«Shyn máninde, kitap oqıtyn el zııaly ultqa aınalady. Biz jas urpaqtyń kitapqa qushtarlyǵyn oıatýymyz kerek. Bul qıyn másele ekenin túsinemin. Ásirese olardyń bar nazary áleýmettik jelide bolǵan kezde tipti qıyn. Biraq bul máselemen shuǵyldaný kerek. Basqa jol joq», degen bolatyn Prezıdent. Memleket basshysynyń «Balalar ádebıeti» baǵdarlamasyn jasaý jáne júzege asyrý týraly tapsyrmasy aıasynda Oqý-aǵartý mınıstrliginiń Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitaphanasy balalarǵa arnalǵan kórkem ádebıettiń ınteraktıvti katalogin ázirledi.
«Elimizdiń bilim berý uıymdaryna Bookfund.gov.kz júıesi quryldy. Bul – qazaq ádebıetiniń túrli kezeńi men janrlaryn qamtıtyn sıfrlyq formattaǵy kitaptardyń arnaıy tizimi. Qazir bekitilgen kórkem ádebıet tizimi boıynsha ınteraktıvti katalogterdi engizý jumystary júrgizilip jatyr. Odan keıin paıdalanýshylar óz akkaýnty boıynsha júıege tirkelip, tolyq katalogpen tanysa alady», deıdi Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitaphananyń dırektory Álııa Saıdembaeva.
Iá, balalarǵa arnalǵan kitaptardyń tizimi jasalǵany qýantady. Biraq eń basty másele – balany sol kitapty oqýǵa baýlý. Máselen, bizdiń bala kezimizde smartfon bolsa da, onyń múmkindigi dál qazirgideı damyǵan joq edi. Bálkim, sodan da bolar, bizge qyzyqtyń bári kitaphananyń ishinde kórinetin. Al balanyń sanasy smartfonǵa baılanǵan kezeńde «oqýǵa qaıtip baýlýǵa bolady» degen suraq týady. Bizge áke-sheshemizdiń «Balam, kitap oqy» degen sózi men kórsetken úlgisi negiz boldy. Odan soń mektep kitaphanasynda betin ashqannan elitip áketetin ertegi kitaptar kóp boldy ma, áıteýir bala qııalymyzdy baıytyp, oqıtyn dúnıe tabyla beretin. Aıtpaqshy, bıyl Astanada jyl saıyn ótetin halyqaralyq kitap jármeńkesine barǵan kezde kishkentaı oqyrmandardan ne oqyp júrgenin suraǵan edik. Bir-eki bala sórede turǵan Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» kitabyn kórsetkeni bolmasa, 99 paıyzy (artyq ne kem aıtqanymyz emes) orys jáne aǵylshyn tilindegi kitaptardy ataǵan-dy. Sonda balalardyń qyzyǵýshylyǵyn oıatatyn qazaqsha kitap joq pa degen oıǵa qaldyq. Al Respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq kitaphana jasaǵan tizim osy olqylyqtyń ornyn toltyrady dep senemiz.
Psıholog mamandar balanyń kitapqa qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, oqý daǵdysyn kishkentaıynan úıretý kerek, balaǵa oqý mádenıetin 3 aılyǵynan bastap qalyptastyrǵan jón deıdi. Iá, bul balanyń boıyna bir sátte qalyptasa salatyn daǵdy emes.
