Sýretti túsirgen avtor
Aıtqandaı-aq, masa-shirkeı býyp tur. Jergilikti halyq dalada jumys istegendi qoıyp, úıden shyǵa almaı qalǵan. Shildeniń shilińgir ystyǵynda ústerine qalyń kúrti, bastaryna torly qalpaq kıip júrýge májbúr.
Ertis pen Qaljyr ózeniniń saǵasynan qonys tepken Boran aýylynyń negizgi kúnkóris kózi – mal sharýashylyǵy. Aınalasy – ný orman. Tabıǵaty kórkem, jeri qolaıly bolǵanymen, masa mazany ábden qashyrǵan. Sharýalardyń tirshiligi turalap qalǵan.
Borannyń kóshesi. Qulaqqa urǵan tanadaı typ-tynysh. Oqtyn-oqtyn masanyń yzyńy estiledi. Kóldeneń júrgen tiri pende joq. Ortalyǵyna qaraı jetkende ǵana tumshalanyp alǵan aýyl turǵynyn kezdestirdik. Aıtýynsha, bir kún buryn ǵana masalarǵa qarsy ýlaý jumystaryn júrgizipti.
«2019 jyldan beri osynda turamyn. Bıyl masa byltyrǵydan da qalyń. Onyń ústine iri. Shaqqanda, ońdyrmaıdy. Aýyl ishin býyp tur. Baqshadaǵy jemis-jıdekke de qaraı almaımyz. Jumys isteýge mursha bermeıdi. Sharasyz úıde qamalyp otyramyz. Balalarymyzǵa da qıyn boldy. Basqa aýyldyń balalaryndaı dalada oınamaıdy. Irgedegi sýǵa da túse almaıdy», deıdi Boran aýylynyń turǵyny Bolatqan Baqytqan.
Ras, Borannan oıyn balasyn kózimiz shalmady. Balalar oıyn alańy da bos tur. Úlkender qabattana kıinip júrip, sıyr saýady, baý-baqshasyn baptaıdy. Qapyryq ystyqta qalyń kıinip júrip istegen jumys ta óne qoımasy anyq. Dese de, bos jatpaýdyń qamy.
«Ystyqtasaq ta amal joq, masashirkeıge talanǵannan jaqsy. Mamyr aıaǵynan bastap, kúzge deıingi kúnimiz – osy. Basymyzdan torly qalpaq túspeıdi. О́mir súrý qıyndap barady. Masadan mazasy qashqandar kóship te jatyr. Bos úıler kóbeıip ketti», deıdi B.Baqytqan.
Aıtýynsha, ýlaý jumystaryn júrgizgen soń masa azaıypty. Biraq kóp ýaqyt ótpeı qaıta kóbeıgen. Ýlaý jumystaryn kólikpen aýyldyń kóshesine ǵana júrgizipti. Durysy, toǵaıdyń ishine, uıalaryna tikushaqpen shashqany durys kórinedi. Keıbir turǵyndar, ýlaý jumystarynan bálendeı paıda bolmaǵan soń úıine arnaıy ýly tútin tutatyp otyr eken. Onyń ózi kórshiles Qytaıdan ákelinetin kórinedi. Shamadan tys qoldansa, adamnyń basyn aınaldyryp, keri áserin tıgizedi eken. Alaıda masaǵa talanǵannan góri basymyz aınalsyn dep tútindi kún uzaq tutatyp otyratyndar da bar.
«Myna tútinge masa jolamaıdy. Kúni boıy qoldanamyz. Baǵasy da aıtarlyqtaı arzan emes. Bir qorabynyń ózin bir-eki kúnde taýysyp tastaımyz. Qytaıdyń zaty ǵoı. Biraq kóp paıdalanǵan jaǵdaıda basty aýyrtyp, túshkirtedi eken. Keıbireýi osydan da aýyryp jatady. Sonda da qoldanýǵa májbúrmiz», deıdi aýyl turǵyny Gúlnur Shalsha.
Ásirese keshke masa yzyńy údep, aspanda tutasyp turdy. Aýyl aqsaqaldarynyń aıtýynsha, Boran men Qaljyrdyń masasy burynnan bar. Buryn der kezinde ýlap tastaıtyn. Al keıingi jyldary múldem kóbeıgen.
«Masanyń kóbeıýi shalshyq sýǵa baılanysty. Kóktemde irgedegi sý kóterilip, aınalaǵa jaıylady. Keıin sý qaıtqanda orny shalshyqqa aınalady. Shirkeı terekten shyǵady. Ol masadan da qıyn. Kúndiz azaıyp, túnde gýildep ketedi. Ýystap ustap alýǵa bolady», deıdi aýyl turǵyny Qadylbek Maıbasov.
Al Kúrshim aýdandyq ákimdiginiń habarlaýynsha, ýlaý jumystaryna bıyl 40 mln teńge qarjy bólingen eken.
«Jalpy, aýdan kóleminde masa-shirkeıdi ýlaý jumystaryn atqarýǵa 2023 jyly bıýdjetten 40 mln teńge qarajat bólindi. Merdiger uıym – «Zaısan aýdandyq dezınfeksııa stansııasy» JShS. Atalǵan jumys 4 ret jasalady. 2023 jyldyń 10 maýsymynan búginge deıin aýdannyń masa men shirkeıi kóp mekendeıtin Boran (5 050 ga), Qaljyr (4 300 ga), Marqakól (1 900 ga), Kúrshim (5 200 ga) aýyldyq okrýgteriniń batpaqty, qamysty, ormandy alqaptarynyń barlyǵy 16 450 ga jerge dárileý jumystary jasalyp jatyr», deıdi Kúrshim aýdandyq TÚKSh, JK jáne AJ bóliminiń basshysy Erasyl Áshimov.
Dárileý jumystary 60 metr qashyqtyqqa shashatyn jyljymaly «Tuman» generatorymen jáne qol motorly búrikkish qurylǵymen atqarylyp júr. Ýlaý jumystaryna qarjy bólingenimen, Boran men Qaljyr aýyldarynda bul másele jylda qaıtalanady. Sheshimin tabý úshin arnaıy ǵalymdardy tartyp, negizgi oshaǵyn joıý kerek shyǵar, kim bilsin?!
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Kúrshim aýdany
