Jármeńke senbi-jeksenbi kúnderi saǵat 9.00-den 18.00-ge deıin Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń aldyndaǵy alańda ótti. Tańmen talasa biz de «bazaryń qutty bolsyn!» aıtyp, ondaǵy kelýshilerdiń suranysyn baqylap qaıttyq. Baıqaýymyzsha, bul jármeńkege kelýshilerdiń qarasy mol.
Eki óńirden 40 túrli jalpy kólemi 700 tonnaǵa jýyq ónim jetkizilipti. Onda et-sút, shujyq, balyq ónimderi, qant, un, jarma, ósimdik pen janýar maıy, kókónis, jemis-jıdek, bal, ulttyq sýsyndar men taǵamdar jáne t.b. bar.
Pavlodar oblysynyń atynan Aqsý, Ekibastuz qalalary, oblystyń 10 aýdany qatysty. Al Abaı oblysynan Semeı qalasy jáne Abaı, Aıagóz, Besqaraǵaı, Borodýlıha, Kókpekti, Aqsýat, Úrjar, Jarma aýdandarynyń sharýalary keldi. Olar 120 tonnadan asa ónim ákelipti. Onyń ishinde et (sıyr eti, jylqy eti, qoı eti) – 47 tonna, qus eti – 4 tonna, jıdekter, kartop – 40 tonna, ósimdik maıy – 1 tonna, sút ónimderi – 5 tonna, bal – 8 tonna, ulttyq taǵamdar (qurt, baýyrsaqtar jáne t.b) – 2 tonna, qymyz – 1 tonna, shujyq ónimderi – 1 tonna, balyq – 1 tonna, kondıterlik ónimder – 0,5 tonna, baqsha ónimderi – 10 tonna.
Pavlodarlyq kásiporyndar elorda turǵyndaryna taýar óndirýshilerdiń baǵasy boıynsha azyq-túliktiń keńeıtilgen ónim túrlerin usyndy. Olar 350 mln teńgeden asa somaǵa 560 tonna ónim, onyń ishinde et (sıyr eti, jylqy eti, qoı eti), et-sút ónimderi, kartop, kókónister, un, jarma, nan-toqash jáne kondıterlik ónimder jetkizgen. Byltyr Pavlodardyń kartoby, Abaı oblysynyń eti men bal ónimderi suranysqa ıe bolǵany elordalyqtardyń áli esinde. Bıyl da jurt kúzdikke atalǵan óńirlerdiń ónimin kóptep alyp jatqany baıqaldy. Kúzgi jármeńkede, ásirese et pen baldyń saýdasy qyzǵany ras. Abaı oblysynyń 8 aýdany men Semeı qalasynyń sharýalary 150-ge jýyq kásipker taýarlaryn 50 júk kóligine tıep ákelipti.
Abaı oblysy Aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy basshysynyń orynbasary Ertaı Qýanbaevtyń aıtýynsha, sharýalar óz ónimderin deldalsyz satyp jatqanyna dán rıza.
«Bizdiń Abaı oblysy taza tabıǵı jaıylymdyq jerden shyqqan mal ónimderin ákeldi. Et, sút ónimderi, ósimdik sharýashylyǵy, qaýyn-qarbyz, t.b. ónimderdiń túrleri keldi. Bul joly 150-den asa sharýa qojalyǵy qamtyldy. 120 tonnadan asa 20 aýylsharýashylyq ónimderin ákeldik», deıdi ol.
Al satýshy Erkejan Turdyqulova ákelgen zattardyń bári óz sharýashylyqtarynyń ónimi ekenin aıtady.
«Ákelgen ónimderdiń baǵasy – naryqtyq baǵadan 20-25 paıyzǵa tómen. Tıimdi, qolaıly baǵada usynyp otyrmyz. Bul jármeńkege jınalǵan jurttyń qarasy kóp boldy. Saýdamyz da jaqsy ótip jatyr. Kópshilik qolaıly baǵa men sapaly ónimderdi joǵary baǵalady. Sórege qoıylǵan ónim túrleri jeterlik, talǵamǵa saı tańdap alýǵa múmkindik bar», deıdi E.Turdyqulova.
Aýyldyń taza ónimine degen suranys qashanda joǵary. Quny da bazar baǵasynan birshama arzan ekeni baıqalady. Muny tipti keıbir turǵyndar «toqshylyq toıy» dep te atap jatty.
«Biz etti bul jerge birinshi ret ákelip otyrmyz. Munyń bári – dalada jaıylǵan, ózimiz ósirip baqqan mal ónimderi. Naýqanda et pen sút ónimderiniń 20-dan asa túri, kondıterlik ónimder, bal jáne ulttyq taǵamdar bar. Bári de – tabıǵı ónimder. Azyq-túlikti naryqtaǵy baǵadan 20-25 paıyzǵa deıin arzan usynyp jatyrmyz», deıdi uıymdastyrýshylar.
