Kollajdy jasaǵan –Záýresh Smaǵul, «EQ»
«Búgin eki baýyrlas el – Kazaqstan men Túrkııa qarym-qatynastaryndaǵy tarıhı kún dep aıtýǵa bolady. Túrkııa Syrtqy ister mınıstri Hakan Fıdan myrzamen túrki áleminiń atajurty – qazaq jerinde alǵashqy ret júzdesip, maǵynaly ári nátıjeli kelissóz ótkizgenimizge dán rızamyn. Altaı men Anadoly arasy alshaq bolsa da, taǵdyrlas halyqtarymyzdyń tilegi men yqylasy ortaq, armany bir.
Túrkııa – Qazaqstannyń Eýrazııa qurlyǵyndaǵy mańyzdy ári eń senimdi seriktesteriniń biri. Ajyramas dostyǵymyzdyń taǵy bir aıqyn dáleli – bıik deńgeıde ornatylǵan syndarly dıalog. Atap aıtqanda, eki el kóshbasshylary, Qasym-Jomart Toqaev pen Redjep Taııp Erdoǵan arasyndaǵy baýyrlas ári ózara qoldaý rýhyndaǵy keń peıildi yqpaldastyǵy. 2022 jyly ótken Qazaqstan Prezıdentiniń Túrkııaǵa jáne Túrkııa Prezıdentiniń Qazaqstanǵa ózara memlekettik saparlary ekijaqty qarym-qatynastarǵa úlken serpin bergeni sózsiz», dedi M.Tileýberdi.
Sala basshysy ótken jyly qabyldanǵan keńeıtilgen Strategııalyq áriptestik týraly Birlesken málimdemeni erekshe atap ótti. Onyń aıtýynsha, atalǵan qujat ekijaqty qatynas qana emes, baýyrlas halyqtarymyzdyń bolashaqqa baǵyttalǵan strategııalyq kózqarasyn bir arnaǵa saldy.
«Bıyl Túrkııa Respýblıkasynyń 100 jyldyǵymen jáne Túrkııa dıplomatııasynyń 500 jyldyǵymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Bul – memlekettilik dástúriniń tereń tamyrlarynyń aıǵaǵy. Qazir Ankaranyń álemdegi bedeli men róli jyldan-jylǵa artyp keledi. Túrkııa jahandyq daǵdarysty jáne aımaqtaǵy shıelenisken máselelerdi sheshý isinde erekshe belsendilik tanytyp otyr. Biz Túrik eliniń ekonomıka, tehnologııa, bilim berý, syrtqy saıasat jáne basqa salalardaǵy jetistikterin joǵary baǵalaımyz. Eki el arasyndaǵy ortaq myń jyldyq tarıh pen rýhanı muraǵa negizdelgen yntymaqtastyq nyǵaıyp, strategııalyq áriptestik deńgeıine kóterildi», dedi M.Tileýberdi.
Syrtqy ister mınıstri kelissóz barysynda yqpaldastyqtyń tyń baǵyttary aıqyndalǵanyn atap ótti. Qazirgi ózekti óńirlik jáne halyqaralyq máseleler boıynsha pikir almasyp, dıalogti odan ári jalǵastyrýǵa ýaǵdalasqanyn jetkizdi.
«Kóptegen jahandyq úrdister tóńiregindegi eki eldiń ustanymy óte jaqyn ekenin basa aıtqym keledi. Qazaq-túrik seriktestigi Birikken Ulttar Uıymy, Túrki memleketteri uıymy, Islam yntymaqtastyǵy uıymy, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes sııaqty kópjaqty qurylymdar aıasynda oıdaǵydaı damyp keledi. Kóp jaqty formattaǵy yntymaqtastyqqa qatysty ózekti máseleler de talqylandy. Olardyń qatarynda Túrki memleketteri uıymy aıasyndaǵy birlesken jobalardyń órisin keńeıtýge basa nazar aýdaryldy», dedi M.Tileýberdi.
Sala basshysy 3 qarashada Túrki memleketteri uıymynyń mereıtoılyq 10-sammıtine Prezıdent Rejep Taııp Erdoǵannyń keletinin jetkizdi. Bul – seriktestiktiń strategııalyq rýhta damytýdyń taǵy bir joly.
«Ekijaqty baılanystardyń ózegi – saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq. Túrkııa Respýblıkasy – Qazaqstannyń tórtinshi oryndaǵy saýda áriptesi. О́tken jyly taýar aınalymynyń kólemi 6,3 mlrd dollarǵa jetse, osy jyldyń 7 aıynda bul kórsetkish 3,6 mlrd dollardy qurady. Aldaǵy meje – osy alǵan ekpindi joǵaltpaı, taýar aınalymyn arttyrý.
Orta jáne shaǵyn kásipkerler qurǵan kásiporyndar boıynsha da eleýli nátıjege qol jetkizdik. Túrkııanyń kapıtalymen elimizde 4300-den astam kompanııa jemisti jumys atqarady. Osy ýaqytqa deıin Túrkııa Qazaqstan ekonomıkasyna 4,7 mlrd dollar kóleminde tikeleı ınvestısııa quıyp, eń iri ınvestorlardyń ondyǵyna kirdi. Búgingi tańda 31 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda, oǵan qosa 50 jańa joba pysyqtalyp jatyr», dedi M.Tileýberdi.
Mınıstrdiń sózine súıensek, bıyl bul úrdis jalǵasqan. Birinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha elimizge kelgen túrik kapıtaly 112 mln dollardy qurady. Eki memleket bolashaqta ınvestısııa kólemin ulǵaıtýǵa múddeli. Qazaqstanda jasyl ekonomıka, IT-tehnologııa, ǵarysh, óndiris sııaqty salalardyń áleýeti zor. Sondyqtan Qazaqstan tarapy elge kelýge yntaly túrik kompanııalary men kásipkerlerine jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn.
«Biz kólik-tranzıt salasyndaǵy múmkindikterdi ári qaraı arttyrýǵa basa nazar aýdardyq. Atap aıtqanda, Transkaspıı halyqaralyq kólik dáliziniń («Ortalyq dáliz») áleýetin tolyq paıdalaný arqyly tasymaldy ulǵaıtý qajet degen baılamǵa keldik. Buǵan qosa, tranzıttik baǵdarlardyń ártaraptandyrylýy retinde Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran – Túrkııa temirjolyn túrik tarapy paıdalaný múmkindigin ortaǵa saldyq.
Taǵy bir ózekti másele – ol áskerı jáne qorǵanys ónerkásip salasyndaǵy yntymaqtastyq. Elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý isinde bul baǵyttyń mańyzy óte zor. Tarıhy, tili jáne qundylyqtary bir elderimizdiń mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy kúsheıtip, naqty is-sharalar ótkizý mańyzdylyǵyn atap óttik. Túrkııanyń jetekshi ýnıversıtetteriniń fılıaldaryn elimizde ashý máselesi pysyqtalyp jatyr. Qos dıplomdy baǵdarlamalardy iske asyrý boıynsha Túrkııa joǵary oqý oryndarymen tıimdi ózara is-qımyl jasalady», dedi M.Tileýberdi.
