«Pogondy jýrnalıst»: Tergeýshiniń bir kúni

Jumys jospardy bekitýden bastalady

Ishki ister mınıstrligi jyl saıyn­ «Pogondy jýrnalıst» jobasyn uıym­das­tyryp turady. Onyń máni – qolyna qalam ustaǵan tilshiler bir kún mamandyǵyn aýys­tyryp, tártip saqshysy bolyp qyzmet etedi. О́ziniń qalaýy boıynsha patrýldik ne ıývenaldy polısııa qyzmetkeri, tergeý­shi, krımınalıst, t.b. salalardyń birin tań­dap, oqaly kıim kıip, ishki ister organ­da­ryndaǵy jumys barysyn kózben kórip, qolmen ustap sezinedi. Bıyl da polısııa men BAQ arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan joba jalǵasyn taýyp, tártip saqshysy retinde qyzmet atqaryp kórýge usynys túskende biz oılan­bastan tergeýshilik salany tańdadyq. Mundaǵy maqsatymyz, birinshiden, qyzyǵy men shyjyǵy kóp qyzmetti atqaryp kórý bolsa, ekinshiden, kóbine jurt kózinen tasada qyzmet jasaıtyn, álemge jar salmaı-aq qıyn istiń qııýyn keltirip júrgen tergeýshiler týraly jazý.

Sonymen, Astana qalasy Polısııa depar­tamentiniń nusqaýymen ishki ister organ­daryndaǵy bir kúndik qyzmetti ótkerý úshin bizdi Almaty aýdandyq polı­sııa­ basqarmasy janyndaǵy Almaty polı­sııa bólimine jiberdi. Kóbine adamdar qorqa-soqtap tabaldyryǵyn attaıtyn mekemege­ tań bozymen kelgen bizdi bólimniń aǵa ter­geý­shisi, polısııa kapıtany Azamat Arysbek qarsy aldy. Tártip saqshysy rólin birinshi ret somdaıyn dep turǵan bizge jumys barysyn az-kem túsindirip, baǵyt-baǵdar bergennen keıin qyzmetke kirisip kettik.

Tergeýshilerdiń kún tártibi tańǵy saǵat 8:30-da basshylyq qurammen bir kúndik jumys josparyn talqylaýdan bastalady eken. Biz barǵan kezde de kúndelikti tártippen tergeý bólimshesiniń bastyǵy, polısııa maıory Merýert Orazbaeva qyzmetkerlerin jınap, árqaısynan shuǵyldanyp jatqan istiń qaı satysyna kelgenin, sonymen qatar osy kúni atqaratyn jumys barysyn surap, jospardy bekitip berdi. Osydan jumys kúni keshki 19:00-ge deıin jalǵasady. Biraq polısııa kapıtany Azamat Arysbektiń aıtýynsha, polısııa bólinisteri arnaıy organ bolyp esepteletindikten jáne qylmyskerler ýaqyt talǵamaıtyndyqtan, tártip saqshy­la­rynyń da jumys ýaqyty saǵat tiliniń kórsetkishimen sáıkes kele bermeıdi. «Shuǵyl jáne tosyn jaǵdaılardyń oryn alýyna baılanysty kez kelgen ýaqytta jumysqa shaqyrýy múmkin. Ondaı kezde dereý qyzmet ornynan tabylyp, ózimizge júktelgen tapsyrmany oryndaýǵa mindettimiz», deıdi ol.

