Ábiken álemi

Kerek bolsa, kúıshiligimen qatar onyń qazaqtyń mańdaıaldy akter bolǵany, sahnada sansyz keıipkerlerdi somdaǵany, sol úshin úkimetten alǵan mártebe-marapaty da otandyq zertteýshilerdiń nazarynan tys qalmaǵan. Biraq osynaý ǵylymı izdenisterdi óz­ara salystyrǵanda kúıshiniń tir­shi­ligine qatysty keltirilgen derek­ter shatysyp-butysyp bir ýáj­ge toqaılaspaıtyny ókin­di­redi. Ábikenniń týǵan jyly jaı­ly bıografııalyq derekter de or­nyqty emes. Sondyqtan qazir­gi tańda Ábiken Hasenovtiń dara tul­ǵasy da, keıingi urpaqqa qaldyrǵan kúı-murasy da tolyq zerdelendi dep kesip aıtý qıyn.

Qujattarǵa qarasaq, Ábi­ken Hasenov – daryndy akter, kúı­shi-kompozıtor, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ártisi, «Qurmet belgisi» ordeniniń ıegeri. Ol 1892 jyly qazirgi Qaraǵandy oblysy, Shet aýdany Jalpaqtaý etegindegi Qaratal ózeniniń boıynda dúnıege kelgen. Babasy qazaq-jońǵar soǵysynda aty shyqqan Beknazaruly Tańybaı batyr (1670-1755) – Abylaı hannyń se­nimdi sardarlarynyń biri.

Ábikenniń arǵy atasy – Kópbaı Esetuly, ol – Tańybaı batyrdyń nemeresi. Kópbaı 1859-1861 jyl­dary Sibir qyrǵyzdary oblysy, Qarqaraly syrtqy okrý­gine qarasty Kársón-Kerneı aımaǵy­nyń bolysy bolǵan. Zamanynda Arqa eline sózi júrgen Kópbaı bolys úkimetke de óte yqpaldy iri shonjarlardyń biri bolǵan. Kópbaı bir zamandarda Qarqaraly dýanyna qazy bolyp saılanǵan deıdi.

Kópbaıdan – Raqysh, Muqysh, Sádýaqas, Hasen degen tórt ul týady. Bári de attary aýyl-aımaqqa belgili, asa bedeldi azamattar bol­dy. Kópbaıdyń bir nemeresi Ma­qash Sá­dýaqasuly (1875-1929) – arqaǵa aty shyqqan dombyrashy, Ábi­kenniń alǵashqy ustazy. Al endi ákesi Hasen Kóp­baev kúıshi Maqashpen týysady, ekeýi de zamanynda el baqqan at­qamineri qatarynan. Hasenniń de birqaǵar dom­byrashylyǵy, ánshiligi bolǵan, bir­aq óner jolyn qýmaǵan. Al biz sóz etip otyrǵan qazaqtyń áıgili kúıshi-kompozıtory Ábiken Ha­senov – Kópbaıdyń nemeresi, Hasenniń balasy. Anasynyń aty – Aısha. Hasennen bes bala týady, olar: qyzdan – Bıbijan, Ánel, Bıken, uldan – Ábiken, Imanmusa.

