Kórkem ádebıet katalogi ázirlendi

«Shyn máninde, kitap oqıtyn el zııaly ultqa aınalady. Biz jas urpaqtyń kitapqa qushtarlyǵyn oıatýy­myz kerek. Bul qıyn má­sele ekenin túsinemin. Ásire­se olar­dyń bar nazary áleýmettik jelide bolǵan kezde tipti qıyn. Biraq bul máselemen shuǵyl­daný kerek. Basqa jol joq», de­gen bolatyn Prezıdent. Mem­leket basshysynyń «Balalar ádebıeti» baǵdarlamasyn jasaý jáne júzege asyrý týraly tapsyrmasy aıasynda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitap­hanasy balalarǵa arnalǵan kór­kem ádebıettiń ınteraktıvti kata­lo­gin ázirledi.

«Elimizdiń bilim berý uıym­daryna Bookfund.gov.kz júıe­­si quryldy. Bul – qazaq áde­bıe­­tiniń túrli kezeńi men janr­laryn qamtıtyn sıfrlyq for­mattaǵy kitaptardyń arna­ıy tizimi. Qazir bekitilgen kór­kem áde­bıet tizimi boıynsha ın­teraktıvti katalogterdi engizý ju­­mystary júrgizilip jatyr. Odan keıin paıdalanýshylar óz akkaýnty boıynsha júıege tirkelip, tolyq katalogpen tanysa alady», deıdi Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitap­ha­nanyń dırektory Álııa Saıdembaeva.

Iá, balalarǵa arnalǵan kitap­tardyń tizimi jasalǵany qýan­ta­dy. Biraq eń basty másele – balany sol kitapty oqýǵa baý­lý. Má­selen, bizdiń bala ke­­zi­mizde smartfon bolsa da, onyń múm­kin­digi dál qazirgideı damy­ǵan joq edi. Bálkim, sodan da bolar, bizge qyzyqtyń bári kitap­hananyń ishinde kóri­ne­tin. Al balanyń sana­sy smart­fonǵa baılanǵan kezeńde «oqý­ǵa qaıtip baýlýǵa bola­dy» degen suraq týady. Bizge áke-sheshe­mizdiń «Balam, kitap oqy» degen sózi men kórsetken úlgisi negiz boldy. Odan soń mektep kitaphanasynda betin ash­qan­nan elitip áketetin ertegi kitap­tar kóp boldy ma, áıteýir bala qııaly­myzdy baıytyp, oqıtyn dúnıe tabyla beretin. Aıtpaq­shy, bıyl Astanada jyl saıyn ótetin ha­lyq­aralyq kitap jár­meń­ke­si­ne barǵan kezde kish­ken­taı oqyr­man­dardan ne oqyp júrgenin suraǵan edik. Bir-eki bala sórede turǵan Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» kitabyn kórsetkeni bolmasa, 99 paıyzy (artyq ne kem aıt­qanymyz emes) orys jáne aǵyl­shyn tilindegi kitap­tardy ata­ǵan-dy. Sonda balalardyń qyzy­ǵý­shylyǵyn oıatatyn qazaqsha kitap joq pa degen oıǵa qaldyq. Al Respýblıkalyq ǵy­ly­mı-pedagogıkalyq kitap­hana ja­saǵan tizim osy olqylyqtyń or­nyn toltyrady dep senemiz.

Psıholog mamandar balanyń kitapqa qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, oqý daǵdysyn kishkentaıynan úıretý kerek, balaǵa oqý máde­nıe­tin 3 aılyǵynan bastap qa­lyp­tastyrǵan jón deıdi. Iá, bul balanyń boıyna bir sátte qalyptasa salatyn daǵdy emes.

