Maqalada basylymnyń parlamenttik tilshileri kezekti jumys kúni qalaı bastalyp, jaryssózderdiń qalaı ótkenine keńinen toqtalǵan. Máselen, kirispesinde Joǵarǵy keńestiń sessııasy ótip jatqan májilis zalynyń foıesine arnaıy taqta ornatylǵanyna nazar aýdarypty. Onda odaqtas respýblıkalardyń egemendik jónindegi qabyldanǵan deklarasııalary men talqylanýdaǵy jobalary ilinip qoıylǵan.
«Demek, Qazaq SSR-iniń deklarasııasy sııaqty asa mańyzdy qujatty qabyldar aldynda depýtattarymyz óz nusqamyzdy kórshilerimizdikimen salystyryp baıqaýlaryna bolady. Al ózge respýblıkalar qabyldap úlgergen deklarasııalar men jobalary kez kelgen adamdy oılandyrady. Máselen, Reseı sııaqty kópultty alyp respýblıkanyń deklarasııasy shaǵyn ǵana bir betke syıyp ketse, Túrikmenstannyń osyndaı qujaty edáýir oryn alyp kósilip jatyr. Armenııanyń deklarasııasynyń jobasy úsh nusqadan turady eken. Iá, ýaqyt solaı: ár respýblıka ıgi maqsatty ózinshe izdegen zaman...
Árıne, bizdi deklarasııalardyń kólemi qyzyqtyrmaıdy. Qazaqstan halqyna qajeti «jeti ret ólshep – bir kesilgen», kópultty jurtymyzdyń talap-tilegine jaýap berip, olardyń alańsyz eńbek etip, ómir súrýine jaǵdaı jasaıtyn tarıhı máni bar qujat ekeni kámil. Halqymyz búginde óz qalaýlylarynan osyny kútip otyr», deıdi avtorlar G.Eńsepova men Á.Álibekov.
Sessııada Qazaq SSR Joǵarǵy sovetiniń tóraǵasy E.Asanbaev Respýblıkamyzdyń memlekettik egemendigi týraly deklarasııasynyń jobasy jóninde baıandama jasaǵan. Budan keıin jaryssóz qyzý jalǵasyp júre bergen kórinedi. Munyń basty sebebi sessııanyń alǵashqy kúninde-aq talqylanýǵa usynylǵan Qazaq SSR Joǵarǵy soveti prezıdıýmynyń nusqasynan basqa ózderin «Demokratııalyq Qazaqstan» ataǵan depýtattar toby balama joba ázirlepti.
«Biraq mundaı mańyzdy kúni buryn respýblıka halqyna jarııa etilmeı; Qazaq SSR Joǵarǵy soveti turaqty komıtetteriniń talqylaýynan qujat ótpegendikten, ony balama retinde emes, jaryssóz kezinde talqylaý uıǵarylǵan bolatyn. Árıne, qazirgi jarııalylyq pen pikir alýandyǵy kezinde «Demokratııalyq Qazaqstan» depýtattar tobynyń pikirleri negizinen baısaldylyqpen qarsy alyndy. Deklarasııanyń jobasy depýtattarǵa kóbeıtilip, taratylyp berildi.
– Jalpy, biz pikir alýandyǵyna múddelimiz, – degen bolatyn Qazaq SSR Joǵarǵy sovetiniń tóraǵasy E.Asanbaev sessııa ashylar qarsańynda bolǵan baspasóz konferensııasynda. – Tek ol pikirler halyqtardyń arasyna iritki salmaı, olardy jaqyndastyrýǵa qyzmet etse bolǵany.
Shynyn aıtqanda, búgingi májilis barysynda depýtattardyń óz pikirlerin naqty dálelderge quryp, baısaldylyqpen oı bóliskenderi baıqaldy. Bul parlamenttik mádenıetimizdiń óse bastaǵanyn ańǵartatyn sııaqty. Árıne, ara-tura qyzbalyq boı kórsetip jatty. Biraq Respýblıka egemendigi týraly deklarasııada aıtylǵan qaǵıdatty máseleler eshkimdi enjar qaldyrmasa kerek. Sondyqtan qaısybir qyzbalyqtarǵa túsine qaraǵannan utylmasymyz anyq», dep oı túıindeıdi maqala avtorlary.
