Túrki álemi matematıkteri – Túrkistanda

Túrki astanasynda ótken dúnıe­júzilik kongress arqyly ǵalym­dardyń halyqaralyq baılanysy men ǵylymı yntymaqtastyǵy ny­ǵaıa­dy. Keń kólemdegi keńestiń negiz­gi maqsaty – matematıka ǵy­ly­mynyń damýyna úles qosyp, je­­tis­tikterin ǵylymı zertteýler­de, tehnıka men bilim berýde qol­daný.

Jıyn «Túrki álemi matema­tıkteri kongresi» dep atalǵanymen, ult pen dinge bólinbegen álem ma­te­matıkteri qatysty. Túrki álemi matematıkalyq qoǵamynyń (TWMS) prezıdenti Baqytjan Ju­maǵulov bul kongrestiń tarıhı, mádenı, rýhanı ári saıası máni joǵary ekenin atap ótti. Kongreske álemniń 20 memleketinen 500-den astam matematık kelip, Túrkııa, Ázer­baıjan, Túrikmenstan, О́zbek­stan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Qa­zaqstannyń tanymal ǵalymdary baıandama jasady. Seksııalar men shaǵyn sımpozıýmǵa matematıka ǵylymynyń 10 baǵyty boıynsha 405 baıandama usynyldy.

– Dúnıejúzilik kongrestiń bizdiń óńirde ótýi – úlken már­tebe. Matematıka ǵylymy  álem­ge, onyń ishinde túrki álemine Ál-Farabı, Ál-Horezmı, Abý Raı­­han Ál-Bırýnı, Myrza Ulyq­bek sııaqty ǵulama matematık ǵa­lymdardy berdi. Olardyń asa dál­dikpen ashqan ǵylymı jańa­lyqtary osy kúnge deıin adamzatqa qyzmet etip keledi. Bul is-sharanyń matematıkter álemine qosar úlesi joǵary dep bilemiz. Ári Túrkistan ob­lysy jastarynyń matematıka ǵylymyna degen yntasyn arttyryp, qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, jaqsy bastamalarǵa jete­leıdi dep senemiz, – dedi Túrkistan obly­synyń ákimi Darhan Saty­baldy kongrestiń ashylýynda.

Sonymen qatar Darhan Saty­baldy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ma­tematık ǵalymdarǵa arnaǵan qut­tyqtaýyn jetkizdi. Quttyqtaý hatta «Matematıka – adamzattyń damý tarıhynda erekshe orny bar ǵylym. Onyń jetistikteri eko­nomıka, ozyq tehnologııa jáne basqa da salalarǵa keńinen qol­danylady. Bul ilimniń tabıǵatyn túsingen adamnyń taldaý, saralaý, synı oılaý qabileti arta túsedi. Qazaqstanda matematıkanyń myq­­ty mektebi qalyptasqan. Ǵa­lym­darymyz ózekti máseleler bo­ıynsha álemge tanylyp jatyr. Jas daryndarymyz kóptegen ha­lyq­aralyq jarystarda top jaryp, el abyroıyn asqaqtatyp júr. Munyń bári memleketimizdiń bola­shaǵy úshin asa mańyzdy. Osyndaı alqaly jıynnyń túrki jur­tynyń astanasy sanalatyn Túr­kistanda ótýi elimizde matematıka ǵylymynyń damýyna tyń serpin bereri sózsiz», delingen.

Qoja Ahmet Iаsaýı ýnıversıteti qu­rylǵaly beri «Matematıka» kafedrasy irgeli jumystar atqaryp keledi. 2020 jyldan bastap tek matematıka salasy boıynsha 8 ǵylymı joba júzege asyrylǵan. Olardyń ortaq kólemi 450 mln teńgeni quraıdy.

Keıde matematıka ǵylymyn damytý týraly taıaz oılap jatamyz. Memleket tarapynan da kóńil bólinbeı jatady. Matematıka – ıntellektýaldy áleýettiń qu­raly. Matematıka bizge ekige ekini qosqanda qansha bolatynyn bile­tinimizdi kórsetý úshin emes, máse­lelerdi sheshýdi úırenýimiz úshin qajet. Matematıka synı oılaý men beıimdelýdi damytatyny barshaǵa málim. Otandyq matematıkter ǵylym álemine kóptegen jańalyq ákeldi. Álemdik deńgeıde «Qa­zaq­stan matematıkasy» úlken ról atqarady. Túrki álemi mate­matıkteriniń basyn qosqan bul jıyn – osynyń dáleli.