«Kez kelgen bala estigenin emes, kórgenin isteıdi. Sondyqtan bala kitap oqý úshin ata-ana ózi de kitap oqýy kerek nemese balany qalyptastyratyn ortasy bolǵany abzal. Sondaı-aq kitapty balanyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı tańdaǵan jón. Ári kitaptyń tili túsinikti, jeńil jazylǵan bolýy kerek. Bala kitapty oqyp aıaq­ta­ǵannan keıin mindetti túrde sol boıynsha suraq qoıyp, áńgime órbitken durys. Bul onyń óz oıyn, pikirin erkin jetkizýge tárbıeleıdi. Al 1 jasqa deıingi ba­laǵa daýystap kitap oqyp be­rý­ge jáne ony vızýaldy qy­zyq­tyrýǵa bolady. Kitaptaǵy sý­ret­terdiń ataýyn aıtqanda bala estý jáne kórý arqyly baı­la­nystyryp túsinedi. Bul onyń sózdik qoryn molaıtýǵa septigin tıgizedi. Sonymen qatar kitap oqý ýaqytyn balanyń qyzyǵý­shy­ly­ǵy­na qaraı laıyqtap belgileý kerek. Eger bala jalyǵa bastasa, májbúrlep oqytýǵa bolmaıdy. Sondyqtan birneshe mınýt otyrsa da, oqyǵany mańyzdy. Bala kún saıyn az ýaqyttan ki­tap oqýdy ádetke aınaldyrsa, qul­­shynysy oıanyp, keleside uza­ǵyraq ýaqyt oqıtyn bolady» deıdi psıholog Ǵalııa Maqasheva.

Psıholog mamandardyń aı­týynsha, mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa kúndiz nemese keshke, al bastaýysh mektep oqýshylaryna uıyqtar aldynda, túnde ertegi oqyǵan durys. Tipti balaǵa kitap­taǵy keıipkerge tán minez-qulyq pen daýysty somdap berýge bolady. Ol balanyń qııalyn damytady. Maǵjan Jumabaı «Pe­dagogıka» kitabynda bala qııa­lyn damytýǵa mán berý asa mańyzdy ekenin jazǵan. «Jan turmysy órkendeý úshin, ıaǵnı oıy, aqyly keńeıip, qulqy túzelip, tili baıý úshin jas balaǵa ertegi – tym qymbat nárse. Bala ertegini jan-tánimen tyńdaıdy. Ertekke shyn kóńilimen nanady. Bala qurǵaq aqyldy uqpaıdy. Jandandyryp, sýrettep alyp kelseń uǵady. My­sa­ly, balaǵa ótirik aıtpa degen qur­ǵaq sóziń jelge aıtylǵanmen birdeı. Eger sen balaǵa ótirikshi týraly ertek aıtsań, sol ertekte ótirikshiniń ótiriginen qor bol­ǵanyn, zııan kórgenin sýrettep alyp kelseń, mine, bala ótirik aıtpaý kerek ekendigin sonda uǵady. Qysqasy, balaǵa ertegi – tym qymbat nárse. Biraq erteginiń ertegisi bar. Keıbir ertekter balany buzý­dan basqaǵa jaramaıdy. Mysaly, dııý, peri, jalmaýyz kempir, arýaq, kórden kebinin jalmap shyǵatyn obyr, jyn-shaıtan sekildi ertegilerdi balaǵa aıtý tipti durys emes. Mundaı ertegiler balany buzady, qorqaq, jasyq qylady. Qazaqtyń balany «bókı keledi», «qyzyl kóz keledi» dep qorqytýlary da tym-aq jaramaıtyn is», deıdi Maǵjan Jumabaı.

Rasynda, ertegiler sábı sa­na­myzǵa túsinik qalyp­tas­ty­ryp, sezim túısigimizdi damytty, sulýlyqty kórip, jamandyqtan jı­renýge úıretti. Balanyń sana-sezimine laıyqtap jazý jaza alý áste qıyn is. Ári ol ár bala­nyń óz zamanyna saı bolýy kerek. «Balalar ádebıetin jazý da ba­la kóziniń aınalasyn qalammen syzý sekildi. Eger durys jaza almasańyz qarashyǵyn aǵy­zyp jibergenińiz», deıdi aqyn Erlan Júnis. Sondyqtan ba­la­nyń oqy­ǵany ǵana emes, ne oqyǵany da mańyzdy ekenin esker­genimiz jón. Álbette, balalar ádebıetiniń jaıy óz aldyna bólek áńgime. Al Memleket basshysy aıtqandaı, oqyrman el zııaly ult bolý úshin besikten bastaý kerek.