Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Elmizde notarıýstardyń jalpy sany 4 705 bolsa, olardyń 248-ine lısenzııa berilgen. Qazir elde 5 997 advokat bar. Olardyń 288-ine lısenzııa berilgen. Túrli negizder boıynsha 18-inde lısenzııa toqtatyldy, 22-sinde lısenzııa ýaqytsha toqtatyldy, bireýi lısenzııasynan aıyryldy. 25 advokat tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Ádilet departamentteri 2 331 advokattarmen jáne zań keńesshilerimen tegin zań kómegin kórsetý týraly kelisimder jasady. 2023 jylǵa arnalǵan qarjylandyrý jospary boıynsha tegin zań kómegin kórsetýge respýblıkalyq bıýdjetten 2 mlrd 719 mln 506 myń teńge bólindi», dedi mınıstr.
Búginde respýblıkada 263 memlekettik jáne 2 111 jeke sot oryndaýshysy jumys isteıdi. Olardyń óndirisindegi isterdiń jalpy quny 20 trln teńgege jýyqtaǵan. Onyń ishinde 4 paıyzy alıment tóleýden jaltaryp júrgenderge tıesili. Sondyqtan 7 219 azamattyń shetelge shyǵýyna tyıym salynǵan. Bul elimizdi alıment óndirip alý máselesiniń áli de ótkir ekenin ańǵartady. О́ıtkeni boryshkerlerdiń qaryzy 7 mlrd teńgege jetken. Onyń ústine bul úderistiń bala kámeletke tolǵanǵa deıin sozylatyndyǵyn da esten shyǵarmaý kerek.
«Oryndalyp jatqan óndirýlerdiń úlesinen 13 316 qujat (5%) problemalyq óndirý bolsa, 6 072 (46%) qujat boıynsha qaryz múlde ótelmegen. Máselen, 2023 jyldyń 6 aıynda alıment tóleý boıynsha sot aktilerin oryndamaǵany úshin
2 861 boryshker ákimshilik jaýapkershilikke tartylsa, 7 219-yna elden shyǵýǵa ýaqytsha tyıym salyndy. Alıment óndirý boıynsha barlyq problemalyq atqarýshylyq qujattar boıynsha sot oryndaýshylar májbúrleý sharalaryn qoldanady. Keıbir jaǵdaıda boryshkerdiń turaqty tabysy men múlkiniń bolmaýyna baılanysty alıment óndirý qıynǵa soǵady. Osyǵan oraı oblystyq ádilet departamentteri ákimdiktermen birlese otyryp, boryshkerlerdi jumysqa ornalastyrý maqsatynda bos oryndar jármeńkelerin turaqty túrde ótkizip turady. Mysaly, 2023 jyldyń 8 aıynda respýblıka boıynsha 2 101 boryshker jumysqa ornalastyryldy», dedi ol.
Keıingi kezde buqaralyq aqparat quraldarynda, áleýmettik jelide avtorlyq quqyqqa qatysty daý-damaılar kóbeıip ketti. Kópshilik zańǵa júgingenniń ózinde zań solqyldaq ekenin aıtady. Jyl basynan beri zııatkerlik menshik ıeleri plagıat boıynsha Ádilet mınıstrligine 60-qa jýyq shaǵym túsirgen. Tekserý jumystary júrgizilip, jalpy quny 24 mln teńgege teń 52 avtorlyq quqyq buzýshylyq anyqtalǵan. 12 myńǵa jýyq kontrafaktilik taýar tárkilenip, 41 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Osyǵan baılanysty Azamat Esqaraev avtorlyq quqyqtyń endi qatań saqtalatynyn aıtty.
«Elimizde zııatkerlik menshik salasyn damytýǵa basa nazar aýdarylyp keledi. Alaıda bul salada patent berý, elimizdiń múddesin dúnıejúzilik deńgeıde qorǵaý syndy másele bar. Osy maqsatta patentterdi, taýar belgilerin jáne ónerkásiptik úlgilerdi tirkeýdiń ulttyq júıesin jetildirý jumysy júrgizilip keledi. Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý uıymymen birge óte tyǵyz jumys istep jatyrmyz. Onyń ishinde aport almasyn geografııalyq kórsetkish retinde tirkeý de bar», deıdi mınıstr.
Esterińizde bolsa, bıyl 30 mamyrda Memleket basshysy «Aqparattyq jáne telekommýnıkasııalyq jelilerdegi avtorlyq jáne sabaqtas quqyqtar obektilerine quqyqtardy qorǵaý jáne qorǵaý jónindegi TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Kelisim sıfrlyq ortada zııatkerlik quqyqtardy qorǵaý jáne qamtamasyz etý salasynda, onyń ishinde osy saladaǵy ulttyq zańnamany úılestirý arqyly týyndaıtyn máselelerdi sheshýdiń biryńǵaı tásilderin belgileıdi. Osyǵan oraı vedomstvoda qyzmetterdi sıfrlandyrý, halyqaralyq yntymaqtastyqty keńeıtý jáne avtorlar men paıdalanýshylardy oqytýǵa da mán berilgen.