«Kez kelgen bala estigenin emes, kórgenin isteıdi. Sondyqtan bala kitap oqý úshin ata-ana ózi de kitap oqýy kerek nemese balany qalyptastyratyn ortasy bolǵany abzal. Sondaı-aq kitapty balanyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı tańdaǵan jón. Ári kitaptyń tili túsinikti, jeńil jazylǵan bolýy kerek. Bala kitapty oqyp aıaqtaǵannan keıin mindetti túrde sol boıynsha suraq qoıyp, áńgime órbitken durys. Bul onyń óz oıyn, pikirin erkin jetkizýge tárbıeleıdi. Al 1 jasqa deıingi balaǵa daýystap kitap oqyp berýge jáne ony vızýaldy qyzyqtyrýǵa bolady. Kitaptaǵy sýretterdiń ataýyn aıtqanda bala estý jáne kórý arqyly baılanystyryp túsinedi. Bul onyń sózdik qoryn molaıtýǵa septigin tıgizedi. Sonymen qatar kitap oqý ýaqytyn balanyń qyzyǵýshylyǵyna qaraı laıyqtap belgileý kerek. Eger bala jalyǵa bastasa, májbúrlep oqytýǵa bolmaıdy. Sondyqtan birneshe mınýt otyrsa da, oqyǵany mańyzdy. Bala kún saıyn az ýaqyttan kitap oqýdy ádetke aınaldyrsa, qulshynysy oıanyp, keleside uzaǵyraq ýaqyt oqıtyn bolady» deıdi psıholog Ǵalııa Maqasheva.
Psıholog mamandardyń aıtýynsha, mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa kúndiz nemese keshke, al bastaýysh mektep oqýshylaryna uıyqtar aldynda, túnde ertegi oqyǵan durys. Tipti balaǵa kitaptaǵy keıipkerge tán minez-qulyq pen daýysty somdap berýge bolady. Ol balanyń qııalyn damytady. Maǵjan Jumabaı «Pedagogıka» kitabynda bala qııalyn damytýǵa mán berý asa mańyzdy ekenin jazǵan. «Jan turmysy órkendeý úshin, ıaǵnı oıy, aqyly keńeıip, qulqy túzelip, tili baıý úshin jas balaǵa ertegi – tym qymbat nárse. Bala ertegini jan-tánimen tyńdaıdy. Ertekke shyn kóńilimen nanady. Bala qurǵaq aqyldy uqpaıdy. Jandandyryp, sýrettep alyp kelseń uǵady. Mysaly, balaǵa ótirik aıtpa degen qurǵaq sóziń jelge aıtylǵanmen birdeı. Eger sen balaǵa ótirikshi týraly ertek aıtsań, sol ertekte ótirikshiniń ótiriginen qor bolǵanyn, zııan kórgenin sýrettep alyp kelseń, mine, bala ótirik aıtpaý kerek ekendigin sonda uǵady. Qysqasy, balaǵa ertegi – tym qymbat nárse. Biraq erteginiń ertegisi bar. Keıbir ertekter balany buzýdan basqaǵa jaramaıdy. Mysaly, dııý, peri, jalmaýyz kempir, arýaq, kórden kebinin jalmap shyǵatyn obyr, jyn-shaıtan sekildi ertegilerdi balaǵa aıtý tipti durys emes. Mundaı ertegiler balany buzady, qorqaq, jasyq qylady. Qazaqtyń balany «bókı keledi», «qyzyl kóz keledi» dep qorqytýlary da tym-aq jaramaıtyn is», deıdi Maǵjan Jumabaı.
Rasynda, ertegiler sábı sanamyzǵa túsinik qalyptastyryp, sezim túısigimizdi damytty, sulýlyqty kórip, jamandyqtan jırenýge úıretti. Balanyń sana-sezimine laıyqtap jazý jaza alý áste qıyn is. Ári ol ár balanyń óz zamanyna saı bolýy kerek. «Balalar ádebıetin jazý da bala kóziniń aınalasyn qalammen syzý sekildi. Eger durys jaza almasańyz qarashyǵyn aǵyzyp jibergenińiz», deıdi aqyn Erlan Júnis. Sondyqtan balanyń oqyǵany ǵana emes, ne oqyǵany da mańyzdy ekenin eskergenimiz jón. Álbette, balalar ádebıetiniń jaıy óz aldyna bólek áńgime. Al Memleket basshysy aıtqandaı, oqyrman el zııaly ult bolý úshin besikten bastaý kerek.
