Elimizde jyl saıyn 1,5 mıllıardtan asatyn plastıkalyq bótelke qaıta óńdeledi. Olardy óńdeýmen respýblıka boıynsha 10 kompanııa aınalysady. Bul týraly Qazaqstan býyp-túıýshiler qaýymdastyǵy habarlaǵan bolatyn. Alaıda plastmassany qaıta óńdeý qaıtalama shıkizattyń bolmaýyna baılanysty júıeli túrde iske aspaıdy. Iаǵnı halyqta ekomádenıet qalyptaspaǵan nemese bótelkelerdi tapsyratyn qolaıly jer joq. Atalǵan máseleni ekologter osy kúnge deıin qaýzap keldi. Biraq túıtkil sheshimin tappaǵan.
IT salanyń bilgiri Álisher Qoǵabaev pen «Econetwork» kompanııasy osy máseleni egjeı-tegjeı qarap, damyǵan memleketterdiń ádisterin zerttegen. Úlken zertteýdiń nátıjesi – bótelkelerdi suryptaıtyn, qaıta óńdeýge jiberetin fandomat. Halyq qoldanǵan bótelke men bankilerin fandomatqa salyp, ornyna aqsha alý – Eýropada baıaǵydan bar úrdis. Osyǵan deıin ózge fandomattar da qoıylǵan edi. Biraq oǵan halyq tarapynan suranys kóp bolǵan joq. Al myna fandomatta aqsha beriletindikten, suranys kóp bolady degen senim bar.
– Elimizdiń ekologııasyna beıjaı qaramaıtyn ekobelsendiler osy máseleni qozǵady. Halyqtyń bótelkelerdi paıdalanǵan soń tastaı salatynyn, buǵan esh aıla-shara tolyqqandy jasalmaı jatqanyn aıtty. Sosyn biz de kóńil aýdara bastadyq. Rasymen, burysh-buryshta úıilip jatqan bótelkeler biz oılaǵannan da kóp eken. Sodan keıin bul máseleniń ekologııa dertine aınalyp ketkenin uǵyndyq, – deıdi «Toolpar» JShS dırektory Á.Qoǵabaev.
Bótelkelerdi qaıta óńdeý – jańa materıalǵa aınaldyrý úderisi. Bul polıetılentereftalattyń qorshaǵan ortaǵa enýinen saqtap, polıgondarǵa jiberiletin qaldyqtardy azaıtady. Negizinen qaıta óńdeýdiń túpki maqsaty – resýrstardy shıkizat retinde saqtaý. Otandyq óndiris fandomatyn iske asyrý ıdeıasyn «Tastamat» komandasy qolǵa alǵan. Eske sala keteıik, búginde elimizdiń 12 qalasynda poshta qyzmetine balama 450 tastamat jumys istep tur. Bul jobanyń da ekologııaǵa úlken paıdasy tıip, kómirtegi izin birshama azaıtqan. Injenerlik jáne baǵdarlamalaý tájirıbesiniń nátıjesinde «Tastamat» komandasy qysqa ýaqyt ishinde fandomat termınalynyń alǵashqy nusqasyn jasap shyqty.
Plastmassany qaıta óńdeý oǵan jańa ómir syılaıdy. Astanaǵa 30, Almatyǵa 70 fandomat ornatylady. Alǵashynda osy eki qalaǵa ǵana qoıylady. Jobanyń ári qaraı damýy tikeleı qarjylyq jaǵdaı men halyq suranysyna táýeldi. Degenmen óndirýshilerdiń aıtýynsha, úsh jyl ishinde elimizdiń barlyq aımaǵyn fandomattarmen jabdyqtaýǵa bolady. Joba seriktesi, ıdeıa avtory «Econetwork» bótelkelerdi jınaý, suryptaý jáne qaıta óńdeýmen aınalysyp, ári qaraı kádege jaratady. Suryptaý úderisi termınaldyń ishinde júredi. Iаǵnı adamdar plastıkalyq bótelkelerdi sol jaqqa, alıýmınıı bankalardy oń jaqqa tastaý kerek. Ári qaraı qaıta óńdeıtin tıisti zaýyttarǵa jiberiledi. Shymkent pen Almatyda bótelkelerdi qaıta óńdeıtin zaýyt bar. О́kinishtisi, mundaı zaýyttar bizdiń elde kóp emes.
– Almaty men Astananyń birneshe jetekshi joǵary oqý oryndarynda, janarmaı quıý jelilerinde, plastıkalyq bótelkelerdi kóp tutynatyn sport keshenderinde ornatamyz. Árbir plastıkalyq bótelke nemese alıýmınıı bankaǵa tólenetin aqsha tutynýshynyń ónimdi qandaı baǵaǵa satyp alatynyna baılanysty, – deıdi «Econetwork» kompanııasynyń negizin qalaýshy Evgenıı Muhamedjanov.
Germanııada «Pfand» belgisi bar bótelkeler ǵana qabyldanady. Al otandyq fandomat bótelkeniń barlyq túrin qabyldaı beredi. Bastysy bótelkeler 1,5 lıtrden aspaýy kerek. Ázirge osyndaı shekteý bar. Biraq onyń da sheshý joldaryn qarastyrylyp jatyr.
Fandomat – áleýmettik joba. Halyq pen kásipkerlerdiń ekologııa týraly oılaryn ózgertip, jańa mádenıet qalyptastyrýǵa taptyrmas múmkindik. Álisher Qoǵabaev fandomatqa baılanysty josparymyz kóp, deıdi. «Biraq áýelden eshkimge uqsaǵymyz kelmedi, sondyqtan «Tastamat» pen «Fandomatty» biriktirýden bastadyq. Iаǵnı tutynýshy bótelke ǵana tapsyryp qoımaı, óziniń sálemdemesin de bir jerden alyp kete alady. Mundaı termınal «álemniń esh jerinde joq» dep nyq aıta alamyz. Bul – 100 paıyz otandyq ónim», dedi ol.
Ekologııalyq saýattylyq – qorshaǵan ortany qorǵaý. Balany jastaıynan resýrstardy únemdeýge jáne tabıǵatty lastamaýǵa baýlý qajet. Sonda ǵana ekologııalyq saýatty, «jasyl elge» aınalamyz.