Qylmystyq ispen tanysý

Bizdiń «tergeýshi laýazymyndaǵy» jumysymyzdy polısııa kapıtany Azamat Arysbektiń qaraýyndaǵy qylmystyq ispen tanysýdan bastadyq. Tártip saqshysynyń aıtýynsha, qylmystyq ister jeńil, ortasha jáne aýyr bolyp úshke bólinedi. Ter­geý­shiler olardy Qylmystyq-pro­ses­­sýaldyq kodekske sáıkes zańǵa saı she­shi­min shyǵarý úshin jan-jaqty obektıvti zert­teý jumystaryn júrgizedi. Sotqa deıingi tergep-tekserýdiń biryńǵaı tizi­li­­mine engizilgen bul is aýyr sanatqa ja­tady eken. Oqıǵa bıyl 26 mamyr kúni bolypty. Qysqasha baıandap ót­sek,­ kú­dikti S. esimdi azamat páte­ri­nen qu­ry­­lys jumystaryn jasaıtyn saı­ma­­ny­nyń joǵalǵanyn baıqaıdy. Sol sát­te jábirlenýshi J.-nyń syrtqa shyǵyp bara jatqanyn kóredi. Jábirlenýshiniń qa­syn­da E. jáne A. esimdi kýágerler de­ bol­ǵan. Kúdikti olardyń arttarynan­ jú­gi­rip jetip, «saımandy sender aldyńdar» dep tıisken. Olar «biz almadyq» dep aq­tal­­ǵanyna qaramastan, arada kıkiljiń týyn­­dap, kúdikti jábirlenýshini jaqtan uryp qulatyp, esinen tandyrady. Keıin polı­sııa­ǵa­ aryz jazylyp, sot-medı­sınalyq saraptama nátıjesinde jábir­le­ný­shige «aýyr» dáre­jedegi dene jaraqaty kel­tirilgeni bel­g­­­ili bolǵan. Jábirlenýshi áli aýrýhanada jatyr.

– Bizge árbir qylmystyq isti júrgizip, jan-jaqty tergep-tekserip, sheshim qabyl­dap, sotqa jiberýge 2 aı ýaqyt beriledi. Eger ártúrli jaǵdaıǵa baılanysty isti qaraý sozylsa, tergeýshi 10 kún buryn sotqa ótinish jazyp, isti qaraý mer­zimin taǵy bir aıǵa sozýǵa bolady, – deı­di polısııa kapıtany. Onyń aıtýynsha, bul istiń qaralyp jatqanyna da eki aıdyń júzi bolǵan. Búgin E. esimdi kýágerden jáne kúdiktiden qosymsha jaýap alynyp, isti prokýrorlarǵa jiberýge qaýly shy­ǵa­ryl­maq.

– Aıyna, jylyna qansha is qaraı­syz­dar? Sizderge belgili bir kórsetkish min­det­te­l­e me? – dep suradyq.

– Naqty osynsha isti tapsyryńdar degen mindet joq. Qylmystardyń tirkelýine baılanysty ózimizge berilgen isterdi qaraı beremiz. Men jylyna ortasha eseppen 70-80 isti qarap, aıaqtaımyn. Máselen, osy jyldyń basynan beri 58 isti tergep, sheshim shyǵaryp, sotqa joldadym, – dedi tergeýshi.

Onyń aıtýynsha, buryn urlyq-qarlyq kóp tirkelse, keıingi jyldary alaıaqtyq, onyń ishinde aqparattyq jáne áleýmettik telekommýnıkasııa júıelerin paıdalana otyryp jasalatyn quqyq buzýshylyqtar, bir sózben aıtqanda, ınternet-alaıaqtyq jıi tirkeledi eken. «Munyń bári ýaqyttyń talabyna saı qylmyskerler de shynaıy ómirden vırtýaldy álemge beıimdele bastaǵanyn kórsetse kerek. Meniń tájirıbemdegi isterdiń kóbi – ınternet-alaıaqtyqqa qatysty», dedi ol.

Tergeýshi eń aldymen psıholog bolýy qajet

Polısııa kapıtany Azamat Arysbek tergeýshiler úshin eń kerek qasıet – psıhologııalyq qabilet ekenin aıtady. Qylmys jasady dep kúdikke ilingen adamdardyń dúnıetanymy, bilimi, mádenıeti, kózqarasy ártúrli bolady. Soǵan baılanysty tergeýshi olardy ózine tartyp, syr sýyrtpaqtaý úshin onyń deńgeıinde áńgime-dúken quryp, qylmysty ashýǵa septigin tıgizetin bar málimetti alýǵa tyrysýy qajet. «Aldyńda otyrǵan adamnyń kóńil kúıine, tergeý barysynda óz-ózin ustaýyna, salmaqty kúıde nemese sasqalaqtap otyrýyna, kózin taıdyra berýine, aıaq-qolynyń diriline, t.b. is-qımyldaryna qarap-aq onyń shyndyqty aıtyp otyrǵany nemese bir nárseni jasyryp turǵany anyq baıqalady. Biraq biz ıntýısııa deńgeıinde onyń qylmysqa qatysy bar ekenin sezgenimizben, naqty zattaı aıǵaqtar bolmaı, kiná arta almaımyz. Sondyqtan kinásin tolyq dáleldegenshe tergep-tekserý jumystaryn jalǵastyra beremiz», deıdi tártip saqshysy.