Hasenniń Ábikeni jastaıynan oıyn-saýyqqa áýes bolǵan, dombyrashylyq ónerdi ıgergen. Bul endi asa tań­danarlyq jaıt emes, kúıshilik qon­ǵan áýlette týǵan soń óner qýýy zańdylyq ta. Na­zar aýdar­tatyny – Ábikenniń óner­men qatar irgeli bilimge de je­tik, saýatty bolǵany. Onyń aýyl medre­sesin Qulı (Qalı) qajydan oqyp bitirgeni týraly derekter bar. Akademık Rahmanqul Berdibaı 1958 jyly qatty syrqattanyp júrgen Ábikenniń úıine baryp suhbat alady. Kúıshiniń ómirb­aıa­nyn óz aýzynan jazyp alyp «Qazaq ádebıeti» gazetine arnaıy maqala jarııalaıdy. Osy maqaladaǵy derekke súıensek, Ábiken Hasenovtiń aýyl medresesinen bilim alǵanyn, eskishe hatqa zerek bolǵanyn ańǵaramyz. Osy maqalada onyń jastaı dinı bi­lim alýmen qatar saýyqqa da áýes bolǵany, dombyra, qobyz, gar­­mon aspaptaryn ıgergeni jáne án salýǵa áýestengeni de ja­zylady. Jazýshy Saparǵalı Be­galın «Sahara sandýǵashtary» kitabynda bylaı dep jazady: «Qabaǵynan qar jaýyp, únemi yzǵan tógip otyratyn Qalı molda (keı derekte – «Qulı molda» dep ja­zylǵan) oqýǵa peıil bermeıtin borqıǵan sary balany únemi yǵyrtyp, «patshaǵar, áýeıi bolyp barasyń, qulaǵyńda jyn-shaıtan yzyńdap tur-aý, dombyrany nege qoımaısyń?» dep zekıdi. Biraq Ábiken jany súıip qumartqan dombyra tartý, ánge talpyný talabynan aınymaıdy. Áke kúshi, molda qadaǵalaýymen túrkishe saýatyn ashady». Jazýshynyń «túr­ikshe saýat ashady» degeni sol kez­de ortaq qoldanylǵan kitábı til bolsa kerek.

Ábikendi dombyraǵa baýlyǵan nemere aǵalary – Maqash Sádýa­qasuly men Aqmolda Dúısenuly (1861-1934). Keıinirek Kenjeqara men Baýbek Jarylǵapulynan (týǵan jyly jóninde derek joq) da dáris alady, al qobyzdy Dúı­sen (Aqmolda kúıshiniń ákesi) degen ózimen áýlettes jamaǵaıy­nynan úırenedi. Sembek Aıdos­uly (1864-1931) men Ábdı Rys­bekulynyń (1868-1931) da ónegesi­n alyp, soń­daryna eredi. Bul kúı­shi­ler­diń bári áıgili Qyzdar­bek Tóre­baıulynyń (1850-1922) shákirtteri edi. Ábiken Qyzdar­bektiń aldyna bata suraı barǵanda jas ta bolsa dáýlesker dombyrashy atanyp qalǵan kezi bolsa kerek. Qyzdarbek úlgisin kór­gen soń onyń sheberligi arta túse­di, Táttimbettiń «qyryq býyn qos­basaryn» osy Qyzdarbek ustazy­nyń qolynan alady, bataly shákirti atanady. Qyzdarbek bolsa Shubyrpaly ishindegi kúı abyzy – Itaıaq Soltanulynyń (shamamen 1780 jyly týǵan, qaıtqan jyly belgisiz) tól shákirti, Itaıaq bolsa Táttimbettiń tustasy, Saıdaly sary Toqamen kúı tartysqa tús­ken kemeńger. Qyzdarbek Itaıaq­tan ańyz kúılerdi, Toqa men Daı­rabaıdyń taraýly shertpelerin úırenedi de daryndy shákirtine amanattaıdy. Ábiken ómir boıy Qyzdarbekti pir tutty, biraq onyń murasyn kúıtabaqqa jazýǵa táýekeli jetpegen sekildi. Onyń sebebi sol kezdegi keńestik ıdeolo­gııanyń yzǵary edi.

Ákesi Hasen áldi-aýqatty kisi bolǵan soń, sol óńirdegi Nurlan degen baıdyń Kúlshe degen qyzyn aıttyrady. Kúlshe elden asqan sulý, aqylyna kórki saı arý bolady, Ábiken – zamanynyń sal-serisi. Ol da ózine teńdes jar tap­qanyna qýanady. Eki jas shańyraq kóteredi, qysqa da bolsa baqytty jyldardy birge ótkeredi. Dúnıege Jahansha, Dálelhan atty altyn asyqtaı uldary, Shapı, Baıaý degen kúmis qasyqtaı qyzdary keledi.