Keı zań jobasynyń qazaq tilindegi nusqasy túsiniksiz jazylatyny jasyryn emes. Bul – burynnan aıtylyp kele jatqan túıtkildiń biri. Osy oraıda Ádilet mınıstri máseleni sheshý jumystary birneshe jyldan beri naqty qolǵa alynǵanyn, memlekettik organdardyń keıbiri zań jobalaryn «Google Translate» arqyly aýdara salǵan kezder de jıi bolǵanyn atap ótti.
«Ras, bul – óte kókeıkesti másele. Memlekettik til – qazaq tili. Tilder týraly zańda da is júrgizý tili memlekettik til dep jazylǵan. Sondyqtan zań normalaryna sáıkes is-sharalar qabyldanýy kerek. Biraz jyl boıy zań jobalary orys tilinde jazylyp, daıyndalyp keldi. Tipti memlekettik tilge «Google Translate» qosymshasy arqyly aýdara salǵan jaǵdaılar da tirkelgen. Bul máseleni memlekettik organdardyń basshylary ózderiniń qadaǵalaýyna alýy kerek», dedi Azamat Esqaraev.
Ýákiletti organ zań jobalarynyń sapasyn jaqsartý, saraptamasyn arttyrý jumystaryn qolǵa alyp, naqty ári júıeli sheshim qabyldaǵan. Buǵan qosa Memleket basshysynyń norma shyǵarý úderisiniń sapasyn arttyrý boıynsha tapsyrmasyn oryndaý negizinde vedomstvoaralyq komıssııanyń jumysy da júıelendirilgen.
«О́zderińiz biletindeı, ádilet organdary memleket qyzmetiniń quqyqtyq qamtamasyz etýin júzege asyrady. Zań jobalaý jumystarynyń josparynda bıyl 28 zań jobasyn ázirleý maqsaty tur. Onyń ishinde 17-si Parlamenttiń qaraýynda. Osy aıda 2 zań jobasy Parlamentke engizilýge jatady. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha Qylmystyq ister, Qylmystyq-prosesýaldyq kodeksteri jáne Ákimshilik ádilet jumysyn jaqsartý boıynsha Parlamentke 3 zań jobasyn engizdi. Depýtattyq korpýstyń atynan biraz zań jobalary engizilgen. BAQ quraldary qazirgi tańda vedomstvoaralyq, zań jobalaý komıssııalaryna kelip zań shyǵarýǵa bastamashylyq etetin memlekettik organnyń ókiline suraq qoıyp, ózin qyzyqtyryp júrgen máselelerdiń basyn ashyp alady. Bizdiń spıkerler zań jobasynyń naqty maqsatyn jáne qandaı tetiktermen sheshetinin baıandaýǵa mindetti», dedi spıker.
Erekshe baqylaýda turǵan máselelerdiń biri – zańsyz ıemdegen aktıvterdi memleketke qaıtarý. Ortalyq kommýnıkasııalar alańynda Ádilet mınıstri Azamat Esqaraev osy zańnyń maqsat-mindetin taǵy bir márte túsindirip ótti.
«Prezıdenttiń «Zańsyz alynǵan múlikti memleket menshigine qaıtarý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵyn iske asyrý maqsatynda osy jyldyń 12 shildesinde «Zańsyz alynǵan múlikti memleket menshigine qaıtarý týraly» Zań jáne oǵan sáıkes ilespe zańdar qabyldandy. Jobanyń negizgi maqsaty – el ishinde jáne sheteldegi zańsyz alynǵan aktıvterdi qaıtarý parametrlerin anyqtaý. Zańnyń normalary da zańsyz aktıvterdi ıemdenýge jáne ony shetke shyǵarýǵa múmkindik beretin tetikterdi joıýǵa baǵyttalǵan. Bul zańnyń aıasyna ákimshilik-bılik resýrstarynyń múmkindikteri bar jáne sonyń nátıjesinde zańsyz baıý múmkindigine ıe bolǵan shekteýli tulǵalar toby jatqyzylady. Aktıvterdi qaıtarý jónindegi is-sharalar tizbesi zańda belgilengen joǵaryda atalǵan tulǵalarmen úlestes tulǵalarǵa da qoldanylady. Osylaısha, zań iri sybaılas jemqorlyqqa jáne ákimshilik-bılik resýrstary sýbektilerimen biriktirilgen olıgopolııalyq toptarǵa qarsy pármendi sharalar engizedi. Zańda aktıvterdi qaıtarýdyń erikti de, májbúrli de tártibi kózdelgen. Bul rette qylmystyq prosess sheńberinde jáne sottardyń nemese shet memleketterdiń ózge de ýákiletti organdarynyń sheshimderi negizinde zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi tárkileý múmkindikteri saqtalady. Bul jerde ádisterdiń birin tańdaý istiń sıpaty men jaǵdaılaryna baılanysty júzege asyrylatyndyǵyn atap ótken jón», dep mınıstr sózin túıindedi.
