Tozǵan traktor, qıraǵan kombaın... Jańa tehnıkaǵa fermerdiń qoly qashan jetedi?

Tasbaqasha tyrbańdaıtyn atam zamanǵy DT-75 shynjyr tabandy traktoryn tizgindep, egis dalasynda júretinderdiń tirligi bir bitpeıtinine tańymyz bar. Júrisi óndimegenniń aldyna zor maqsat qoıa almaıtyny sodan bolar...

Otandyq aýyl sharýashyly­ǵyn­daǵy mashına-traktor parkiniń tozýy – Kerekýdiń astyqty óńirleri úshin asa ózekti. Sharýashylyqtardaǵy jalpy sany 56 myńnan astam túrli tehnıkanyń 82 paıyzy ábden kónerip, qaýsap tur. Iаǵnı oblys sharýalary jańa tehnıkamen óte tómen deńgeıde qamtylǵan.

Egin salatyn aýdandarda ártúrli markaly kombaın, jatkalar, traktorlar, basqadaı sheteldik tehnıkalardy ústi-ústine satyp alyp jatqanymen, kórsetkishterdiń alǵa basqany kórinbeıdi. Munyń sebebi – fermerlerdiń jańarý múmkindikteri óte az.

Mashına-traktor qunynyń óte qymbat bolýy, lızıngti resimdeý úderisteriniń tıimsizdigi, qarjy uıymdarynyń sharýa­shylyqtarǵa qatysty qatań shara­lar­dy jıi qoldanýy jańartý baǵdar­la­malarynyń berekesin qashyryp tur. Fermerlerdi aýyl sharýashylyǵyna qajet tehnıkamen «qarýlandyryp», óńirlerdi órkendetýge úles qosady dep senim artylǵan «QazAgroQarjy» AQ sııaqty qurylymdar lızıngke alǵan tehnıkasynyń tólemin keshiktirgen nemese qarjylyq qıyndyqtan kelisim­shart­­­­­­­tyń keıbir tarmaqtaryn oryndaı almaı otyrǵan sharýalardy qos ókpeden qysyp, túrli bassyzdyqqa barady. Mundaı shekten tys sharalar óńirdegi sharýa­lar­dyń ashý-yzasyn týdyryp, yntalaryn tejeıdi.

Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

О́tken jyly atalǵan qarjy uıymy Ertis-Baıan óńirindegi birneshe sharýa­shy­lyqty qyspaqqa alyp, olarǵa negiz­siz túrde túrli alym-salyqtar tólet­ken. Kelesi jaǵdaıda tólemin keshik­tir­geni úshin tehnıkany bir fermerden tartyp alyp ekinshisine satyp ji­bergen. Máselen, «Altaı» sharýa qoja­lyǵy quny 10,4 mln teńge turatyn «Be­la­rýs-920» traktoryn lızıngke satyp alypty. Alaıda arada birneshe aı ótkende «Qaz­AgroQarjynyń» óńirlik fılıaly Salyq kodeksiniń 394-baby, 38-tarmaqshasyn negizge ala otyryp, fermer traktor qunynan 12 paıyz qo­syl­ǵan qun salyǵyn tóleýge tıis eken­di­gi týraly habarlama jibergen. Sóı­tip, sharýa úshin bir aı ishinde álgi «Be­la­rýstiń» quny baqandaı 1 mln 245 myń teńgege qymbattap shyǵa keledi...