Maqalada jaryssózge shyǵyp sóılegen depýtattardyń kópshiligi resmı deklarasııa jobasynyń jaqsy jaqtaryn atap ótkeni, qaısybir kemshin tustaryn da kórsetkenin jazady. Sonymen birge sóz alýshy depýtattar «Demokratııalyq Qazaqstan» usynǵan balama nusqadaǵy teorııalyq turǵydan qate tujyrymdardy ashyp kórsetipti.
«Mysaly, depýtat J.Ábdildın ondaǵy ulttyq memlekettiliktiń pravolyq memleketke karsy qoıylýyn óziniń quptaıtyndyǵyn bildirdi. – Ulttyq memlekettilik ótip ketken kezeń degenge kelispeımin, dedi ol. – Bizde buǵan deıin biryńǵaı ókten júıe ústemdik etip keldi. Qazaq SSR deklarasııasynyń jobasynda respýblıkada turatyn barlyq ulttyń múddesi kózdelgen.
«Demokratııalyq Qazaqstannyń» ókilderi (olardyń jalpy sany – 30), B.Belık, M.Ospanov, E.Ertisbaev, Iý.Sýhov sóz alǵan kezde ózderi usynyp otyrǵan deklarasııanyń balama nusqasynyń ilgerishildigin dáleldemek boldy. Onyń basty erekshelikteri respýblıkamyzdyń keleshegin Ulttyq memlekettikpen emes, azamattyq qoǵammen baılanystyrý, eńbek kollektıvterin beısaıasattandyrý, ıaǵnı onda partııa uıymdarynyń qurylýyna tyıym salý bolyp otyr.
Depýtat Iý.Sýhovtyń pikirinshe, barlyq respýblıka deklarasııalar qabyldap jatqanymen, onda turatyn halyqtar ózderiniń keleshegi úshin mazasyzdanýdan arylǵan joq. Sebebi olarda túpkilikti emes ult ókilderiniń múddeleri nashar eskerilgen. Sondyqtan Qazaqstannyń jaǵdaıynda tek azamattyq memlekettiktiń egemendigi deklarasııasyn jarııalaý ǵana saıası turaqtylyq pen ulttardyń tatýlyǵyn qamtamasyz etetin kórinedi», delingen maqalada.
Avtorlardyń sózine súısensek, Iý.Sýhovtyń májilis zalyndaǵy depýtattardyń ózderi de salqyn qarsy alǵan. Plenarlyq májiliste sóz sóılegen K.Aıtahanov, Á.Kekilbaev, S.Zımanov, S.Sartaev sııaqty depýtattar «Demokratııalyq Qazaqstan» toby qaǵıdalarynyń qateligin dáleldeıtin tujyrymdar keltirgen kórinedi.
«Ásirese balama deklarasııadaǵy saıası partııalardyń eńbek kollektıvterinde, oqý-tárbıe oshaqtarynda, sot júıesinde, qarýly kúshter men ishki ister jáne qaýipsizdik organdarynda jumys isteýine tyıym salynýynyń jónsizdigi eskertildi. О́ıtkeni bul adamnyń erkine qysym kórsetkendik bolar edi. Al munyń ózi «Demokratııalyq Qazaqstan» degen ádemi atty tańdap alyp otyrǵan depýtattar tobynyń maqsatyna qaıshy keledi.
Pikirtalastyń sońynda talqylaý barysynda aıtylǵan eskertýlerdi deklarasııa jobasyna engizý jóninde arnaıy komıssııa quryldy. Depýtat S.Zımanovtyń tóraǵalyǵymen qurylǵan bul komıssııanyń quramyna «Demokratııalyq Qazaqstannyń» ókilderi de engizildi. Onyń qorytyndysy bir aptadan keıin depýtattardyń nazaryna usynylady», deıdi maqala avtorlary.