Kelýshilerdi de sózge tartyp, pikirin bilgen edik. Bir Astana turǵyny: «Baǵa kóńilimizden shyqty. Mysaly, jaı kúnderi jylqy etin bazardan 3 700 teńgege alsaq, munda 2 500 teńgege satylyp jatyr», dese, endi biri: «Biz qazy aldyq, qoı eti, jylqy etinen de aldyq. Sapasy jaqsy ekeni kórinip tur. Baǵasy kóńilge qonymdy. Tańdaý múmkindigi de mol», deıdi.
«Men Astanaǵa Pavlodardan kóship kelgenmin. Keıingi bes jyldan beri osynda turaqtap, jumys isteımin. Jármeńkege pavlodarlyq irimshik pen et úshin keldim. Astanalyqtar meniń týǵan jerimniń azyq-túligin alýǵa kelgenine qýanyshtymyn. Bizdiń Pavlodardyń kartoby tek elimizde ǵana emes, kórshiles Reseı men О́zbekstanda da suranysqa ıe dep estımiz. Eger ras bolsa, bizdiń ózimizdiń joǵary sapadaǵy kartoptarymyzdy syrtqa shyǵarmaı, ózimiz tutynýymyz kerek», deıdi qala turǵyny Kámshat Kókenova.
Al Oljas Meldehanovtyń aıtýynsha, bul jármeńkelerdiń taǵy bir ereksheligi – aýyldyń dámin saǵynǵan aǵaıynǵa taptyrmas múmkindik.
«Jármeńkedegi baǵalardy salystyryp kórdik. Máselen, et baǵasy munda 2 200 teńge, maı 4 myń teńgeden satylyp jatyr. Árıne, bul – edáýir arzan baǵa. Biraq qalanyń shet jaǵyndaǵy keıbir bazarlarda da mundaı arzan baǵalar kezdesedi. Bul jármeńkelerdiń artyqshylyǵy baǵada emes. Astanaǵa jan-jaqtan jınalǵan halyq árkim óz óńiriniń dámin saǵynady. Sol turǵydan paıdaly. Pavlodardyń kartoby, Semeı-О́skemenniń baly, Qostanaıdyń eti, Atyraýdyń balyǵy, Qyzylordanyń kúrishin izdeıtin adamdar kóp. Rasymen, bul ónimder sol óńirlerden kelip jatsa, onda jármeńkeniń jetistigi – sol», deıdi elorda turǵyny.
Astana qalalyq Investısııalar jáne kásipkerlikti damytý basqarmasy basshysynyń orynbasary Maqsat Jańabaevtyń aıtýynsha, jyl saıyn ótkizilip kele jatqan bul jármeńkelerdiń Astanadaǵy azyq-túlik baǵasyn turaqty ustaýǵa da septigi mol.
«Astana agrarlyq óńir emes jáne tutynatyn 2 mln tonna azyq-túlik taýarlarynyń tek 3 túrin, naqtyraq aıtsaq, un, kespe ónimderi jáne nan ǵana óndiremiz, qalǵandary basqa óńirlerden ákelinedi jáne ımporttalady. Sondyqtan ákimdik óz óndirisin ulǵaıtýǵa erekshe kóńil bóledi. Osyǵan baılanysty biz júıeli sharalar qabyldap jatyrmyz, atap aıtqanda, saýda ınfraqurylymy men AО́K óńdeý ónerkásibin damytýǵa basa nazar aýdaramyz», dedi ol.
Qazaq saharasyndaǵy jármeńke ótkizý saltynan jańylmaǵan Ertis-Baıan jáne Abaı eliniń ónerpazdary astanalyqtarǵa konserttik baǵdarlama usynyp, kelýshilerge erekshe kóńil kúı syılady. Sóıtip, jármeńke eki kúnge jalǵasty.
«Mundaı jármeńkeler óńirlerdegi aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine óz ónimderin deldalsyz tikeleı satýǵa múmkindik beredi, nátıjesinde ónim baǵasy kóbine-kóp naryqtaǵy baǵadan tómen bolady. Jármeńkege arnalǵan assortımentti aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler óz qalaýymen tańdaıdy. Astanada óńirlik jármeńkeler jyl saıyn ótkiziledi. Oǵan qatysýǵa nıet bildirgen sharýalar sany artyp keledi», dedi M.Jańabaev.
Onyń aıtýynsha, qazir Astanada tamaq ónerkásibi salasynda óndiris kólemi 72 myń tonna bolatyn 8 joba (sút zaýyty, et kombınaty, nan zaýyty, jartylaı fabrıkattar, un jáne kondıterlik ónimder jáne t. b.), sondaı-aq qýaty 14 myń tonna bolatyn eki jylyjaı kesheni salynyp jatyr. Jyl boıy nan zaýyty men kókónis qoımalaryn, sondaı-aq kondıterlik fabrıkany aıaqtaý josparlanǵan.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jalpy aýdany 70 myń sharshy metrdi quraıtyn saqtaý oryndary – 2 kóterme-taratý ortalyǵy, 2 kókónis qoımasy jáne 2 qoıma kesheni jáne naryqty monopolııasyzdandyrý aıasynda 10 mlrd teńge jeke ınvestısııaǵa 2 zamanaýı bazar salynyp jatyr.
