Jat aǵym qanat jaıyp barady
Atap aıtqanda, depýtattar eldegi din máselesine alańdaýshylyq bildirdi. Bul taqyryptyń ózektiligi sonshalyq, oǵan qatysty úsh depýtat birden saýal joldady. Birinshi bolyp sóz alǵan Ermurat Bapı elimizde dástúrli dinderdiń damýyna búkil múmkindik jasalǵanyna nazar aýdardy.
«Salynyp jatqan meshitter men shirkeýlerdiń sanynda shek joq. Úlken qalalarda mektep salatyn qýys qalmasa da, meshit pen hram salatyn jer tabylyp jatyr. Qazaq halqynyń rýhanı dúnıesi meshitpen emes, mekteppen birge, óner ordalarymen qatar damýy kerek edi. Eýropadaǵy Quran órteý oqıǵalarynyń kóbeıýine Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev alańdaýshylyq bildirip, taıaýda BUU-nyń minberinen sóz sóıledi. Bul – Islam dininiń damýyna degen janashyrlyqtyń birden-bir belgisi», dedi E.Bapı.
Osy oraıda depýtat keıingi jyldary elimizde Islam dinin jamylǵan jat aǵymdar qoǵamdy áleýmettik-turmystyq turǵyda bólip otyrǵanyn jetkizdi. Tipti, qazaq halqynyń ulttyq birligi men damý dástúrine, myńdaǵan jylǵa sozylǵan salt-dástúrine qarsy shyǵyp otyrǵanyna alańdady.
«Halyqtyń kemshin dinı bilim-tanymyn paıdalanǵan teris dinı top jantalasyp, qoǵamǵa jalǵan rýhanı qundylyqtar men bóten dástúrlerdi sińirý qamyn jasap jatyr. Mysaly, depýtat Rınat Zaıytovtyń azamattyq pikirine qarsy shabýyldar saıası qaterdiń sıpatyn sezdirse kerek. Qoǵamdy arabtyq-ýahabtyq dinı ustanym negizde bólshekteýge baǵyttalǵan bul áreketterge bizder, depýtattar jaıbaraqat qarap otyra almaımyz. Myńjyldyq dombyrany haram qylýǵa jol bermeımiz. Bul áreketter eldiń ulttyq qundylyqtar júıesi men rýhanı negizine jasalyp jatqan shabýyl dep túsiný kerek.
Bir ókinishtisi – bul teris aǵym elimizdiń biraz aımaǵynda: ásirese Atyraý, Aqtóbe, Mańǵystaý, Ulytaý, Almaty óńirinde etek jaıǵan. Bul óńirlerdiń shaǵyn bıznesin, ásirese bazar saýdasy tóńiregin ýahabshylar – salafızm ıdeıasyna tabynýshylar basyp barady. Bul teris sektanyń damýyna keńinen múmkindik berip, jan-jaqty jaǵdaı jasap otyrǵan jergilikti bılik ókilderi bar degen sóz.
Jasyratyny joq, memlekettik bıliktiń óz ishinde de ýahabızm men jat aǵymdardy nasıhattaýdy qoldaıtyn joǵary laýazymdy memlekettik qyzmetkerler bar degen derek meniń qulaǵyma jetti. Eger osy sóz qańqý emes, naqty jaǵdaı osylaı bolsa, onda bizdiń táýelsiz memlekettigimizge shynynda da qater tóngeni», dedi E.Bapı.
Depýtat teris aǵymdar ulttyq tutastyǵymyz ben memlekettik birligimizge or qazyp otyrǵanyna toqtaldy. Premer-mınıstrge, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasyna joldaǵan saýalynda qoǵamdy bólshekteıtin qaýipke qatysty qandaı is-qımyl júrgizilip jatqanyn surady. «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdiń qajet ekenin jetkizdi.
Zańmen tosqaýyl qoıatyn kez jetti
«Aq jol» partııasy atynan sóz alǵan Qazybek Isa dinı teris aǵymdarǵa zańmen qatań tyıym salýǵa shaqyrdy. Onyń paıymdaýynsha, qazirgi tańda radıkaldy kózqarastaǵylar ultty joıý kúresin qatty qarqynmen jalǵastyryp keledi. Sondaı-aq «Aq jol» partııasy Parlamentte talaı jyldan beri dinı teris aǵymdarǵa qatań tosqaýyl qoıatyn zań qabyldaýdy usynǵanyn atap ótti.
«2011 jyly bul máseleni bılik te qolǵa alyp, barlyq mınıstrlik, Bas prokýratýra men Joǵarǵy sot ta qoldaǵanda, qaı organ qarsy boldy? Tek Ulttyq qaýipsizdik komıteti qarsy shyǵyp, osy tyıym salý zańǵa enbeı qaldy», dedi Q.Isa.
Depýtat óz sózinde buǵan deıin kóterilgen bastamalardy sanamalaı kele, báriniń qabyldanbaı qalǵanyna nazar aýdardy. Sondaı-aq osyndaı áreketsizdiktiń saldary Qańtar oqıǵasyna ákelgenine toqtaldy.
«Osy jasqa kelgenshe murty joq saqaldylardy kórgen emespin. Murty joq, tek saqaly sapsıyp turǵan Abylaı handy, Áıteke, Tóle, Qazybek bılerdi, Mahambet, Abaı, Jambyl, Álıhandardy elestete alamyz ba? Joq! Qazir shetelge baryp, kúmándi oqýlarda birneshe aı oqyp kelgen teris aǵymdy «ustazdar» osy ulylarymyzdan artyq, aqyly asyp, bilimi tasyp kelgender me? Qazir án áleminde, aıtysta, sportta da taırańdap júrgen jat aǵymnyń ókilderi dindi jamylyp, áriptesteri men ánsúıer, jankúıerlerine óz «salttaryn» kirgizip jatyr», dedi depýtat.