«Pogondy jýrnalıst» bolyp tergeýshi men qylmystyq iske qatysy bar adam arasyndaǵy jaýap alý sátine osy joly birinshi ret kýá boldyq. Tańǵy saǵat 9-dar shamasynda polısııa bólimine oqıǵanyń kýágeri retinde tirkelgen E. esimdi azamat keldi. Jaýap almastan buryn oǵan «О́zińizdi qalaı sezinip otyrsyz? Jaýap berýge tolyq múmkindigińiz bar ma? Aýyryp otyrǵan joqsyz ba?» degen suraqtar qoıyldy. Ol tergeýshige jaýap berýge eshqandaı kederginiń joq ekendigin aıtqannan keıin, oǵan qylmystyq kodekstiń 419, 420, 421-baptary túsindirilip, jalǵan, kórineý málimet bergen jaǵdaıda qylmystyq jaýapkershilikke tartylatyny, ıaǵnı 3 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylatyndyǵy eskertildi. Sodan keıin tergeýshi A.Arysbek oqıǵa boıynsha kýágerden tolyqqandy kórgen-bilgenin surap, onyń jaýaptaryn qylmystyq iske tirkedi. Aıta ketsek, sol oqı­ǵanyń basynda bolyp, kúdikti men jábir­le­ný­shiniń arasyndaǵy kıkiljińdi kórgen kýágerdiń bergen málimeti men kúdikti S.-nyń aıǵaqtary bir-birine tolyqqandy sáıkes kelmeıtin bolyp shyqty.

Kýágerden jaýap alyp bola bere, tergeýshi A.Arysbektiń qaraýyna taǵy bir jańa is kelip tústi. Tańerteń polısııa bólimine bas suqqan elorda turǵyny óziniń alaıaqqa aldanyp qalǵanyn aıtyp aryz jazǵan. Onyń málimetine qaraǵanda, mamyr aıynda oǵan belgisiz bir adam áleýmettik jeli arqyly habarlasyp, júrgizýshi kýáligin alyp beremin dep, 120 myń teńgesin alypty. Mine, sodan beri birneshe aıdyń júzi ótkenine qaramastan, ózin Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń qyzmetkerimen dep tanystyrǵan adam da joq, ýáde etilgen júrgizýshi kýáligi de joq. Alaıaqtyń aldaýyna túskenine endi ǵana kózi jetken turǵynnyń polısııanyń kómegine júginýden basqa amaly qalmaǵan.

– Bul qylmystyq is boıynsha bizge kóp málimet belgisiz, – deıdi polısııa kapıtany. – Jábirlenýshi tek kúdiktiniń esimin, telefon nómirin, aqsha aýdarylǵan bank kartasynyń nómirin ǵana biledi eken. Endi biz sol abonenttik nómir boıynsha baılanys operatoryna suraý salyp, nómir kimniń atyna tirkelgenin anyqtaımyz. Sondaı-aq bank kartasy arqyly da tıisti bankke suraý salamyz. Bizge eń aldymen kúdiktiniń tolyq aty-jónin anyqtap alý qajet. Odan ári onyń turǵylyqty jerin, jumys ornyn tabýǵa tyrysamyz.

