О́rt sóndirý akademııasy

Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstr­liginiń Málik Ǵabdýllın atyn­daǵy azamattyq qorǵaý akade­mııasy – elimizdegi qutqarý­shy­lardy daıarlaıtyn jalǵyz joǵary oqý orny. Taǵylymdy tarıhy ótken ǵa­syrdan bastaý alady. 1973 jyly Almaty qala­synan Kókshetaýǵa Qazaq KSR IIM órt sóndirý bóliminiń áskerılendirilgen órt sóndirý qyz­metiniń oqý otrıady kóshirildi. Araǵa attaı 25 jyl ýaqyt salyp 1997 jyldyń shildesinen bastap derbes joǵa­ry oqý ornyna aınaldy. 2021 jyldyń mamyrynda Prezıdent Jarlyǵymen «Akademııa» mártebesine ıe boldy. Oqý ornyna qazaqtyń has batyry Málik Ǵabdýllınniń esimi berildi. Aıtpaqshy, Mákeńniń esimin berý týraly usynysty el gazeti «Egemen» aıtyp edi.

Akademııa qalyptasý jáne da­mý jyldaryn bastan ótkerip, ­kadrlardy daıarlaýdyń tıimdi júıesin quryp, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaı­tý­ǵa baryn salyp, pedagogter men ǵalymdar ujymyn qalyp­tas­ty­rýǵa, azamattyq qorǵaý júıesi úshin kásibı sheberligi mol, tálimi men tárbıesi tolymdy maman­dar daıarlaý isinde tolaıym tabys­tarǵa qol jetkizýde. Búginde oqý ornynda 388 kýrsant bilim alyp jaty. Bıyl maýsym aıynda akade­mııa óziniń jıyrma besinshi túlek­te­rin shyǵardy. Osy jyly oqý ornyn 137 kýrsant támamdady. Oqytý ­4 bilim berý baǵdarlamasy bo­ıyn­sha júrgiziledi: «О́rt qaýipsiz­digi», «О́rt sóndirý jáne avarııa­lyq-qutqarý isi», «Azamattyq qorǵanys kúshteriniń komandalyq taktıkalyq» 2023 jyldan ­bastap «Tótenshe jaǵdaılarda qorǵaý».

Kýrsanttar oqýdan qol úzbeı, birin­shi kýrsta akademııanyń oqý órt són­dirý bólimine órt sóndirýshiler laýazym­darynda, al kelesi kýrstardan bólim­she komandırleri men qaraýyldar bas­tyqtarynyń orynbasarlary laýazymdarynda tájirıbeden ótedi. Sondaı-aq ekinshi kýrstan ótkennen keıin barlyq kýrsantta Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi aýmaqtyq bólimshelerinde tanysý praktıkasynan ótý kózdel­gen. Al joǵary kýrs­tarda órt sóndirý bólimderinde qara­ýyl bas­tyqtary laýazymdarynda jáne tótenshe jaǵdaılar boıynsha ın­je­neri, aǵa ınjeneri laýazymdarynda kásip­tik praktıkalar uıymdastyrylady. Son­daı-aq akademııanyń Kókshetaý qala­sy­nyń mańynda ornalasqan oqý-jat­tyǵý polıgonynda tıisti tehnıkany qol­danyp, sıtýasııalyq mindetterdi pysyq­tap, ob­lystyq tótenshe jaǵdaılar depar­ta­mentiniń kúshteri men quraldaryn, apat­tar medısınasynyń, jedel járdem orta­lyǵynyń mamandaryn tartyp, jedel-tak­tıkalyq oqý-jattyǵýlardan ótý kózdeledi. Polıgonda kýrsanttar alty sala boıynsha teorııalyq bilimin is júzinde pysyqtaıdy.

Tolyq oqý kýrsyn sátti aıaqtaǵan kún­dizgi oqý fakýltetiniń kýrsanttaryna Tó­tenshe jaǵdaılar mınıstriniń buıryǵy­men odan ári qyzmet ótkerý úshin azamattyq qorǵaý leıtenanty arnaıy ataǵy beriledi, derbes bólý hattamasyna sáıkes olar Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń aýmaqtyq organdaryna, sondaı-aq vedomstvoaralyq komıssııalarǵa sáıkes basqa da quqyq qorǵaý qurylymdaryna jiberiledi.

Akademııa alys-jaqyn shet elderdiń beıindi oqý oryndarymen de tyǵyz dostyq qarym-qatynas ornatqan. 2003 jyldan ­bastap kýrsanttar men ofıserler turaqty negizde Reseı jáne Belarýs Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń joǵary oqý oryndaryna jiberiledi. О́rtke qarsy, avarııalyq-qutqarý organdary men arnaýly qyzmetteri úshin kadrlar daıarlaý jónindegi kelisim sheńberinde jyl saıyn Reseı TJM jáne Belarýs Respýblıkasynyń beıindi she­teldik joǵary oqý oryndaryna kúndizgi oqý nysany boıynsha oqytý úshin kýrsanttar jiberiledi. 2003 jyldan bastap QR Azamattyq qorǵaý salasy úshin 297 bilikti maman daıarlandy.

