Munyń saldaryn qala turǵyndary kóktemde, qysym tómendep, sý tapshylyǵy qysa bastaǵanda sezdi. Sol shaqta mamandar jazǵa qaraı sýdy paıdalanatyndar tipten kóbeıetinin eskertýindeı-aq eskertti. Prezıdent jaqynda ǵana Astanany sýmen qamtamasyz etýge basymdyq berý kerek ekenin aıtty. Iá, jaz shyǵa qala turǵyndarynyń sý tapshylyǵyna qatysty talap-tilegin jaýdyryp, shaǵymdanýy oryndy. Olardyń arasynda aýyz sýdy talap etip, tipti joldy bógep, mıtıngke shyqqandar bar. Prezıdent mundaı keleńsiz jaǵdaıǵa jol berýge bolmaıtynyn eskertti. Iаǵnı turǵyndar sý, jaryq, jylýǵa jarymaı, qınalyp qalmaýy qajet.
– Ashyǵyn aıtsaq, qalanyń ınjenerlik ınfraqurylymyn damytýǵa jaýapty adamdar jumysyn adal atqarmaǵan. Bul – naǵyz salǵyrttyq, sonyń saldarynan osyndaı kúrdeli ahýal qalyptasty. Muny, tipti jumysqa selqos qaraý emes, qasaqana zııan keltirý deýge bolady. Sebebi sý, jylý, jaryq – kúndelikti turmystaǵy asa mańyzdy qajettilikter. Bul salada qatelikke múldem jol berýge bolmaıdy. Sondyqtan kináli adamdar tıisti jazasyn alýy kerek. Qazir elorda Astana sý qoımasyna tolyq táýeldi bolyp otyr. Sý alatyn basqa jer joq. Bul óte qaýipti. Kez kelgen sátte oqys oqıǵa bolsa, búkil qalaǵa qaýip tónýi múmkin. Turǵyndar sany kóbeıip, jańa nysandar paıdalanýǵa berilip jatyr. Sondyqtan sý qoımasynyń qýaty aldaǵy bir-eki jylda sarqylyp bitetini anyq. Buǵan qosa sý qoımasy laılanyp, lastanyp jatyr. Muny quzyrly mınıstrlik bilýge tıis. Qoımanyń túbin tazalap, ony tereńdetý kerek. Astana sý qoımasynyń bógetin tolyq tekserip, nyǵaıtý qajet. Oǵan Sátbaev kanalynan sýdyń turaqty kelip turýyn qamtamasyz etken jón. Osy sharalardy dereý qolǵa alý kerek. Qoımanyń tehnıkalyq jaǵdaıyn shuǵyl retke keltirý qajet. Bul – óte mańyzdy másele. Astanada budan basqa sý kózi joq. Ashyǵyn aıtsaq, mundaı ahýal kópten beri jalǵasyp keledi, ıaǵnı bul bir kúnde paıda bolǵan másele emes, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen Úkimetke ákimdikpen birlesip, keler jyldan bastap Sátbaev kanalynan qalaǵa deıin qubyr tartý jumystaryn qolǵa alý, sondaı-aq Astanany sýmen qamtamasyz etýdiń balamaly joldaryn qarastyrý jóninde tapsyrma júkteldi. Astananyń aýmaǵy keńeıip, halqynyń sany ósken soń, turǵyn úıler de ústi-ústine salynyp, kóshe-kóshemen jalǵasyp jatyr. Meıli, megapolıste turǵyn úıge qoly jetpeı júrgen qaýym kóp delik. Biraq jıǵan-tergeniniń basyn qosyp, qalaǵa qonys aýdarǵan aǵaıyn ınfraqurylymǵa, sonyń ishinde sýǵa jarymaı otyrsa, «jyǵylǵanǵa judyryq» degenniń kókesi sonda bolmaı ma?