Tergeýshiniń aıtýynsha, kez kelgen qylmys bolǵan jaǵdaıda eń aldymen oqıǵanyń tolyqqandy mán-jaıyn anyqtaý jáne kúdikti týraly barlyq málimetke qol jetkizý maqsatynda tıisti mekemelerge suraý salý, baza arqyly tekserý jumystary júrgiziledi, kóshe beınekameralary, turǵyn úılerge tıesili kameralar tekseriledi, sondaı-aq uıaly baılanys nómiri boıynsha baılanys operatorlaryna da shyǵyp, kúdiktiniń kimmen sóıleskeni, sóılesý aýdıojazbasy, ornalasqan jeri sekildi málimetter alynady. Sonyń ishinde adamnyń telefon arqyly sóılesken aýdıo­jazbasy men jazǵan sms-habarlamalary onyń qol suǵylmaıtyn jeke aýmaǵy bolǵandyqtan, tergeýshiler qylmystyq isti negizge ala otyryp, sottyń sanksııa­sy arqyly ǵana qupııa málimetterge suraý salýǵa quqyly. Búgingi tirkelgen qylmystyq is boıynsha quqyq buzý áreketi baılanys quraldary jáne bank arqyly jasalyp otyrǵandyqtan, munda da tergeý-tekserý amaldary eń aldymen baılanys operatorlaryna jáne iKómek ortalyǵyna suraý joldaýdan bastalmaq.

Adam quqyǵynan attaýǵa bolmaıdy

Jumys arasynda biz jylyna ondaǵan qylmystyq ispen jumys isteıtin polısııa kapıtanynan erekshe este qalǵan oqıǵalar jaıynda suradyq. Kún saıyn túrli jaǵdaımen betpe-bet keletin ol osy jyldyń basynda aıryqsha bir oqıǵanyń bolǵanyn aıtyp berdi. «A. esimdi kelinshek polısııaǵa qońyraý shalyp,­ óziniń qonaqúıde ekenin, bólmesine bir adam­nyń kirip, ózin uryp-soǵyp, zorlap, densaýlyǵyna zalal keltirgeni týraly habarlady. Biz dereý onyń kórsetken mekenjaıyna jetip bardyq. Áıeldiń ózimen sóılesip, bólmeniń ishin tekserý­ barysynda oǵan eshteńe bolmaǵanyn, denesinde eshqandaı jaraqat izderi joq, ózi din aman ekenin anyqtadyq. Keıin ja­ýap alý barysynda shyn máninde eshkim oǵan qol kótermegenine jáne zorlamaǵanyna anyq kóz jetkizdik», deıdi tergeýshi. Sóıtse, alkogoldi ishimdikke mas bolǵan elorda turǵyny óziniń burynǵy júrgen jigitin saǵynǵandyqtan, ony polısııa qyzmetkerleri arqyly tabý maqsatynda «zorlyq jasady» dep jalǵan habar bergen. «Biz qonaqúıdegi beınekameralardy da tekserdik. Ol jerge óz aıaǵymen barǵan jáne onyń bólmesine basqa eshkim kirmegen. iKómek ortalyǵyna suraý salyp, aýdıojazbasyn tyńdaǵanda onyń polısııaǵa masań kúıdegi adamnyń da­ýy­symen habarlasqanyna jáne taıaq jegen ári zorlyq kórgen adamnyń keıpinde bolmaǵanyna kóz jetkizdik. Sondyqtan polısııaǵa jalǵan habar bergeni úshin onyń isi sotqa joldanyp, tıisti jazasyn aldy», deıdi A.Arysbek.

– Jylyna 70-80 isti qarasańyz qanshama qylmyskermen tikeleı betpe-bet jumys istep, jaýap alady ekensiz. Bul sizderdiń ómirlerińizge qanshalyqty qaýipti? Olar jazasyn ótep shyqqannan keıin óshin alyp júrmeı me? – degen suraq qoıdyq.

