Otyrys barysynda senatorlar «Qoǵamdyq baqylaý týraly» jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qoǵamdyq baqylaý, ákimshilik rásimderdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalaryn qarap, maquldady. Bul qujattarda qoǵamdyq baqylaý úlgileri, onyń nátıjeleri jáne qatysýshylardyń quqyqtary men mindetteri aıqyndalǵan.
Zań jobalary jóninde Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń múshesi Rýslan Rústemov baıandama jasady. Depýtattyń aıtýynsha, zańda qoǵamdyq baqylaý uǵymy, maqsaty men basty qaǵıdattary aıqyndalady.
«Qoǵamdyq baqylaýdy iske asyratyn qoǵamdyq baqylaý sýbektileri jáne qoǵamdyq baqylaý obektileri aıqyndalady jáne olardyń quqyqtary men mindetteri naqtylanady. Mysaly, qoǵamdyq baqylaý sýbektileri qoǵamdyq baqylaý toptaryn qurýǵa, sarapshylardy tartýǵa, sondaı-aq aqparat suratýǵa, qoǵamdyq baqylaý obektileriniń áreketterine nemese áreketsizdigine shaǵymdanýǵa quqyly. Qoǵamdyq baqylaý obektileri qoǵamdyq baqylaý nysandarynyń usynymdaryn qaraýǵa jáne olardy ınternet-resýrstarda ornalastyrýǵa, múddeler qaqtyǵysyn boldyrmaýǵa, qaýipsizdik sharalaryn saqtaýǵa, sýbektilerge qoljetimdilikti qamtamasyz etýge mindetti», dedi R.Rústemov.
Sondaı-aq qoǵamdyq baqylaýdyń negizgi formalary retinde qoǵamdyq monıtorıng, qoǵamdyq saraptama, qoǵamdyq tyńdaý usynylǵan. Zań jobasynda qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrýǵa qatysý sharttary aıqyndalǵan. Qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyrýǵa on segiz jasqa tolmaǵan, sottylyǵy ótelmegen, narkologııalyq nemese psıhıkalyq esepte turǵan adamdar jiberilmeıdi. Sonymen qatar qyzmetinde sheteldiń qatysy bar, qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes qyzmeti toqtatylǵan nemese tyıym salynǵan kommersııalyq emes uıymdarǵa shekteý qoıylady.
«Qoǵamdyq baqylaý nátıjelerin qaraý normalary bekitildi. Osylaısha, qoǵamdyq baqylaý obektileri qoǵamdyq baqylaý nátıjeleri boıynsha qorytyndy qujatty 10 kún merzimde qarap jáne dáleldi jaýap jiberýi kerek. Bul rette qoǵamdyq baqylaý obektileri mán-jaılardy jan-jaqty, tolyq jáne obektıvti qaraý úshin sharalar qoldanýǵa mindetti», dedi R.Rústemov.
Sondaı-aq depýtat qoǵamdyq baqylaý júrgizý tártibin retteıtin ilespe zań jobasyndaǵy jańashyldyqty tanystyrdy. Qujatta qoǵamdyq baqylaýǵa qatysty salalyq zańnamalarǵa ózgertýler engizýmen qatar, petısııa ınstıtýtyn reglamentteý jónindegi túzetýler qamtylǵan.
«Birinshiden, zańnamada petısııa uǵymy beriledi. Ekinshiden, ákimshilik rásimdik-prosestik kodekste petısııalardy berý jáne qaraý tártibi bekitiledi. Úshinshiden, petısııany Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary arnaıy ınternet portal arqyly bere alady. Tórtinshiden, ókiletti organ petısııa jarııa bolǵansha onyń zańda bekitilgen sharttarǵa sáıkestigin anyqtaıdy. Besinshiden, petısııany mindetti túrde qaraý úshin ony qoldaıtyn daýystardyń shekti mánderi anyqtalady», dedi depýtat.
Máselen, halqy 50 myńnan asatyn ákimdik quzyretine kiretin aýdandyq deńgeıdegi máselelerge qatysty petısııa halyqtan 2500 daýys jınaýǵa tıis. Qalǵan jaǵdaıda turǵyndardyń 5 paıyzy ony qoldaýy kerek. Al máslıhat quzyretine jatatyn túıtkilder boıynsha tıisinshe 5000 daýys ne 10 paıyzdyq mejeden asýy qajet. Oblystyq deńgeıde ákimdikterge tıesili mindetter 1 paıyz, máslıhattar boıynsha 2 paıyz qoldaý jınaýǵa tıis. Al respýblıkalyq deńgeıdegi máselelerge qatysty petısııaǵa keminde 50 myń qol qoıýy kerek.
