Sıfrlyq gıgıena

О́mir­degi qaýipsizdigimiz qandaı mańyz­dy bolsa, sıfrly álemdegi qaýip­sizdigimiz de dál sondaı mańyzdy. Qazir onlaın rejimde barlyǵy qoljetimdi. Jumysty onlaın isteımiz, pikirdi onlaın bildiremiz, tamaqqa da onlaın tapsyrys jasaımyz, bıletti onlaın satyp alamyz, qujattardy da onlaın retteımiz. Osy qyzmetterdiń bárine onlaın tólem jasaý da túk qıyn emes. Kúndelikti ómirimizdiń kórinisi osy. Alaıda ańǵarǵan bolsaq, osynyń barlyǵyn júzege asyrýǵa jeke derekterimiz qoldanylady. Sondyqtan abaı bolmasaq, alaıaq­tarǵa aldanyp qalý op-ońaı. О́tken jyly álem boıynsha ár­túrli kıbershabýyldyń sany 90 paıyzǵa ósken. Iаǵnı teh­nologııa ómirimizdi qalaı jeńil­detse, solaı qıyndatyp ta ja­tyr. Máselen, ártúrli áleýmet­tik jeliden, ásirese WhatsApp chattardan keletin qorǵal­ma­ǵan siltemeler óte qaýipti. Odan keıin kez kelgen jerge jazyp qaldyratyn telefon nó­mirimiz ben elektrondy posh­ta­myz da – asa qundy derek. Al kı­berqylmystyń qurbanyna aı­nalmaý úshin árbir adam kıber­gıgıena uǵymyn kúndelikti ómiri­ne engizýge tıis. Sondyqtan qo­ǵamnyń sıfrly saýatty bolýy qaýipsizdik úshin asa mańyzdy.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Aqparattyq qaýipsiz­dik komıtetiniń tóraǵasy Rýslan Ábdiqalyqovtyń aıtýynsha, jeke derekterdi qorǵaýǵa naqty qadamdar jasalýy qajet.

– Sıfrly gıgıena – ınternette qaýipsizdikti saqtaýǵa kómek­tesetin erejeler men nusqaýlar jıyn­tyǵy. Internet paıdalanýshylaryna áýeli ártúrli akkaýnttarǵa birdeı qupııa sózdi qoldanbaýdy ári kúrdeli qupııa sóz oılap tabýdy usynamyn. Bul jeke aqparattarǵa ruqsat­syz kirýdiń aldyn alýǵa kómektese­di. Odan keıin qurylǵydaǵy baǵ­darlamalardy jańartyp otyrý  kerek. О́ıtkeni jańa nusqalarda qaýipsizdik kúsheıtilip otyrady. Bul hakerlerdiń shabýyldarynan qorǵaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq kúdik týdyratyn ha­barlamalarǵa jaýap bermegen ári beıtanys adamdar jibergen siltemelerdi ashpaǵan abzal. Vırýstardan jáne basqa da qaýipterden qorǵaýǵa antıvırýs baǵdarlamalaryn paıdalanǵan jón. Bul qurylǵyny zııandy baǵdarlamalardan qor­ǵaýǵa kómektesedi. Jeke aqparat­tardy beıtanys saıttar men qosym­shalarǵa senip, jibere berý­ge múlde bolmaıdy. Jeke aq­paratty usynar aldynda saıt­tar men qosymshalardy mu­qııat tekserý kerek. Sonymen qatar je­lidegi paraqshalardy qor­ǵaýǵa eki faktorly aýtentıfıkasııany paıdalaný qajet. Bul paraqshalarǵa ruqsatsyz kirýdiń aldyn alýǵa kómektesedi. Ári áleýmettik jelilerde jáne bas­qa da onlaın-servısterde qupııa­ly tetiginiń ornatylǵanyn tek­serip alǵan durys. Bul jeke aq­parattardyń tek jibergen adam­darǵa qoljetimdi ekenine kóz jetkizýge kómektesedi, – deıdi Rýslan Ábdiqalyqov.