1917-1918 jyldary Ábiken Saryarqa eline aty shyqqan óner adamdarymen, kózi ashyq oqy­ǵan­darmen aralasa bastaıdy. Ási­rese Sáken Seıfýllınmen dosta­sýy ómirine úlken yqpalyn tıgizedi. Ábikenniń bolashaqta el taǵ­dyry týraly oılaýy, qo­ǵamdyq kózqarasynyń ózgerýi, tipti Alash qaıratkerlerimen aralas bolýy osy Sákenmen aradaǵy dostyǵynan keıin bastalady.

1922 jyly Qazaq dalasynda uly dúrbeleń bastalady, úr­kin­shilik, ashtyq náýbeti qat-qabat kelip eldi ábden dińkele­tedi. El­tutqa bolarlyq azamat­tar qý­ǵynǵa túsedi. Ásirese elge yq­pal­dy oqyǵandar, aqyn-jyraýlar men din adamdary kóp azap shegedi. «Eskilikti kókseıdi» degen jeleýmen el ishindegi aty shyqqan kúıshilerdi jappaı joıý arnaıy qaýlymen maqsatty túrde júzege asyp jatady. 1928 jyly NKVD jendetteriniń jaýyzdyǵyn áshke­relep, «Elý segiz» dep kúı tol­ǵaǵan Sarmantaıdyń Ahmet­ja­ny atylady, «qyryq býyn qos­­basardy» túgel shertetin Qa­laý­dyń Káribegin bolshevıkter astyrtyn ý berip qastandyqpen ól­tiredi. 1930 jyly ustalyp, 1931 jyly «toǵyz taraý kúıdiń tarlany» atanǵan Aıdostyń Sem­begi men el «býynsyz kúıshi» dep ardaq tutqan Rysbektiń Ábdıi atylady. Bulardyń bári ataqty Sarmantaıdyń Ahmetjany kúıge qosqan qandy bap – «58-statıa­men» (otanǵa opasyzdyq ja­­­saý) aıyptalady. Arqanyń klas­sık kúıshileri Sembek, Áb­dı, Ah­metjandar Ábi­kenniń u­s­tazdary edi.

Azattyq úshin atqa mingen Alash qozǵalysy osy kezeńderde avtonomııa qurý jolynda keńes ókimetimen ashyq teketireske tú­sedi. Ábiken de Alash qozǵaly­synan tys boldy dep aıta almaımyz, ol Alash partııasyna múddeles bolyp eldegi bir­qatar jıynǵa qatysyp jú­re­di. О́kinishke qaraı, kúıshi bıografııa­syna qatysty zertteýlerde onyń Alash kezeńindegi ómiri aıtyla bermeıdi. Kúıshiniń Alash qaıratkerlerimen úzeńgiles hám par­tııaǵa shyn yqylasymen tilektes bolǵanyn naqtylaıtyn derekkózder barshylyq.

1930 jyly qazirgi Qaraǵandy oblysy, Shet aýdanynda keńes ókimetine qarsy áıgili «Bet­paq­dala» kóterilisi bastalady. Bul kóterilistiń kósemderi – Alash qaı­rat­kerleri Jaqyp Aqbaev, Álim­­han Ermekovter edi. Áskerı qoz­ǵalystyń bas sardary bolyp Erke­bek Dúısenov saılanady. Ta­rıhshylar Turǵanbek Allanııazov pen Amangeldi Taýkenovtiń «Shet­skaıa tragedııa» atty kitabynyń «Delo Dıýsenova» bóliminde Er­kebek Dúısenov pen Jaqyp Aqbaevtyń eski dostar ekendigi jazylady. Osy kitapta Alash qozǵalysynyń basyndaǵy 40 kisiniń ishinde Ábikenniń de aty atalady: «...Iz Shetskogo raıona: Os­panov Kaırberlı, Ibyshev Maý­len, Norbaev Mýkash, Dıýse­nov Erkebek, Hasenov Abekan, Balgojın Jýnýsbek, Bodýkov Karymbek». Bul jerde hattama toltyrýshynyń jazýymen kúı­shiniń aty-jóni «Hasenov Abekan» dep qate jazylyp ketken, solaı bola tura bul – «ábikentanýda» asa mańyzdy qujat.