«Altynshydan, petısııany jan-jaqty qaraý maqsatynda memlekettik organ petısııa avtoryn shaqyryp, habardar ete otyryp, memlekettik organ sheshiminiń jobasyn jarııa talqylaýdy uıymdastyryp, jeke komıssııa nemese jumys tobyn qurady. Mundaı sharalar petısııalardyń qoǵamdyq mártebesi men mańyzyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Jetinshiden, petısııa boıynsha sheshimdi memlekettik organnyń birinshi basshysy qabyldaıdy», dedi R.Rústemov.
Senat tóraǵasy maquldanǵan zańdar Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengenin atap ótti. Zań normalaryna sáıkes el ómirine qoǵamdyq qatysýdyń qosymsha tetigi retinde petısııa ınstıtýty engizildi. Sondaı-aq Máýlen Áshimbaev petısııalardyń zańdylyǵy azamattarǵa ózderiniń qajettilikteri men bastamalaryn ýákiletti organdarǵa jetkizýge múmkindik beretinin tilge tıek etti.
«Bul zańdar memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektordyń qoǵam aldyndaǵy ashyqtyǵyn jáne eseptiligin qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Azamattardyń memlekettik prosesterge qatysty pikir bildirýdiń qosymsha tetigi retinde petısııa ınstıtýty engizilip otyr. Mundaı normalar mańyzdy sheshimder qabyldar kezde azamattardyń pikirin barynsha eskerýge múmkindik beredi. Maquldanǵan zańdar aldaǵy ýaqytta qoǵamnyń memlekettik organdarǵa degen senimin arttyryp, elimizdiń damýyna oń yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Ásem Rahmetova Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy aýyz sý sapasy men ınfraqurylym máselesine alańdaýshylyq bildirdi. Depýtattyń aıtýynsha, sý qubyrlaryn jóndeý jumystary jaǵdaıdy jaqsartýy kerek edi, biraq ondaǵy qurylys jumystary birneshe jyldan beri sozylyp keledi. Mysaly, Presnov toptyq sý qubyryn qaıta jańǵyrtý 2014 jyly bastaldy, al endi kelesi jyly jumysty jalǵastyrý úshin bıýdjetten aqsha múlde qarastyrylmaǵan. Oǵan qosymsha 1 mlrd teńge qajet. Soltústik Qazaqstan oblysynyń Sokolov, Býlaev jáne Esil toptyq sý qubyrlaryn qaıta jańǵyrtý jobalaryn iske asyrý boıynsha da osyndaı máseleler bar.
«Bul jobalardyń birneshe ret jobalyq-smetalyq qujattarynyń merzimi ótip ketken. Burynǵy Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Sý resýrstary komıteti, «Qazsýshar» RMK, «Nura toptyq sý qubyry» RMK jobalardy ýaqtyly qaıta qaraý, túzetý, olardy saraptamaǵa jiberý jáne odan ári iske asyrý jóninde ýaqytyly sharalar qoldanbaǵan. Jaýapsyz merdigerler, birneshe jyldarǵa sozylǵan sot prosesteri asa mańyzdy jobalardyń júzege asyrylýyn sozyp jibergen», dedi Ásem Rahmetova.
Depýtat osy problemalardy sheshý úshin Soltústik Qazaqstan oblysynyń Presnov, Sokolov, Býlaev jáne Esil toptyq sý qubyrlaryn qaıta jańǵyrtý jobalaryn iske asyrý boıynsha Úkimet basshysynan shuǵyl sharalar qabyldaý máselesin qaraýdy usyndy.
Murat Qadyrbek Úkimetti Túrkistan oblysy men Túrkistan qalasyndaǵy sýarmaly jerlerdi sýmen qamtamasyz etýge baılanysty jobalardy qarjylandyrýdy qaıta qolǵa alýǵa shaqyrdy. Senator óńirdegi ózekti máseleniń taǵy bir sheshimi retinde sý qoımalaryn salýdy usyndy.
«Jyl boıy egisin egip, shyǵynyn shyǵarǵan sharýalar, shilde-tamyz aılarynda egisterin sýarýǵa sý jetkize almaı qyrýar shyǵynǵa batýda jáne bul jyl saıyn qaıtalanatyn jaıt. Eń mańyzdysy osy problemalardy sheshý úshin jasalǵan jobalar da bar, qarjylar da bólingen. О́kinishke qaraı, qarjylandyrý toqtap, jobalar óz maqsatyna jetpegen», dedi senator. Máselen, «Boraldaı» sý qoımasy jobasyn qarjylandyrý men Otyrar aýdanyndaǵy Sháýildir basseıniniń ishki kollektorlyq-drenajdyq jelilerin qaıta jańartý jumystary toqtap qaldy. Depýtat osyǵan baılanysty Premer-mınıstrden osy máselelerdi sheshýge járdemdesýdi surady.