Mundaı qarjylyq kedergilerge jer­gi­likti «Ormanshy» jáne «Ýaq» qoja­lyqtary da ushyrasqan. «Ormanshy» basshysy Erǵanat Jumabaevtyń sózine qaraǵanda, fermerler bul kompanııanyń aldynda álsiz, esh quqyǵy qorǵalmaǵan. Bar­lyq talapty olardyń zańgerleri oı­lap taýyp, reti kelse ózgerte beredi. «Biz­­diń sharýashylyq ornalasqan aýmaq­ta fermerler 20-dan asa tehnıkany lızıngke alyp otyr. Olardyń bar­ly­ǵynan mıllıondap sypyra berse, nemiz qalady», dep kúıinedi sharýa. Al «Taılaq» qojalyǵyna quny 56 mln teń­ge­den asatyn kombaındy lızıngke bergen qarjy uıymy keıin tólemin ke­shik­­tirgeni úshin tehnıkany egis dalasynan tartyp áketip, «Dıdar» qojalyǵyna satyp ji­bergen. Tipti sottyń sheshimi shyq­qa­ny­na qaramapty da...

«QazAgroQarjy» AQ óńirlik fılıa­ly­­nyń basshysy Baısal Alpysbaı qan­daı jaǵdaı bolmasyn barlyǵyn zań aıasynda jasadyq, óıtpesek, tekserýshi organdar jazalaıdy dep aqtaldy.

– Sońǵy úsh jyldyń statıstıkasyn qaraıtyn bolsaq, oblysta tehnıka satyp alyp jatqan sharýalardyń qa­ta­ry kóbeıýde. 2021 jyly jalpy sany – 562, byltyr – 652, al bıyl alǵashqy 8 aıda 640 tehnıka lızıngke be­rildi. Olardyń kóbi traktorlar, kom­baın­dar men tuqym sepkishter, sebý keshenderi. Alynǵan tehnıkalardyń basym bóligi Qazaqstanda qurastyrylǵan. Al sheteldiń tehnıkasyn qup kóretinder negi­zinen Aýstrııa, AQSh, Belgııa, Fran­sııa, Belarýs, Nıderland, Qytaı, Ger­ma­nııa, Reseı elderiniń ónimin tań­daıdy. Byltyr kóktemde tehnıka ba­ǵasy kúrt qymbattaǵany málim. Qym­bat­shylyq tendensııasy bıyl da toqtaǵan joq. О́zimizde shyǵarylatyn «Belarýs-82» traktory burnaǵy jyly 8,3 mln tursa, bıyl 9 mln 730 myń teńgege deıin ósti. Al nemistiń «Arion 640C» markaly trak­tory eki jyl buryn bizdiń naryqta 48,2 mln teńgege satylsa, osy jyly ba­qan­daı 10 mln teńgege qymbattap shyǵa kelgen. Budan basqa astyq jınaıtyn kom­baındardyń, jatkalardyń ózge de arnaıy jáne aspaly tehnıkalardyń quny ósip otyr. Mundaı faktorlar bizdiń sharýalardyń tólem qabiletine áser etpeı qoımaıdy, – deıdi ol.

О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqar­ma­sy ósimdik sharýashylyǵyn damytý bóliminiń bas mamany Qanat Ibraevtyń sózine súıensek, bıyl oblys sharýalary shamamen 693 jańa tehnıka satyp alady dep josparlanǵan. Jospar oryndalsa, tehnıka parki nebári 1,8 p­a­ıyz­ǵa jańarady. Al sońǵy bes jylda agrosektor ókilderi jańadan 5293 tehnıka satyp alǵan. Astyq naýqanynda tehnıkanyń tóresi sanalatyn sheteldik zamanaýı sebý keshenderiniń úlesi de az, nebári 258 keshen bar. Lızıngke jáne aýylsharýashylyq taýaryn ón­dirý­shiler men ózge qurylymdardyń men­shikti qarajatyna tehnıka men qu­ral-jab­dyqtardy satyp alýdyń ulǵaıýy baıqalǵanymen, jańarý úrdisi tozý kór­setkishin qýyp jete almaı tur. Jo­ǵa­ryda aıtqandaı, satyp alý deń­geı­le­ri óte tómen ári jetkiliksiz bo­lýyna byltyr ımporttyq jáne otandyq tehnıka men jabdyqtar quny­nyń qymbattaýy, kádege jaratý alymyn engizý óte úlken áser etken. Sonymen qatar orta jáne shaǵyn sharýashylyqtardyń kópshiligi úshin arzan nesıeniń ózi qoljetimsiz. Tólem qabiletin dáleldeı almaıdy nemese sharýanyń ózi ony erteń ótep shy­ǵa­ryna senimdi emes. Al mundaı sha­ǵyn sharýashylyqtardyń úlesi oblys­tyń agroónerkásip salasynda 66,4 pa­ıyzdy quraıdy eken.