1930 jyly Alash qaıratkeri Jaqyp Aqbaev Novo-Troıskoe qalasynda (Qazirgi Jambyl oblysy Shý aýdany Tóle bı aýyly) úlken quryltaı ótkizedi. Sol jıynǵa Moıynty bolysynan Ábiken Hasenov barady. Bul jó­ninde tarıhshy Marat Ábsemetov «Saken Seıfýllın – Predsedatel Soveta Narodnyh Komıssarov Kazahstana» eńbeginde bultartpas qujattar bar. «...V protokolah doprosov voskreshaeıýtsıa realnye sobytııa, realnye lıýdı ı realnye fakty... Za prısýtstvıe v ýgolovnom dele ımen alashor­dınskıh deıateleı – Jakypa Akpaeva, Alımhana Ermekova, Ima­ma Alım­bekova, dombrısta Abıkena Hasenova, sovetskıh rabotnıkov Sakena Seıfýllına ı Orynbeka Bekova, otsa ı brata Sakena, s kem bylı svıazany vosstavshıe po stalınskomý zakazý ı ssenarııý 1937 goda onı bylı by osýjdeny po 58-polıtıcheskoı state».

Osy oqıǵadan keıin halyq jaýy retinde Ábiken úkimet tara­pynan qýdalaýǵa ushyraıdy. 1931 jyly 15 qańtarda OGPÝ-dyń Qaraǵandy boıynsha aıryq­sha ister opersektory (OO Kara­gandınskogo opersektora OGPÝ) tarapynan 1931 jyldyń kúz aılarynda kóterilisshilerge qarsy №3872 tergeý isi (istiń sottaǵy aty «Konferensııa» dep ataldy) ashylady. Osy tergeýler nátıjesinde Ábiken Hasenov te «kúdikti» bolyp tizimdeledi. Aqyry «keńes ókimetine baǵynbaǵany jáne qar­sylyq kórsetkeni úshin» degen aıyppen RSFSR qylmystyq kodeksiniń 59-statıasy, 3-babymen sottalyp Aqmola (keıbir derekterde – Qyzyljar) túrmesine aıdalady.

1932 jyly qyzyl súıek ashar­shylyq náýbeti keledi de qyzyl ókimettiń túrmedegi tutqyndardy ustap turýynyń ózi muń bolady. Osy sebeppen túrme basshylary Ábikendi 1932 jyly bosatyp jiberedi. Keıbir aýyzsha derekterde túrme basshysynyń Ábikenniń kúı tartqanyn estigennen keıin jumsarǵany aıtylady. Aktrısa Habıba Elebekovanyń esteliginde Ábikenniń túrme bastyǵynyń úıinen dombyranyń únin estigeni, abaqty bastyǵynyń áıelinen qol­qalap dombyra surap alǵany, sosyn abaqtyda uzaq kúı tolǵa­ǵany, artynan álgi áıeldiń kúı­shi tutqynǵa jany ashyp sot kúıeýi­nen Ábikendi bosatýyn ótingeni aıtylady.

