Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Onkologııa ortalyǵyn ashý týraly sheshim qabyldanǵan tusta mekemeni jańa úlgidegi tehnologııalarmen jabdyqtap, bilikti mamandardy tartý máselesi kún tártibinde turdy. Osyndaı kezeńde Almatydaǵy A.Syzǵanov atyndaǵy hırýrgııa ortalyǵyn basqarǵan medısına ǵylymdarynyń doktory Toqan Sultanálıev ortalyqtyń basshylyǵyna keldi. Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵyn keıin basqarǵan professor-dárigerler de óz isin jetik biletin. Mine, sodan berige deıin 14 jyl óte shyǵypty. Endeshe, onkologııa – otandyq medısınada keshe paıda bolyp, búgin kóńil bólingen baǵyt emes.
– 2013 jyldyń maýsymynda onkologııa ortalyǵynda máıittik donordan alǵash ret transplantasııa jasaldy. Qazir qarap otyrsam, syn saǵatta jyldam ári durys sheshim qabyldappyz. Máıittik donordyń baýyry, eki búıregi men júregi 4 adamǵa ómir syılady. Tórt aǵza tórt aýrýhanaǵa jóneltildi. Biz donordyń kómegimen hal ústinde jatqan ekinshi naýqastyń baýyryn aýystyrdyq. Aıta keterligi, ol operasııaǵa sheteldikter kelmedi. Negizi aǵzada óńesh ishindegi kóktamyrlar baýyrdan ótedi. Al pasıenttiń baýyry sırroz bolǵan soń tamyrlar ulǵaıyp, qan qysymy joǵarylaǵanda birneshe ret jarylǵan. Máıittik donordan alǵan baýyrdy 10 saǵattan artyq saqtaı almaıtynymyz taǵy bar. Al derti asqynǵan naýqasty emdeýdiń transplantasııadan basqa tásili joq. Alǵashqy transplantasııanyń sátti ótýine 25 maman nıettes boldy. Iá, operasııanyń sátti shyqpaýy da múmkin edi. Alaıda biz, sosyn ómirge qushtar naýqas úmitin úzbedi. Qazir sol kúıeýinen kóz jazyp qalǵan áıel, ıaǵnı donordyń jary transplantasııa jasaǵan áıelmen júzdesip turady. Osydan soń transplantasııaǵa basymdyq berip, tamyzda ekinshi, qyrkúıekte úshinshi naýqasqa operasııa jasadyq. Keıin týystyq donorǵa ıek arta bastadyq, – deıdi ortalyqtyń hırýrgııa jónindegi bas konsýltanty Toqan Anarbekuly.
Operasııaǵa deıin T.Sultanálıev AQSh, Koreıa, Belarýske baryp baýyr transplantasııasy boıynsha tájirıbe jınaǵan. Sebebi operasııa kezinde qandaı kedergi týyndaıtynyn boljap bilý qıyn. Qaıta tájirıbeli dárigerdiń arqasynda aman qalǵan naýqastardyń kórer jaryǵy bar eken. Toqan Sultanálıev Almatydaǵy medısınalyq ınstıtýtta, keıin 1976 jyly Máskeýdegi medısına akademııasynda aspırantýrada oqyǵan. Alty jyldan soń Máskeýde doktorlyq dıssertasııa qorǵap, Almaty memlekettik dárigerlerdiń bilimin jetildirý ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, professor, rektory bolǵan. Sol shańyraqta 29 jyl eńbek etip, Almatydaǵy A.Syzǵanov atyndaǵy hırýrgııa ortalyǵynda tórt jyl dırektor bolypty. 2009 jyldan beri onkologııalyq aýrýlardy emdeıtin ortalyqta eńbek etetin T.Sultanálıev naýqastardy emdeýmen qatar shákirt tárbıeleýge de kóńil bólip keledi.
