Astanadaǵy «Qazmedıa» ortalyǵynyń 21-qabaty «Jastar» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń turaqty pikirtalas alańyna aınaldy. Bul joly uıymdastyrýshylar «Jastar eńbek naryǵynda: qajettilik, múmkindikter men perspektıvalar» taqyrybynda talqylaý ótkizdi. Jıynǵa memlekettik organdar, ÚEU, ǵylymı-saraptamalyq jáne akademııalyq qoǵamdastyqtardyń ókilderi qatysty. Qatysýshylar aldymen Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha ázirlengen áleýmettanýlyq zertteýmen tanysty.
– Jastardyń mamandyq tańdaýyna birneshe faktor áser etedi. Biz onyń negizgi bes sebebin anyqtadyq. Respondentterdiń basym kópshiligi bolashaq qyzmetiniń jalaqysyna asa qatty mán beredi. Bul shamamen 56,7 paıyz. Jumysqa ornalasý múmkindigi – 44,9 paıyz. Jumystyń mártebesine, bedeline zeıin qoıatyndar – 37 paıyz, al tegin oqý múmkindigine (sonyń ishinde memleket, uıymdardyń taǵy basqalardyń grantyna) ıe bolǵandar – 34,7 paıyz. О́ziniń ynta-jigerimen, qalaýymen mamandyq tańdaǵandar 22 paıyzdy ǵana quraıdy. Eńbek salasy men alynǵan bilimniń sáıkes kelmeýiniń negizgi sebepteri retinde saýaldamaǵa qatysqandardyń 23,5 paıyzy jalaqynyń tómen deńgeıin, al 21,5 paıyzy alǵan mamandyǵy boıynsha jumys oryndarynyń tapshylyǵyn atady. Sonymen qatar osy ýaqytqa deıin jumysqa ornalasýdyń jıi qoldanylatyn ádisteriniń biri – dostaryna, týystaryna, tanystaryna júginý, – dedi ortalyq dırektory Aısulý Ernııazova.
Qujatta kórsetilgendeı, otandastarymyz ásirese ónerkásip, kólik, baılanys, aýyl sharýashylyǵy jáne qoǵamdyq tamaqtaný salasynda jumys istegisi keledi. Sondyqtan «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ boljaý jáne zertteý departamentiniń dırektory Dmıtrıı Shýmekov jastar sanynyń ósýine baılanysty áleýmettik-ekonomıkalyq ınfraqurylymǵa eleýli júkteme túsýine daıyn bolý qajet ekenin aıtady.
– Eńbek naryǵy demografııalyq taqyryptan alys bolmaıtyny belgili. Aýmaqtar boıynsha jastar eń kóp shoǵyrlanǵan qala – Almaty (722,9 myń adam nemese qala turǵyndarynyń 33,4 paıyzy), Túrkistan oblysy (682,1 myń) jáne Astana (468,4 myń adam nemese elordalyqtardyń 34,6 paıyzy). Odan keıingi oryndarda Almaty, Jambyl, Qaraǵandy, Aqtóbe oblystary men Shymkent qalasy tur. Keıingi jyldary elimizde týý kórsetkishi joǵary, jyl saıyn 400 myńnan astam bala dúnıege keledi. Sol sebepti aldaǵy on-on bes jylda jastardyń úlesi eselep artpaq. Esepteýler boıynsha 2030 jyly elde – 5,9, 2036 jyly – 7, 2050 jyly 8 mln jas bolady degen boljam bar. Demek birtindep eńbek naryǵyna shyǵatyn jastardyń sany artady. Bıyldyń ózinde shamamen 142 myń túlek joǵary oqý ornynan túlep ushqan. Al 350 myń bala birinshi synypqa qabyldanǵan. Sonda 2030 jylǵa qaraı 2000 jyldan keıin týylǵan balalardyń 80 paıyzy eńbek naryǵyna keledi degen sóz. Sondyqtan olardy bolashaqta tolyq jumyspen qamtý máselesin qazirden saralap, júıelegen jón, – dedi ol.
Jastardyń jumyssyz qalýynyń aldyn alý úshin eńbek naryǵynda suranysqa ıe sapaly mamandardy daıarlaý isin jolǵa qoıý qajet. О́ıtkeni elimizdegi kolledjderde jyl saıyn 130-140 myń stýdent oqý bitirgenimen olardyń 77 paıyzy jumys tabady da, 17,6-sy jeke kásibin ashady. Al 11 paıyzy túrli sebepke baılanysty eńbekke aralasa almaı qalady. Bir aıta keterligi qyzmetke ornalasqandardyń da kópshiligi óz mamandyǵy boıynsha jumysqa turmaıdy. Pikirtalas alańynda sarapshylar 35-ke deıingi azamattar arasynda eńbek qyzmetine arnalǵan bilim berý standartynyń mańyzy tómendegenin atap ótti.
– Eńbek naryǵynyń qajettilikteri men dıplomy bar túlekterdiń arasynda eleýli alshaqtyq bar. Bıyl biz shamamen 1 500 jumys berýshi arasynda áleýmettik saýaldama júrgizdik. Nátıjesinde, jumys berýshilerdiń basym kópshiligi jańa qyzmetkerdi tańdarda naqty bir salada, dál sol mamandyq boıynsha dıplomnyń bolýy mańyzdy emes ekenin moıyndady. Olardy mamannyń tájirıbesi kóbirek qyzyqtyratynyn ańǵardyq. Bul – paradoks. О́ıtkeni «Oqý ornyn endi támamdaǵan túlekte qandaı tájirıbe bolýy múmkin?» degen saýal oıǵa oralady. Saldarynan jas mamandardyń qarym-qabileti jumys berýshi tarapynan tómen baǵalanady. Iаǵnı jumys berýshi tájirıbesi joq mamanǵa joǵary aılyq tólemeıdi, – dedi «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ Strategııa jáne úlken derekterdi taldaý departamentiniń bas sarapshysy Madııar Aldııarov.
Statıstıkaǵa súıensek, halqymyzdyń 27 paıyzy – jastar. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, qazirgi kezde olardy tehnıkalyq jáne kásiptik baǵytta bilim alýǵa tartý maqsatynda shákirtaqy kólemi ulǵaıtylyp jatyr. Ári qaıtarymsyz granttar men jyldyq mólsherlemesi 2,5 paıyzdyq jeńildetilgen mıkrokredıtter berý de qarastyrylǵan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, búginde jalpy somasy 21,3 mlrd teńgege 4 734 mıkrokredıt berilipti. Sondaı-aq bıyl Kóshi-qon saıasatynyń jańa tujyrymdamasyna sáıkes, azamattardy eńbek kúshi tapshy óńirlerge kóshirý tetigi qaıta qaraldy.