Ábiken eline oralǵanda áıeli Kúl­she, uldary Jahansha men Dá­lelhan, qyzdary Shapı men Baıaý ashtyqtyń qurbany bol­ǵanyn kózimen kóredi. Allanyń buıryǵymen jalǵyz qaryndasy ǵana shalajansar, áne-mine dep qınalyp jatqanynyń ústinen túsedi. Sodan júregi qan jylap, jan-jaryn, balalaryn jerge tapsyryp, qaryndasynyń aýzy­na sý tamyzyp tiriltip alady. О́zi de jolsoqty, ashtyqtan buralǵan qaryndasyn jetektep jolǵa shyǵady. Ál-dármeni quryp ólim aýzynda jatqan Ábiken men onyń qaryndasyn aýylǵa jaqyn mańnan Kipııa degen jamaǵaıyn apasy taýyp alady. Kipııa bolsa Arqanyń án mektebiniń jańa dáýirinde aty qalǵan Gúlbarshyn Aqpanovanyń (1941-2001) úlken sheshesi. Kipııa apasynyń kútiminde bir jyldaı bolyp Ábiken men qaryndasy esterin áreń jııady. Osy náýbette Ábikenniń ózinen birer jas úlken apasy Bıbijan men inisi Imanmusa da ashtyqtan opat bolady. 1933 jyl el ishinde «qyzyl terror» yzǵary áli basylmaǵan, baı tuqymyn qýdalaý áli tolastamaǵan kez edi. Osy eseppen Ábiken jylystap Balqashqa ótedi, onda jergilikti moıynserikke qara jumysshy bolyp kiredi. Alaıda «baıdyń tuqymy» dep belsendilerdiń túrtpegine ushyraıdy da, 1934 jyly Jetisýǵa qaraı júrip ketedi. Birer apta jol azabyn kórip Qazaq AKSR-niń astanasy Almaty shaharyna da jetedi. Jurttan suraı júrip Sáken Seı­fýllınniń úıine barady. Ol eski dosyn jaqsy peıilmen qarsy alady, qushaqtasyp qaýyshady.

1934 jyly Sáken Seıfýl­lınniń kómegimen Qazaq drama teatryna (Qazirgi M.Áýezov atyndaǵy memlekettik akademııalyq drama teatry) akter bolyp jumys­qa alynady. Ábikenniń baǵyna qaraı teatr dırektory Orynbek Bekov edi, bul ekeýi aýyldas ári burynnan múddeles jandar bolatyn. 1930 jylǵy «Shet qozǵalysyna» Ábi­kenmen birge qatysqan. Jumysqa qabyldanýyna Muhtar Áýezov te tilektes bolady, ol Ábikenniń kúıshilik ónerin Semeı kezeńinen jaqsy biletin, sondyqtan teatr ákimshiligine ja­zýshy sóziniń de salmaǵy ót­ken sekildi. Dalalyq týma daryny arqasynda ol teatr sahnasyna, akterik sheberlikke tez beıimdeledi. Qazaq drama teatry sahnasynda Qunanbaı (M.Áýezov. L.Sobolev. «Abaı»), Qaramende (Áýezov. «Eńlik-Kebek»), Qodar (Ǵ.Mú­sirepov. «Aqan seri-Aq­toq­ty»), Musa (S.Muqanov. «Sho­­­­qan Ýá­lıhanov»), Taıman (Á.Tá­j­ibaev «Maıra»), Balqy (M.Aqyn­janov. «Isataı men Ma­ham­­bet») obrazdaryn somdap kó­rermen qaýymnyń rızashy­lyǵyna bólenedi.

1935 jyly Máskeý qalasy janyndaǵy Glýhovo aýdanyna qarasty Nogınsk qalasyndaǵy «Gramplasttrest» atty dybys jazý ortalyǵynan Ábiken Ha­senovtiń alǵashqy kúıtabaǵy shyǵady. Kúıtabaqqa «Daırabaı» men «Bestóre» kúıleri jazyldy. Ábiken kúıtabaqtary 1938 jylǵa deıin dúrkin-dúrkin jazylyp, dúkenderge túsip turdy. Jappaı repressııa bastalǵan qaharly 1938 jyldan keıin Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń sońyna deıin onyń bir­de-bir kúıtabaǵy jazylmady dese de bolady. Sebebi osy jyldar aralyǵynda «qyzyl repressııa» tolqyny qazaq ıntellıgensııasyn sharpyp ótti.

1941 jyly Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalǵanda, Ábikenniń jasy 49-da edi, sondyqtan áskerı mindetten bosatylady. Tótenshe jarlyq babynda fılarmonııa men teatr ártisterin mobılızasııadan bosatatyn arnaıy bron (tyldaǵy eńbek úshin bosatylý) da boldy, óz kezeginde onyń da sebebi tıse kerek. Qazaqtyń akademııalyq drama teatrynda Ábikenmen sahnalas bolǵan biraz ártis maıdanǵa ketti.