– Tergep-tekserý­ kezinde adamnyń quqyǵy degen nárseni umyt­paımyz. Oǵan nuqsan kelmeýi kerek. Adamnyń naqty qylmysty jasaǵan-jasamaǵanyn anyqtaý úshin, eń aldymen, búkil aıǵaqtardy jınap, jan-jaqty tııanaqty jumys júrgizemiz. Odan keıin materıaldardy qadaǵalaýshy organ, ıaǵnı prokýrorlar tekserip bolǵan soń ǵana is sotqa joldanady. Osynshama quqyq qorǵaý organdarynyń tekserýinen ótip, barlyq dáleldeme jınalǵannan keıin, eger shynymen kináli bolsa, kúdiktiniń moıyndaý­dan basqa amaly qalmaıdy. Sondyqtan qylmyskerlerdiń bizge óshigýine eshqandaı negiz joq. О́z táji­rı­bemizde jazasyn ótep shyqqan adamnyń tergeýshiden ósh alǵan oqıǵasy bolǵan emes, – dep jaýap berdi polısııa kapıtany.

Búginde kópshilikti alańdatqan taǵy bir máseleni suradyq: «Kóp adamnan «Telefonym urlandy. Polısııaǵa aryz jazdym. Biraq olar taýyp bere almady» degen sózdi jıi estımiz. Bunyń sebebi nede?». Onyń aıtýynsha, eger urlanǵan telefon qosýly bolsa jáne ishinde sım-karta bar bolsa, onyń mekenjaıyn anyqtaýǵa múmkindik bar. «Al eger telefon qosalqy bólshekke buzylǵan bolsa, ıaǵnı telefon qosylmasa, tabý múmkin emes. Kóp urlyqtyń ashylmaý sebebi osynda», deıdi tergeýshi.

Sońǵy jaýap alý

Sonymen, tústen keıin polısııa kapıtany A.Arysbek qarap jatqan den­saý­lyqqa aýyr dárejedegi zalal keltirý qyl­mys­tyq isi boıynsha kúdiktiden qosymsha jaýap alý kezdesýi ótti. Polısııa bólimine kúdikti azamat S. men onyń qorǵaýshysy ekeýi kelip, kúdiktiniń is-áreketin tolyq­qan­dy saralap aıqyndaý maqsatynda oǵan qosymsha suraqtar qoıyldy.

«Sizge qasaqana densaýlyqqa zııan keltirý boıynsha aıyp taǵylyp otyr, onymen kelisesiz be?» degen suraqqa kúdikti: «Joq, kelispeımin. Qasaqana zııan keltireıin degen oı mende bolǵan emes. Bul – abaısyzda bolǵan áreket. Sondaı-aq men oǵan osynsha aýyr zardap keltiretindeı soqqy jasaǵan joqpyn. Onyń jaraqaty burynnan da bolǵan shyǵar. Sondyqtan onyń densaýlyǵyna kelgen zııan úshin ózimdi kináli dep eseptemeımin», dep jaýap berdi. Onyń jaýaby qylmystyq iske tirkeldi. Tergeýshiniń aıtýynsha, bul is osymen aıaqtalyp tur. «Erteń tańerteń jábirlenýshi tarap pen kúdikti tarapqa qandaı sheshim shyǵarylǵany tolyqtaı tanystyrylady. Sodan keıin is sotqa joldanbaq. Jábirlenýshi azamat densaýlyǵyna baılanysty aýrýhanada jatqandyqtan, oǵan qylmystyq istiń aıaqtalǵany jáne mazmuny týraly habarlama joldanady», dedi ol.

«Pogondy jýrnalıst» jobasy aıasyn­da bir kún ofıserlik qyzmet ete júrip, tergeýshilerdiń shynymen de ınemen qudyq qazǵandaı tirligine kýá boldyq. Adam óltirý, zorlyq-zombylyq, iri kólemdegi jemqorlyq sekildi aýyr qylmystardy bylaı qoıǵanda, kishigirim urlyq-qarlyq, tóbeles syndy árbir istiń aq-qarasy ashylyp, ádildiktiń saltanat qurýy úshin olar kún saıyn ómirlerin qaterge tigedi. Tergep-tekserý sharalary arqyly tirnektep dálel jınaıdy. Ol úshin mańdaı ter tógilip, júıke juqarady. Syrt kózge baıqala bermese de, osyndaı kishigirim erlikke para-par jumysty atqaryp otyrǵan tergeýshiler qaýymyna qyzmette sáttilik tileýmen joba aıasyndaǵy jumys kúnimiz máresine jetti.