Sonymen qatar Qazaq­stan Res­pýblıkasy men Qyrǵyz Respýb­lıka­sy­nyń Úkimeti arasyndaǵy eki jaqty úki­metaralyq keli­sim­der sheńberinde qazirgi ýaqytta mem­lekettik bilim berý tapsyrysyna sáıkes akademııada qyrǵyz azamattary bilim alady. Búginde oqý ornynda 4 qyrǵyz kýrsanty oqıdy. 2012 jyldan bastap akademııada Qyrǵyz Respýblıkasynyń 29 mamany daıarlandy. 2020 jyly magıstratýra baǵdarlamasy bo­ıynsha joǵary oqý ornynan keıingi bilimmen aınalysýǵa arnalǵan bilim berý lısenzııasyna qosymsha alyndy. 2022 jyly joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý baǵdarlamalary boıynsha 10 magıstrantty alǵashqy qabyldaý júzege asy­ryldy. Ma­gıstratýrada oqytý «О́rt qa­ýipsizdigi» baǵdarlamasy 2 baǵytta júr­gi­ziledi. Bıyl magıstratýrany beıindik oqy­tý baǵyty boıynsha ­4 túlek bitirip shyqty.

Jalpy, 1997 jyldan bastap oqý orny tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tóten­she jaǵdaılardan jeke adamnyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń qaýipsizdigin qamta­masyz etetin asa jaýapty jáne qıyn ýchaskelerde kúndiz-túni qyzmet etetin 5 960-nan asa jo­ǵary bilikti maman daıarlady. Onyń ishinde 133 túlek úzdik dıplom aldy. QR Azamattyq qorǵaý organdarynyń 7 051 qyzmetkeri men qyzmetshileri biliktiligin art­tyrý jáne qaıta daıarlaýdan ótti, oqý ortalyqtary ashylǵan sátten bastap qyzmetke jańadan qabyldanǵan azamattyq qorǵaý organdarynyń 5 668 qyzmetkeri bastapqy oqytýdan ótti.

Oqý prosesin uıymdasty­rý maqsatynda akademııada kúndiz­gi oqytý, qashyqtyqtan oqytý jáne joǵary oqý ornynan ke­ıingi bilim berý, qosymsha bilim berý fa­kýltetteri, 7 kafedra, praktıkalyq oqy­tý bólimi, sonymen qatar Astana, Al­maty, Shymkent, Aqtóbe, Kókshetaý, О́ske­men qalalarynda aza­mat­tyq qorǵaý organ­darynyń qyz­metkerleriniń daıar­laý, biliktiligin arttyrý, qaıta daıarlaý boıyn­sha qyzmet atqaratyn 6 oqý ortalyǵy jumys isteıdi.

Respýblıka boıynsha aýmaq­tyq tó­ten­she jaǵdaılar depar­tamentterine aka­de­mııaǵa jyl saıyn oqýǵa túsýge úmit­kerlerdiń myńnan asa ótinishi, onyń ishin­de bıylǵy mektepterdiń, arnaýly orta oqý oryndarynyń túlek­teri­nen jáne ótken jyldard­aǵy túlekterden ke­lip túsedi. Azamattyq qorǵaý akademııasy­na oqýǵa qabyldaýdyń talapta­ry joǵary. Ol medısınalyq, dene bitimi jáne psıhofı­zıo­logııa­­lyq kórsetkishteri boıynsha irik­­teý qorytyndylary men UBT ba­lyn eskere otyryp konkýrs boıyn­sha júrgiziledi. Akademııa qyzme­ti­niń negizgi baǵyttarynyń biri – Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi­niń aldynda turǵan mańyzdy ǵylymı-tehnıkalyq mindetter­di sheshý sheńberinde ǵylymı zertteýler júrgizý. Ǵylymı áleýetin jetildirý maqsatynda akademııa­da búginde 12 ǵylym kandıdaty, 35 magıstrant qyzmet atqarady.

Oqý ornynyń bazasyna ja­taqhana, dáris zaldary, mamandandyrylǵan aýdıtorııalar men zerthanalar, kitaphana, avarııalyq jáne qutqarý jumystaryn júr­gizýge, órtti sóndirýge jáne TJ joıý­ǵa arnalǵan oqý alańdary kiredi. Aka­de­mııada oqý ornynyń tarıhy men jetis­tik­teri kórsetilgen murajaı bar. Qut­qa­rý­shylar­dyń praktıkalyq daǵdylaryn bekitý maqsatynda professor-oqytýshylar quramymen aka­demııanyń oqý-jattyǵý polıgony bazasynda jedel-taktıkalyq jáne taktıkalyq-arnaıy oqý-jattyǵýlar, jylý-tútin kamerasynda sabaqtar ótkiziledi. Polı­gonda órt oshaqtaryn, Tótenshe jaǵ­daı­lar men avarııalardy joıý jónindegi alań bar.

Bolashaq qutqarýshylar óńirlik konkýrstar men chempıonattardyń jeńimpaz­dary ǵana emes, sonymen qatar akademııa­ny respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıde abyroımen kórsetip keledi.

Kókshetaý