Memleket basshysy qaperge alyp, tarqatyp otyrǵan ózekti máselelerdiń birqatary jaıynda gazettiń ótken sandarynda jarııalaǵanbyz. Keıin qala ákimi Jeńis Qasymbek te baspasóz máslıhatynda qalany sýmen qamtý jóninde qabyldanǵan sharalar týraly jan-jaqty aıtyp bergen edi. Sonda qala ákimi jyl basynda 25 myń tekshe metr sýdyń tapshylyǵy sezilgenin jasyrmady. Osy jazda Astana sý arnasynan keletin taǵy bir sý qubyry iske qosyldy. Bul sý tapshylyǵynyń ornyn tolyǵymen japty. Osydan bólek, sorǵy-súzgi stansasynyń birinshi kezeńi aıaqtalǵan. Endi ekinshi kezeńi tamyzda bitedi eken. Alaıda munyń ózi qaladaǵy sýdyń tapshylyǵyn nebári 3-4 jylǵa deıin aldyn alýǵa septesetinin qala basshylyǵy bilip otyr. Nege desek, qala halqynyń sany ósip jatyr. Qurylys qarqyny da báseńdegen joq. Sondyqtan qala ákimdigi taǵy eki joba boıynsha qujattardy daıyndap, keler jyly qurylys bastaýǵa bekinip otyr. Munan soń 4-sorǵy-súzgi stansasyn salyp, Ertis – Qaraǵandy kanalynan qubyr tartýǵa qatysty úlken joba da bar. Osy joba-jospar merziminen keshikpeı oryndalsa, aldaǵy 15-20 jylǵa qalany sýmen qamtýǵa septesedi.
Astana sý qoımasy 1968 jyly salynǵan. Eskisine eski. Biraq sonyń túbin tazartyp, tereńdetip, aldyn ala qamdaný kerek emes pe? Prezıdent keńeste Astana sý qoımasyna qatysty túıtkilge de jeke toqtalǵany oryndy boldy. Elordada sýdyń máselesi keshe ǵana týyndaǵan jaısyzdyq emes, burynnan bar túıtkil ekenine taǵy bir márte kóz jetti.
Qalada sý tapshylyǵy baıqala bastaǵanda «Astana sý arnasy» mekemesi sýdyń qysymyna baılanysty mindetti sharalar qabyldanatynyn aldyn ala eskertti. Sol tusta qaladaǵy keıbir úılerdiń turǵyndary sýdyń qysymy azaıǵanmen qoımaı, keıde mezgilsiz ýaqytsha toqtaıtynyn aıtyp shaǵymdandy. Osy mezgilde aýyz sýdyń stansaǵa qashyq jatqan jáne keıingi salynǵan turǵyn úılerge jetpeýi múmkin ekenin bildik.
Prezıdent tapsyrmasynan keıin qalanyń aldaǵy joba-josparyna taǵy da tolyqtyrýlar enip, shıraıtyny túsinikti. Keminde qala ákimi aıtqandaı, 15-20 jylǵa deıin Astana halqy sýdan tarshylyq kóre qoımas delik. Alaıda keshegi keleńsizdikterge qarap sýdy ysyrap qylýdan saqtanyp, sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge erterek qamdanǵanymyz tıimdirek shyǵar dep tolǵanasyń. Ekolog-ǵalym Blok Shaıkenov sý da munaı sekildi sarqylatyn baılyqtardyń qatarynda ekenin eske salǵan edi.
– Qalaǵa buryn úsh qubyr arqyly sý jetse, jýyrda taǵy bireýi berilip, tórteýi túgel bolypty. Meniń júrgizgen zertteýlerime sáıkes osy sý shyǵynynyń úshten biri dalaǵa ketedi. Eger sý únemdeý tehnologııalary bolǵanda taǵy bir qubyr tartyp áýre-sarsańǵa túspeýge bolar edi. Halyq sany ósip jatyr, sáıkesinshe 4-5 jylda qalaǵa taǵy qubyr kerek bolady. Qazir sýǵa jaýapty mekemeler arnalardan sýdy qalaı tartamyz dep bas qatyryp otyr. Biraq sýdy únemdeý degendi eskerip jatqan eshkim joq. Al Astananyń mańynda úlken sýdyń qory joq ekenin kópshilik bilip otyr. Almaty, Jambyl, Shymkent qalalarynda sý taýdan túsedi. Biraq taý shyńdarynda da kókpen talasqan muzdyqtar erip barady. Muzart az. Jer astyndaǵy sý da munaı sııaqty bir kúni taýsylady. Bul – bólek úlken taqyryp. Aıtaıyn degenim, tabıǵatta taýsylmaıtyn resýrs joq. Batys elderinde mundaı máseleler týyndasa, eń birinshi únemdeýge kóńil aýdarady. Astanada sý qoımalarynan qubyrlar tartylar. Ýaqytsha retteler. Biraq sýdy ysyrap qylýdan qazirden saqtanýymyz kerek dep oılaımyn, – deıdi B.Shaıkenov.
Túptep kelgende, qalany sýmen qamtý máselesin kóp uzatpaı retteý udaıy nazarda bolmaq. О́ıtkeni Prezıdent elordany damytý máseleleri jónindegi keńeste bul jaǵdaıǵa erekshe ekpin berip, ákimge jáne jaýapty mınıstrlerge birlesip sheshý úshin naqty tapsyrma berdi.