Soǵys jyldarynda Qazaq drama teatry men fılarmonııa ártisterinen quralǵan konserttik brıgadalar jasaqtaldy. Máskeýdi basqynshylardan qorǵaǵan ataqty Panfılov dıvızııasynyń erligi týraly Muhtar Áýezov pen Áljappar Ábishevtiń «Namys gvardııasy» pesasynda basty ról general Panfılovtiń beınesin Qalıbek Qýanyshbaev pen Ábiken Hasenov qatar somdady. Osy spektaklde Ábiken Qamal Qarmysov, Qapan Badyrov, Sháken Aımanov, Serke Qojamqulov sekildi áıgili akterlermen sahnalas boldy. Soǵys jyldaryndaǵy osynaý qajyrly eńbegi eskerilip, 1945 jyly Ábi­ken Hasenovke Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ártisi ataǵy jáne «Qurmet belgisi» ordeni berildi. Merzimdik baspasóz betterinde Ábikenniń akterlik sheberligi týraly birsypyra maqalalar da jazyldy. «Qazaq óneriniń tarıhy» atty úsh tomdyqtyń 1-kitabynyń «Teatr óneri» bóliminde:

«Buǵan qarama-qarsy Kete kó­terilisshilerge shyn peıili­men qosylǵanymen óziniń qarańǵy­lyǵynan, ómir aǵymyn ańǵara almaýynan kúres jolyn anyqtaı almaıdy. Akter Á.Hasenov ba­tyr­dyń minez qaıshylyǵyn dál taýyp ashqan. Tutas spektakl barysynda kúresti ańsaǵan batyr bitimdi jannyń beınesi bar kór­kemdik sıpattarymen ashyl­ǵan. Biraq ol kúresti beıbereket, ozbyrlyq, baılardan kek qaı­tarý dep uǵady. Ol áskerı tehnıka men áskerlik tártipke qarsy. Akter halyq qozǵalysynyń saıa­sı mánin túsinbegen ári eski kóz­qarasynan qaıtpaǵan Keteniń ishki qaıshylyqtaryn túbine jetkize ashqan», delingen.

Soǵystan sońǵy jyldarda Ábiken teatrmen qatar kúıshilik ónerge de erekshe yntamen kóńil bóldi. Ol teatr trýppasynyń gastroldik saparlary barysynda spektaklmen jalǵasa qoıylatyn shaǵyn konsertterge shyǵyp júr­di. Negizinen Arqanyń shertpe kúı­lerin nasıhattady, Táttimbet, Daırabaı, Ábdı, Aıdos sekildi ha­lyq kompozıtorlarynyń tamasha týyndylaryn oryndady.

1946 jyly Qazaq drama teatry­­nyń qurylǵanyna on jyl tolýyna oraı Ábikenge Eńbek Qyzyl Tý ordeni berildi. Bul kezeńderde Ábikenniń kúıshilik tulǵasy respýblıkaǵa keń tanyldy, onyń shyǵarmashylyǵyna belgili óner qaıratkerleri nazar aýdara bastady. Akademık Ahmet Jubanov «Ǵasyrlar pernesi» monografııasynyń Táttimbet týraly taraýynda uly kúıshi murasyn jetkizýshi retinde Ábikenniń atyn jazdy. Kompozıtor Latıf Hamıdı onyń oryndaýyndaǵy shertpe kúı­ler­di notaǵa túsirdi. 1964 jyly shyqqan «Dombyra úırený mektebi» oqýlyǵyna (Avtorlary – L.Ha­mıdı, B.Ǵızatov) Ábikennen jaz­yp alǵan Táttimbettiń 1-shi «Qos­basary» Hamıdıdiń notalyq jazbasymen jarııalandy.