Amangeldi Tolamısov Jetisý oblysyndaǵy Aqshı jáne Kóktuma aýyldarynda týrızmniń qarqyndy damýyna baılanysty týyndap otyrǵan elektr energııasy tapshylyǵyna nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty depýtat joǵary voltty elektr berý jelileri men qosalqy stansalar salý qajettigin atap ótti.
«2023 jyldyń jazǵy demalys maýsymynda Alakól kóliniń jaǵalaýynda 20 márte elektr energııasy óshti. Sonyń saldarynan demalys oryndarynyń ár túrli 150-den astam turmystyq tehnıkasy isten shyqty. Sonymen qosa, kól jaǵalaýynda ornalasqan Kóktuma aýylynda elektr energııasy kerneýiniń tómendigine baılanysty, bir týrıstik nysan órtenip ketti. Jazǵy demalys maýsymy bastalǵaly beri kól jaǵalaýynyń elektr energııasynyń máselesi jóninde azamattardan jergilikti atqarýshy organdarǵa 100-den astam aryz-shaǵym tirkeldi», dedi A.Tolamısov.
Bekbolat Orynbekov Jambyl oblysynda jergilikti turǵyndar úshin mańyzy zor birqatar ınfraqurylymdyq jobany iske asyrý jolyndaǵy kedergilerge toqtaldy. Depýtat Merki aýdanyndaǵy aýyldardy elektrmen jabdyqtaý, sondaı-aq «Jaýǵash Batyr» jáne «Qarataý» shekara zastavalaryndaǵy máselelerge erekshe nazar aýdardy. Aýyl turǵyndary Qyrǵyzstannan elektr qýatyn paıdalanýǵa jáne bul úshin joǵary tarıf boıynsha tóleýge májbúr bolyp otyr.
«Jaýǵash batyr aýylynyń turǵyndary kórshiles Qyrǵyz Respýblıkasynan 1 kVt/saǵ úshin ortasha eseppen 90-100 teńge baǵamen elektr energııasymen qamtamasyz etilgen. Oblys halqy úshin kepildi jetkizýshi «Jambyl jaryq saýda-2030» tarıfi baǵasy 1 kVt saǵ úshin 16 teńge alady. Bul óz kezeginde jergilikti halyqtyń narazylyǵyn týdyrýda. Joba iske asqan jaǵdaıda Qyrǵyz Respýblıkasynan elektr energııasyna táýeldilikti joıýmen qatar, strategııalyq mańyzǵa ıe «Jaýǵash batyr» jáne «Qarataý» shekara beketterin elektrmen jabdyqtaý máselesi oń sheshimin tabatyn bolady», dedi B.Orynbekov.
Senator Bıbigúl Jeksenbaı depýtattyq saýalynda medısına qyzmetkerleriniń problemalary týraly aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, elordadaǵy memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdaryndaǵy medısına qyzmetkerleriniń 40 paıyzynda turǵyn úıi joq.
«Halyqty qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalar boıynsha áskerı qyzmetshiler jáne basqa áleýmettik jaǵynan álsiz toptar ókilderi baspana ala alady. Biraq medısına qyzmetkerlerine arnalǵan jeńildetilgen nesıemen úı alýǵa múmkindik beretin birde-bir qoljetimdi baǵdarlama joq. Medısına qyzmetkerleri degen sanatqa kiretinderge bólek turǵyn úı baǵdarlamasyn nemese jeńildetilgen nesıe berý týraly baǵdarlama qabyldaý máselesin qarastyrýyńyzdy suraımyn», dedi senator.
Depýtat medısına qyzmetkerleri úshin demalys kúnderin ulǵaıtý máselesine de Úkimettiń nazaryn aýdardy. Emhananyń medısına qyzmetkerleriniń jyl saıynǵy eńbek demalysy kúnderiniń jalpy sany eńbek jaǵdaıyna baılanysty kúntizbe boıynsha 36-dan 42 kúnge deıin bolady.
«Pedagog mártebesi týraly» Zańǵa sáıkes, pedagogterge jyl saıyn uzaqtyǵy 56 kúntizbelik kúnge aqyly eńbek demalysyna kepildik beriledi. Osynyń negizinde medısına qyzmetkerleri úshin eńbek jaǵdaılaryna baılanysty keminde kúntizbelik 40 kún jáne odan da kóp kúnderdi quraıtyn jyl saıynǵy aqyly eńbek demalysy kúnderiniń sanyn kóbeıtý máselesin qaraýdy suraıdy», dedi Bıbigúl Jeksenbaı.
