Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen birinshi jyly atalǵan sanattaǵy adamdardyń barlyǵy Qarjy mınıstrligi bekitken 250-nysan boıynsha aktıvter men mindettemeler týraly deklarasııany usynýǵa mindetti. Deklarasııa nysany «Jeke tulǵanyń aktıvteri men mindettemeleri týraly» dep atalady. Basqasha aıtqanda, birinshi deklarasııany «kirý deklarasııasy» dep ataıdy. О́ıtkeni ol jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kezdegi múlik pen mindettemeler boıynsha barlyq derekti kórsetedi.
250-nysandaǵy deklarasııa jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kúnge jınaqtalǵan aktıvter men mindettemelerdi tirkeýge arnalǵan. Deklarasııany 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap tapsyrýǵa mindetti adamdar onda 2022 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha barlyq málimetti kórsetýi qajet. Iаǵnı onda osy kúnge deıin alynǵan múlik pen mindettemeler kiris deklarasııasynda jarııalanýy kerek.
Sonymen 250-nysandaǵy deklarasııada qandaı málimetter kórsetiledi? Birinshiden, munda Qazaqstannan tys jerlerdegi múlikter kórsetilýi kerek. Olarǵa jyljymaıtyn múlik, jer ýchaskeleri jáne jer úlesteri, áýe jáne teńiz kemeleri, ishki sýda júzý kemeleri, «ózen-teńiz» júzý kemeleri, kólik quraldary, arnaıy tehnıka jáne tirkemeler, elden tys jerlerdegi sheteldik bankterdegi esepshottardaǵy aqsha, elden tys jerde qurylǵan zańdy tulǵanyń jarǵylyq kapıtalyna qatysý úlesi jatady.
Ekinshiden, deklarasııada Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jáne odan tys jerlerdegi múlikter kórsetilýi kerek. Buǵan turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly shart boıynsha turǵyn úı ǵımaratyndaǵy úles, baǵaly qaǵazdar, týyndy qarjy quraldary, ınvestısııalyq altyn, zııatkerlik menshik, avtorlyq quqyq obektileri, qolma-qol aqsha, basqa tulǵalardyń jeke tulǵa aldyndaǵy bereshegi (debıtorlyq bereshek) jáne jeke tulǵanyń basqa tulǵalar aldyndaǵy bereshegi (kredıtorlyq bereshek) jatady.
Úshinshiden, deklarasııada senimgerlik basqarýǵa berilgen múlik kórsetilýi kerek.
Qazaqstanda tirkelgen jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlik: garajdar, jer ýchaskeleri, saıajaılar, úıler, tirkemeler, mashınalar bul deklarasııada kórsetilmeıdi. О́ıtkeni bul málimetter ýákiletti organdarda bar. Sondaı-aq deklarasııanyń bul nysanynda Qazaqstandaǵy banktik esepshottar kórsetilmeıdi. Shet memlekette tirkelgen múlik qana deklarasııalaýǵa jatady. Eger sheteldik bankte esepshot bolsa jáne ol aılyq eseptik kórsetkishtiń 1000 eselengen mólsherinen asatyn bolsa, ony deklarasııada kórsetý kerek. Eger soma úsh mıllıon teńgeden (1000 AEK) az bolsa, ony kórsetpeýge bolady.
Birinshi jyly salyq tóleýshiler 250-nysandy deklarasııany toltyrsa, kelesi jyldary 270-nysan boıynsha deklarasııa tapsyrady. Keıinnen «kirý deklarasııasynda» kórsetilgen múlik jáne aqsha qarajattary týraly málimetter iri satyp alý nemese mámile kezinde rastaý qujattarynyń ornyna júre alady.
250-nysandy deklarasııa – bul bastapqy deklarasııa. Igiligińizde bar barlyq múlik pen aqsha osy deklarasııaǵa bekitilýi kerek. Bul málimetterdiń bári keıinnen qajet bolady. Máselen, erteń avtokólik satyp alǵanda memleket «qandaı aqshaǵa satyp aldyńyz, ony qaıdan aldyńyz?» dep suraıdy. Eger siz qazir rastaıtyn bolsańyz, ıaǵnı sizde birinshi deklarasııany tapsyrý kezinde osyndaı somaǵa múlik tirkelgen bolsa, onda siz bul aqshanyń qaıdan kelgenin dáleldeı alasyz. Eger aqshanyń qaıdan kelgenin dáleldeı almasa, onda somanyń 10 paıyzyn tóleýge týra keledi. 250-nysannyń deklarasııasy jalpyǵa birdeı deklarasııalaý júıesine kirgen kúnge barlyq aktıvter men mindettemelerdi tirkeýge arnalǵan bolsa, 270-nysannyń deklarasııasynda ótken kúntizbelik jyldyń málimetterin kórsetý qajet. Onda ótken jyly ne satyp alynǵanyn jáne ne ıelikten shyǵarylǵanyn kórsetý mańyzdy.
Deklarasııany qaǵaz túrinde 15 shildege deıin, elektrondy túrde 15 qyrkúıekke deıin tapsyrý kerek.
Aktıvter men mindettemeler týraly deklarasııany tapsyrýdyń birneshe joly bar. Deklarasııany Memlekettik kirister komıtetiniń web-portalyndaǵy «salyq tóleýshi kabıneti» (cabinet.salyk.kz) arqyly, sondaı-aq «Elektrondyq úkimet» portaly (egov.kz) jáne e- SalyqAzamat mobıldi qosymshasy arqyly elektrondy túrde tapsyrýǵa múmkindik bar.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, deklarasııany usynbaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Birinshi ret eskertý beriledi. Al ekinshi retinde 15 AEK, tolyq emes málimetterdi kórsetkeni úshin 3 AEK mólsherinde aıyppul arqalaıdy.