1946 jyly Ábiken óz eliniń Sháken atty qyzyna úılenedi, odan týǵan Ermek, Isaq degen eki balasy, Baqyt atty qyzy bar. «Qońyr» atty kúıiniń el aýzyndaǵy bir ańy­zynda: «Ábikenniń balasy Ermek dúnıege kelgende shilde­hanaǵa kelgen dosy Qalıbek Qýa­nysh­baev «Myna náresteńniń qýa­ny­shyna bir kúı shyǵar!» dep qol­qalapty. Sonda Ábiken osy kúı­di shertken deıdi. Árıne, uly adamdardyń sońynda osy taqy­lettes áńgimelerdiń qalýy zań­dylyq, desek te kúıshiniń balasyna shyǵarǵan kúıi bolǵanyna kúmán keltire almaımyz, tek ol «Qo­ńyr» emes, basqa týyndy bolýy múmkin shyǵar. Qazaqtyń nebir ıgi jaqsylary Ábikenge sálemdese kelip, osy Shákenniń dastarqanynan dám tatýdy unatqan desedi.

1953 jyly I.Stalın ólgen soń keńester odaǵynda jylymyq kezeń bastal­dy. Ábikenniń «Qońyr» atty re­vıem-kúıiniń shyǵatyn kezi osy ýaqytqa keletindeı. Bul Alash aryst­aryna arnalǵan joqtaý kúı edi. Alǵashynda radıodan (belgisiz sebeptermen) «halyq kúıi» dep berilip júrdi, keıinnen avtorynyń atymen habarlana bastady. Bul kezeńde Ábiken qazaq radıosyna arqa kúılerin jazýǵa bel sheshe kirisedi. Kúıshi úshin jaımashýaq ýaqyt endi bastalǵandaı edi. Jumysynda tasy órge órmelep, halyqqa tanymal akter atandy.

1956-1957 jyldary Ábikenniń kúıtabaqtary Tashkent qalasynan shyǵa bastady. О́ziniń jeke kúı­tabaqtary jáne basqa oryndaýshylarmen birge jazdyrǵan jınaq­tary basyldy. Bul shyn máninde, mádenı mańyzy jóninen aıryqsha oqıǵa boldy, Ábiken oryndaǵan kúıler sol kezdegi sosıalıstik qu­rylys týraly hronıkalyq fılm­derge mýzykalyq kórkem­deýshi qural retinde ene bastady. Radıohabarlar da Ábiken shert­ken kúılermen árlendi. Keń-baı­taq qazaq eli Hasenovtiń qońyr shertisin jazbaı tanıtyn, ásirese Táttimbet kúıleri halyq arasyna keń tarap ketti.

Kúıshi 1958 jyly 25 qazan kúni 66-ǵa qaraǵan jasynda uzaqqa sozylǵan keseldiń kesi­rinen dúnıe­den ótedi. Ábikenniń jana­zasyn, qaraly jıynyn qazaq zııaly­lary, qoǵam qaıratkerleri uıymdastyrdy. Uly kúıshimen qoshtasý rásimi ózi qyz­met etken M.Áýezov atyn­daǵy akademııalyq qazaq teatry ǵıma­ratynda ótti. Súıegi Keńsaıǵa jerlendi. Kúı­shini jerleý komıssııasy qu­rylyp, ony halyq ártisi Sháken Aımanov basqardy. Sháken ja­nazaǵa qara­jat surap Asqar Zá­karınge baryp, bes myń som bólýin suraıdy. Asqar Zákarın: «Bes myń som tym kóp emes pe?» deıdi, sonda Sháken Aı­manov: «Aseke, bir bes myń som úshin taǵy bireýimiz ólýimiz ke­rek pe?», degen eken kúıinip. Qa­zaqtyń uly kúıshisi Ábiken Ha­se­novtiń ómiri men óneri týraly qys­qasha sholýymyz osymen támam.

Janǵalı Júzbaı,

kúıshi

Ábiken Hasenovtiń sýreti jazýshy Nesip Ábdirahma­novanyń jeke muraǵatynan alyndy