Depýtat teris dinı aǵymdaǵylar eldi ekige bólip, myltyqsyz-aq myńdaǵan jasty ýlap, ultty joıatyn qaýipti kúshke aınalyp kele jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi. Osy oraıda, teris aǵymdarǵa zańmen tosqaýyl qoıýǵa shaqyrdy.
Naqty qadam qajet
«Amanat» partııasynyń múshesi Amanjol Áltaı Parlamenttegi eń iri fraksııa ókilderi ultty bóletin, jik salatyn teris áreketterge alańdaýshylyq bildiretinin jetkizdi.
«Dúrbeleńi kóp, búgingi alasapyran qoǵamda ulttyq asyl muralarymyz – salt-dástúrlerimizge shabýyl kóbeıdi. Ásirese jastardy soqyr fanatızmge, radıkalızmge ıtermeleıtin jat aǵymdar, áleýmettik jelide sanany ýlaıtyn teris ýaǵyzdar, tynysymyzdy taryltyp, alqymnan alyp barady. Bul – ulttyq muratymyzǵa, tutastyǵymyzǵa tóngen qaýip!
Qasıetti dombyramyzdan bastap, tusaý kesý, betashar men sálem salý sııaqty dástúrimizdiń barlyǵyn «haram» dep ata jolynan adastyrýǵa tyrysyp, tamyrymyzǵa balta shaýyp jatyr. Tipti, ulystyń uly kúni sanalatyn Naýryz meıramyn da qaralaýshylar barshylyq. Qara jamylyp, paranjamen betin tumshalap alǵan qarshadaı qyzdarymyzdy, saqalynyń ushyna qaıshy tıgizbeı jalbyratyp, balaǵyn kesip sholtıtyp, eki kózi qantalap kele jatqan uldarymyzdy kórgende qabyrǵań qaıysyp, kóńiliń qulazıdy», dedi A.Áltaı.
Sóz sońynda, depýtat bul máselege memlekettiń aralasyp, jónge salatyn ýaqyty kelgenin jetkizdi. Osyǵan baılanysty Úkimetti naqty qadam jasaýǵa shaqyrdy.
«Azamattarǵa arnalǵan úkimet» mártebesi ózgertiledi
Jalpy otyrysta Memlekettik korporasııa máseleleri týraly zań jobasy birinshi oqylymda qabyldandy. Qujattyń maqsaty – memlekettik qyzmetter kórsetýdi ońtaılandyrý jáne «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń jumysyn jetildirý. Memlekettik korporasııanyń memlekettik qyzmetterdi tikeleı kórsetetin jáne derbes derekterge qol jetkize alatyn qyzmetkerleri memlekettik fýnksııalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen adamdarǵa teńestiriledi. Bul qyzmetkerlerdiń jaýapkershiligin arttyrady.
«Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń mártebesi ózgertilmek. Korporasııa front-ofısterdiń jumysy jáne qosymsha servısterdi iske asyrý bóliginde memlekettik qyzmetterdiń jalǵyz operatory mártebesinen aıyrylady. Sondaı-aq Memlekettik korporasııaǵa E-О́tinish aqparattyq júıesi sheńberinde jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qabyldaýdy uıymdastyrý quzyretin berý kózdelip otyr. Zań jobasy aıasynda 16 zańnamalyq aktige, onyń ishinde Qylmystyq jáne Jer kodeksine túzetýler engizý usynylǵan.
Sondaı-aq depýtattar «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde aýdıtorlyq qyzmetti júzege asyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarady. Atalǵan másele jóninde Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandama jasady. Sala basshysynyń aıtýynsha, kelisimde Odaqta aýdıtorlyq qyzmetterdiń biryńǵaı naryǵyn qalyptastyrý kózdelgen.
«Ornalasqan elde qosymsha mekeme ashpastan, shekteýler men alyp qoıýlarsyz aýdıtorlyq qyzmetterdi kórsetý jáne alý, aýdıtorlardyń biliktilik attestattary men aýdıtorlyq qorytyndylaryn ózara taný qarastyrylǵan. Kelisim aýdıtorlarǵa, uıymdarǵa, aýdıtorlyq qyzmetti júzege asyrýǵa quqyqtyń týyndaýy men toqtatylýyna, emtıhandarǵa, sapaǵa syrtqy baqylaý júrgizýge jáne aýdıtorlyq qyzmet standarttaryna biryńǵaı talaptardy aıqyndaıdy. Qazaqstan úshin aýdıtorlyq qyzmetti ishki retteýdiń keıbir erekshelikteri Kelisimniń 32-babynda eskerilgen. Bul erekshelikter elimizde aýdıtorlar men aýdıtorlyq uıymdardyń quqyqtaryna qysym kórsetpeýge múmkindik beredi», dedi E.Jamaýbaev.
Budan bólek, Májilis komıtetteri birqatar jańa zań jobasyn jumysqa qabyldady. Atap aıtqanda, Bıýdjet kodeksi, bıýdjet zańnamasyn jetildirý jáne «Konsessııalar týraly» zańnyń kúshin joıý týraly qujattar aldaǵy ýaqytta qaralady. Sondaı-aq keıbir zańnamalyq aktilerdi Konstıtýsııa normalaryna sáıkes keltirýge, bilim berý jáne bala quqyqtaryn qorǵaý týraly zań jobalary jumysqa alyndy.
