorektilerdiń ge­ne­tıkalyq resýrstaryn ári qaraı zert­teýge yqpal etedi. Ǵalymdar bul zert­teýler nátıjelerin jaqsy­raq tú­si­ný úshin qosymsha tekserý jumys­ta­ry qajet etetinin atap ótti. Ol úshin zertteletin janýarlardyń sa­nyn kóbeıtý qajet. Sony­men qa­tar zertteýshiler osy jumystyń artyq­shy­lyǵy retinde jobanyń jańa izde­nister úshin salystyrmaly derek bola alatyndyǵyn alǵa tartty.