Gazǵa bólingen qarjy jelge ushpasa ıgi

«Eldi gazben qamtamasyz etý de – ózekti másele. Taýarly gazdyń resýrs­tyq bazasyn keńeıtý – Úki­mettiń jáne ult­tyq gaz kompanııa­synyń basty min­deti. Jańa gaz óńdeý zaýyttarynyń qu­ry­lysyn tez­detý jáne qoldanystaǵy zaýyt­tar­dyń qýatyn barynsha paıdalaný qajet. Elimizdegi Teńiz, Qashaǵan, Qara­shyǵanaq sııaqty munaı-gaz alpaýyt­tary gazdy qoljetimdi baǵamen usy­nýǵa tıis. Sonymen qatar jańa gaz kenishterin barlaý jáne ıgerý úshin ınvestısııa tartý asa mańyzdy», dedi Q.Toqaev bıylǵy Joldaýynda.

Álbette, halyqtyń kógildir otynǵa qol jetkizýi birqatar máseleni ońtaıly sheshetini anyq. Birinshiden, bul – halyqtyń jaıly ómir súrýine qajetti negizgi ıgiliktiń biri. Sondyqtan turǵyn­dardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa zor úles qosatyny aıtpasa da túsinikti.

Ekinshiden, gazdandyrý ekologııalyq turǵyda da paıdaly. О́ıtkeni kógildir otyn aýaǵa az mólsherde parnıkti gaz bóledi. «Parıj kelisimine» sáı­kes Qazaqstan 2030 jylǵa qaraı kómir­qyshqyl gazdary shyǵarylymyn azaıtý­ǵa mindetteme alǵanyn eskersek, eldi mekenderdi kógildir otynmen qam­tamasyz etýdiń ózektiligi arta túsedi.

Taıaýda Senattyń jalpy otyrysynda depýtat Murat Qadyrbek gaz­dandyrýǵa qatysty túıtkilderdi kóter­gen bolatyn. Premer-mınıstrge jol­daǵan saýalynda Túrkistan oblysyn­da kógil­dir otynmen qamtýdyń kemshi­lik­terin atap kórsetti.

«Túrkistan oblysynyń halyq sany jyl saıyn qarqyndy túrde ósip keledi. Tıisinshe, halyqtyń ómir súrýine qajet­ti ınfraqurylym nysandaryna degen qajettilik artyp otyr. Osyǵan oraı oblysta sheshi­min tabýdy qajet etetin birqatar máse­le bar. Sonyń biri – eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtama­syz etý. Oblys halqy tabıǵı gazdy otan­dyq «Beı­neý – Bozoı – Shymkent» ma­gıstraldy gaz qubyrynan tuty­nady», dedi M.Qadyrbek.

Senator keltirgen derekterge súıensek, oblystyń 2022 jylǵy tabıǵı gaz tutyný mólsheri 716,5 mln tekshe metrdi quraǵan. Aımaqtaǵy 833 eldi meken­niń 465-i nemese 55,9 paıyzy tabı­ǵı gazben qamtamasyz etilgen. 2023 jyly taǵy 57 eldi mekenge tabı­ǵı gaz tar­typ, qamtý deńgeıin 62,6 pa­ıyzǵa jetkizý kózdelgen.

«Eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý maqsatynda oblysta arnaıy Jol kartasy ázirlenip, 2025 jyly qosymsha 202 eldi mekenge gaz qubyryn tartyp, qamtý deńgeıin 86,9 paıyzǵa jet­kizý josparlanǵan. Josparǵa sáıkes jo­balaý-smetalyq qujattamalary ázir­lenip, 2024 jyl­ǵa respýblıkalyq bıýd­jet­ten qar­jy­lan­dyrý úshin jańa 69 ny­sannyń qu­ry­ly­syna 18,1 mlrd teńgege bıýd­jettik óti­nim usynylǵan bolatyn.

Atalǵan 69 jańa nysannyń ishinde birinshi kezekte 18 nysanǵa (jetkizýshi gaz qubyryna jáne qosylýǵa daıyn eldi mekenderdiń ishki júıeleri) 8,0 mlrd teńge qarjy qarastyrý qajet. Sebebi aldyńǵy jyldary bıýdjet esebinen 18 nysanǵa qatysty eldi mekenderdiń ishki gaz júıeleriniń qury­lysy aıaqtaldy. Alaıda Ener­getıka mınıstrligi tarapynan gaz resýrstarynyń shekteýliligin eskere otyryp, jańa jobalardy iske asyrý gaz tasymaldaý júıesiniń bir­tu­tas­tyǵynyń buzylýyna ákelýi múm­kin degen sebeppen 2024 jylǵa tek qana ótpeli 6 nysannyń qurylysyna 3,1 mlrd teńge maquldap otyr», dedi M.Qadyrbek.

Depýtattyń aıtýynsha, respýblı­kalyq bıýdjetten 2022 jyly 23,9 mlrd teńge, 2023 jyly 8,9 mlrd teńge qarastyrylǵan kórinedi. Osy oraıda senator eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý jobalaryn qar­jy­landyrý máselesi boıynsha túbegeıli sheshim shyǵarýdy surap otyr. Áıtpese, bıýdjet qarajaty esebinen salynǵan gaz nysandary qaraýsyz qalýy, tozýy jáne de talan-tarajǵa túsip, gaz qu­ryl­­ǵylary men jelileriniń jaramsyz jaǵdaıǵa jetkizilýi ábden múmkin.

«Bul óz kezeginde nysandardy qaıta qalpyna keltirý boıynsha bıýdjet esebinen qosymsha shyǵyndar bólý­ge, sondaı-aq ýaqytynda bólin­gen bıýd­­jet qarajatynyń tıimsiz ıgeri­lýi­­ne, halyqty gazben qamtamasyz etý josparynyń keıinge shegerilýine ákelip soǵady», deıdi M.Qadyrbek.