Baıyptap qarasaq, Ertis-Baıan óńi­rin­de aýylsharýashylyq tehnıkasyn tolyq jańartyp alǵan sharýashylyqtar mynalar: «Abaı», «Ýrazbaev» (Ertis aýdany), «Pahar», «Baqaýov» (Jelezın aýdany), «Galıskoe» (Ýspen aýdany), «Pobeda» (Sharbaqty aýdany), «MTS Jaıma» (Baıanaýyl aýdany), «Kron Agro» (Aqsý qalasy), «Agroservıs-Aqqýly» (Aqqýly aýdany), «Alekparov» (Tereń­kól). Bul sharýashylyq qury­lym­dary jyl saıyn memleketten mıllıondaǵan sýbsıdııa alady. Biletinder bul iri qu­ry­lym­dardyń artynda bedeldi ári yqpaldy azamattar turǵanyn aıtady. Ál-aýqaty joǵary, qýatty ekonomıka quryp alǵan álgindeı sharýashylyqtar úshin jyl sa­ıyn jańa tehnıkamen qarýlaný qıynǵa soqpaıtyny da sodan. Kóktemde dala jumystaryn ýaq­tyly eńserip, kúzde dándi daqylyn tez arada shashpaı-tókpeı jınap ala qoıady. Al mundaı múmkindik usaq sharýa­shy­lyq­tar úshin úlken arman, olarǵa teh­nı­kalyq turǵydan jańarý máselesi úlken problemaǵa aınalyp tur. Sebebi memlekettiń qoldaýyn kórmeıtin, óz qo­tyryn ózi qasyp úırenip qalǵan fer­merlerde uzaqmerzimdi damý jospary joq. Olardy yntalandyratyn memle­ket­tik tetik ázirshe oılap tabylmaı turǵany da ókinishti.

Taǵy bir másele, Úkimet shetelden­ keletin tehnıkany satyp alýǵa mıl­­lıondap sýbsıdııa tólegenshe, ózi­miz­de qu­ras­tyrylatyn, baǵasy arzan otan­dyq shaǵyn traktorlarǵa nege mán bermeıdi? Búginde elimizdiń ár túk­pirinde óner­tap­qysh jandar túrli tehnıkalar qu­ras­­tyryp, arzan baǵada usynýda. Byltyr Maı aýdanynda kásipker «Jumysker» atty shaǵyn traktorlar óndirisin jol­ǵa qoıdy. Ol týraly talaı márte gazetimizde de jazdyq. Ámbebap tehnı­ka 15 túrli jumysty atqara alady. Shóp­ti shaýyp, jınaý, kartop otyrǵyzý, qysta qar kúreý sııaqty taǵysyn taǵy aýyl­dyń bitpeıtin sharýalaryn lezde dóńgeletip tastaýǵa bolady. Tehnıkaǵa qajet tıeýish shómish, qar kúregishter, arnaıy ashalar qosymsha jasalady. Traktorǵa búginde arnaıy patent alynǵan. In­jenerlik turǵydan arzan ári tıimdi tehnıka Qytaıda qurastyrylǵan shaǵyn traktorlardan eki esege jýyq arzan. Sheteldik aýylsharýashylyq kólik­te­riniń baǵasy aspandap turǵan ýaqytta baǵasy qoljetimdi ári senimdi otandyq tehnıkalarǵa basymdyq berilse ıgi.

Pavlodar oblysy