FOTO: tilalemi.kz
«Áý basta ult ustazynyń mereıtoıyna daqpyrtsyz, dabyrasyz, el múddesine jararlyq ustalyqpen úles qosa alsaq qoı degen oımen «Til-qazyna» UǴPO ujymy bolyp avtordyń tańdamaly eńbekterin tórt tilde – qazaq, aǵylshyn, túrik, orys tilderinde jarııalaýdy qolǵa aldyq. Áp degende júregi daýalap, «osyny men aýdaraıyn» degen kisi tabý da mashaqat boldy. Nıettengen aýdarmashylardy synaqtan ótkizip, laıyqtysyn tańdap aldyq. Eń áýeli jınaqqa enetin eńbekteri suryptalyp, onyń qaı bóligin alatynymyzdy keńesip sheshtik. Tańdamalyǵa «Oqý quraly», «Til – qural», «Ádebıet tanytqysh» sııaqty tiltaný, ádebıettaný salasyndaǵy irgeli ǵylymı eńbekteri men oqý ádistemelik quraldarynan úzindiler, tańdaýly maqalalary, hattary jáne termınderiniń atalymdyq tizbesi engizildi. Kelesi kezekte qazaqsha ázirlengen kitaptan termınder men avtor qoldanysyndaǵy, sol zaman sóılenisindegi leksıkalyq birlikterdi tizip shyǵyp, oǵan aǵylshynsha, túrikshe, oryssha balamalaryn berýdiń ózi ońaıǵa túspedi. Qazaqtyń tiltaný salasyndaǵy mańdaıaldy ǵalymdarymen keńese otyryp, ony da túzip shyqtyq» deıdi «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń ǵylymı hatshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor, Ahmet Baıtursynuly tańdamaly eńbekterine jaýapty redaktor qyzmetin atqarǵan Nurlyhan Aıtova.
Kitapty fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty E.Tileshov, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Jubaı Orynaı, gýmanıtarlyq ǵylymdar magıstri A.Qadyrhan qurastyrypty. Túrik tilindegi aýdarmany Túrkııa Respýblıkasy, Atatúrik ýnıversıteti Túrkologııalyq zertteýler ınstıtýtynda túrik tili bilimi boıynsha ǵylym doktory, aýdarmashy Ashýr О́zdemır, orys tiline Abaı atyndaǵy QazUPÝ professorlary Gúlnur Baıshúkirova men Aqerke Irgebaeva, aǵylshyn tiline L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ oqytýshylary, PhD Aınur Tolybaı (Baekeeva) jáne PhD Aqnur Tóleýbaeva, aǵa oqytýshy Gaýhar Halyq, orys tilinde jazylǵan maqala, baıandamalardy J.Jaqypov, E.Tileshov aýdarǵan. Aýdarmashylar Ahmet Baıtursynulynyń tilin túsinip, oıyn jetkizýge bar kúsh-jigerin salǵanyn aıtady jaýapty redaktor.
Biz osy rette ult ustazynyń tańdamaly shyǵarmalaryn túrikshege qotarǵan aýdarmashy Ashýr О́zdemırge habarlasyp, aýdarma isi qalaı ótkeni týraly bilgen edik.
«Memlekettik jumys bolǵandyqtan, ońaı sharýa bolǵan joq. «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń tapsyrysy bolǵandyqtan, shyǵarmalardy ózderi iriktep jiberdi. Men tek túrik tiline aýdaryp shyqtym. «Til-qural» degen tuńǵysh qazaq álipbıinen bastap «Ádebıet tanytqysh» jáne til týraly basqa da ártúrli shyǵarmalary, maqalalary toptastyrylǵan onda. Baıtursynuly shyǵarmalary keıingige tóte jazý nusqasy boıynsha jetkeni belgili. Ony kırıll grafıkasyna qotarǵanda, qateler ketken sııaqty. Men tóte jazýmen tańbalanǵan túpnusqany suratyp edim, «Oqý quralynyń» birinshi kitabyn ǵana jiberdi, basqasy qolǵa tımedi.
Ekinshi, Baıtursynuly oılap tapqan termınder, ǵylymı ataýlar. Birazy til bilimi, ádebıet salasynda qoldanylyp júrgenimen, birazy qoldanysta joq. Tapsyrys berýshi tarap A.Baıtursynuly qalyptastyrǵan ǵylymı ataýlardyń túsindirmesin jibergenimen, olardyń qazaqshasyn túsiný jáne túrik tiline aýdarý qıyndyq týdyrdy. Sondyqtan ol termınderdi ózimshe aýdardym ári túsinikteme berip otyrdym.
Ár tildiń ózine tán tabıǵaty, erekshelikteri bar, sáıkesinshe zerttelýi de ózgeshe bolady. Soǵan baılanysty ár ǵylymı ataýdyń ózindik maǵynasy shyǵady, olardy da túrikshege aýdarǵanda, túsinik berýge týra keldi.
Sonymen qatar jalqy ataýlardy túrik tiline aýdarǵanda, qazaqtyń á, q sııaqty tól dybystaryn sol qalpynda berýge tyrystym. Buǵan bireýler túrik tilinde mundaı áripter joq qoı degen ýáj aıtty. Máselen, aǵylshyn tilinen engen jalqy ataýlardy túrik álipbıimen jazbaımyz ǵoı. Shekspır aǵylshyn tilinde qalaı jazylsa, sol kúıi qoldana beredi. Sondyqtan qazaq tilindegi jalqy ataýlar da sol qalpy ketý kerek dep taptym.
Kitap jaryq kórgeli bir jyldaı ýaqyt ótti. Soǵan qaramastan, aýdarǵan eńbegimniń birde-bir nusqasy qolyma tımegeni ókinishti» deıdi Aqańnyń eńbekterin túrik tiline qotarǵan Ashýr О́zdemır myrza.