Elde máıittik donordyń tapshylyǵyna baılanysty ortalyq mamandary týystyq donordyń kómegine kóbirek júginetin bolǵan. Mundaı operasııalarda donor men naýqas jiti tekserýden ótedi. Taqyrypty keńinen tarqatsaq, donordan baýyrdyń bóligin alǵan soń 10-15 kúnde baýyr ózdiginen 30% ósedi eken. Júrek, búırek syndy basqa aǵzalar óspeıdi. Baýyrdyń erekshe qasıeti sol, transplantasııa kezinde donorda baýyrdyń jartysynan da az bóligi qalady. Sebebi donordyń ózinde baýyr qaıta ósse, baýyry aýysqan naýqasta óspeıdi dese de bolady. Mundaı kúrdeli operasııalarǵa dárigerler meılinshe erte qamdanady. О́ıtkeni qaterli isik ornalasqan tusty anyqtap, aldyn almasa, isik metastaz berip, naýqastyń ahýaly operasııa jasaýǵa kelmeı qalýy da múmkin. Ortalyqtyń dárigerleri shetelde tájirıbe jınap, el medısınasyna jańashyldyq engizýden qol úzbeıdi. Mysaly, transplantologter qan ortalyǵymen birlesip qan toby saı kelmeıtin pasıent pen donordy úsh aıǵa jýyq arnaıy kýrstardan ótkizip, operasııa jasaýdy da meńgergen.
Qaterli isik barlyq aǵzada bolýy múmkin. Tipti teriden de, súıekten de anyqtalatyn jaǵdaılar kezdesedi. Qıyny, onkologııalyq aýrýlar asqynǵanda ǵana janǵa batady. Oǵan deıin naýqas álsirep, qajyp, tábeti qashyp júrgen shaǵyn sharshaǵannyń saldary dep beıqam júrýi ábden múmkin. Qazir skrınıngtiń kómegimen onkologııalyq aýrýlardy meılinshe erte anyqtaýǵa múmkindik molaıǵan. Qaterli isikti emdeý, sonyń ishinde transplantasııa el azamattaryna tegin. Iаǵnı shyǵyndy memleket ótep otyr. Áıtpese, kúrdeli operasııalardyń qunyn ekiniń biri óteı almaıtyn edi. Ortalyqtan osy kúnge deıin em alǵan pasıenttiń kóptigin eskersek, sala damyp keledi dep aıta alamyz. Medısına mamandarynyń jadynda bolsa kerek, alǵashynda, eldiń barlyq aımaǵynan onkologııa ortalyǵyn ashý týraly ıdeıa usynylypty. Alaıda Toqan Sultanálıev kúrdeli operasııaǵa aralasatyn ortalyqtardy eldiń ár óńirinde ashqannan 3-4 ortalyqtyń jumysyn myqtap jetildirgen durys dep sanaıtynyn aıtyp qaldy. Nege deseńizder, naýqastyń transplantasııaǵa deıingi jáne keıingi kútimi de jaqsy bolýy qajet. Al eldiń barlyq aımaǵynan ortalyq ashýǵa áýeli qarajat nemese bilikti maman jetpeı qalýy ábden múmkin.
Ulttyq onkologııa ortalyǵynda eńbek etetin mamandardyń deni AQSh, Belarýs, Koreıa, Úndistan, Túrkııa, Pákistan taǵysyn-taǵy birneshe elde tájirıbesin shyńdaǵan. Ortalyqqa shetelderdiń de bilikti professor dárigerleri kelip, sheberlik sabaǵyn ótkizip turady eken.
– Máskeýde oqyp júrgende talaı jaqsy-jaısańdarmen, beldi akademık, professorlarmen tanystyq. Tálim aldyq. Izdendik, shyńdaldyq. Qazir ózimiz de túıgen-bilgenimizdi izimizden ergen jastarǵa shama-sharqymyzsha aıtyp otyramyz. Ustazdarymyzdyń kúni bizge de týdy. Ortalyqta 2013 jyldan beri 70-ten asa pasıentke baýyr transplantasııasy jasaldy. Iаǵnı mundaı operasııalardy jasaýdyń ádis-tásili birizdilendi. Osynda júrip jańa tehnologııalyq operasııalardy engizýge úles qosqanymyzǵa, naýqastarǵa qoldan kelgenshe kómek kórsetkenimizge rızamyz, – dep túıindedi T.Anarbekuly.
