Qazaqstan-Majarstan: Seriktestik jańa deńgeıge kóterildi

«Atajurtqa oralý árdaıym keremet»

Kelissóz aldynda «Aqorda» rezıdensııasynda saltanatty túrde qarsy alý rásimi ótti. Qur­met qaraýylynyń basty­ǵy Qazaq­stan Prezıdenti men Majarstan Premer-mı­nıstri­ne raport berdi. Eki el­diń mem­lekettik ánurandary oryn­dal­ǵan­­nan keıin Qasym-Jomart Toqaev pen Vıktor Orban shaǵyn quram­da kezdesý ótetin zalǵa bardy.

Taraptar saıası dıalogti nyǵaıtýǵa, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy tereńdetýge basa mán bere otyryp, qazaq-majar qarym-qatynasynyń qazirgi jaı-kúıi men damý keleshegin jan-jaqty talqylady.

Memleket basshysy Qazaqstan men Majarstan arasyndaǵy qarym-qatynastardy nyǵaıtýǵa eleýli úles qosqany úshin Vıktor Orbanǵa rızashylyǵyn bildirdi.

– Qurmetti Premer-mı­nıstr myrza, eń aldymen, qazaq jerine qosh keldińiz! Sebebi siz – qypshaqsyz. Bul derekti qazaqtar jaqsy biledi ári sizdi syılaıdy. Sondyqtan atamekenińizge keldińiz dep aıtsaq, artyq bolmaıtyn shyǵar. Meniń shaqyrýymdy qabyl alyp, Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgenińiz jáne Túrki memleketteri uıymynyń mereıtoılyq sammıtine qatysýǵa nıet tanytqanyńyz úshin shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Bul saparyńyz eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqqa tyń serpin bere­tini sózsiz. Sondyqtan búgin­gi kelissózder nátıjeli bolatynyna senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

О́z kezeginde Vıktor Orban Qazaqstanǵa shaqyrǵany jáne ózine, Majarstan delegasııasyna kór­setken qonaqjaılylyǵy úshin Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aı­t­ty. Ol eki el arasyndaǵy saıa­sı dıalog pen ózara tıimdi serik­testiktiń deńgeıin joǵary baǵalady.

– Atajurtqa oralý árdaıym kere­met. Majarlar Qazaqstanǵa kelgende erekshe sezimdi bastan keshedi. О́ıtkeni eki halyqty ǵasyr­lar qoınaýynan bastaý alatyn tarıhı tamyry baılanys­tyrady. Sońǵy on jylda biz yn­tymaqtastyǵymyzdy damytýǵa barynsha kúsh-jigerimizdi jum­sadyq ári jaqsy nátıjege qol jetkizdik. О́zińizben ynty­maq­tasa jumys isteý – men úshin zor mártebe. Majarstan árda­ıym Qazaqstannyń senimdi strate­gııalyq seriktesi bolǵan. Aldaǵy ýaqytta da solaı bola beredi. Majarstan men Qazaqstannyń baılanystary buryn-sońdy jetpegen deńgeıge kóterildi. Sondaı-aq yqpaldastyǵymyzdyń, ási­rese ekonomıkalyq qatynas­tary­myzdyń áleýeti zor, – dedi Vıktor Orban.

Yntymaqtastyq tereńdeı túsken kezeń

Budan keıin Qazaqstan Prezı­denti men Majarstan Premer-mınıstri eki memle­ket­tiń resmı delegasııa­lary­nyń qatysýymen keńeıtilgen quram­da kelis­sóz júrgizdi. Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Majarstannyń tarıhı ta­myr­lastyǵy jáne tyǵyz baılanys­tary búginde eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tereńdeı túsýine negiz bolǵanyn atap ótti.

– Qazaq pen majar – ejelden syılastyǵy jarasqan týys­tas, dostas halyqtar. Eki eldiń tili, salt-dástúri men mádenıeti uqsas. Orta ǵasyrlarda Torǵaı dalasynan Eýropaǵa qonys aýdarǵan qypshaq taıpalarynyń urpaqtary búginde Majarstan aýmaǵynda ómir súrip jatyr. Biz muny maqtan tutamyz. Birlesken kúsh-jigerimizdiń arqasynda qazaq-majar yqpaldastyǵy barlyq salada qarqyndy damýda. Buǵan, qurmetti Premer-mınıstr myrza, siz ólsheýsiz úles qosyp kelesiz. Biz baýyr­lasty­ǵymyzdy, ózara tıimdi qarym-qatynasty odan ári te­reńdetýge múddelimiz. Búgin­gi kelissózder ekijaqty strate­gııa­lyq seriktestikti odan ári damytýǵa tyń serpin beredi dep senemin, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan men Majarstan arasynda ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin jaqsy ınstıtýsıonaldy negiz bar dep sanaıdy. Memleket basshysynyń pikirinshe, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııa men Iskerlik keńes eki eldiń saýda qatynastaryn damytýda belsendi ról atqarýy kerek.

– Geosaıası shıelenisterge qaramas­tan, byltyr taýar aınalymy 20 paıyzdan asa ósti. Taıaý bolashaqta bul kór­setkishti 1 mıllıard dollarǵa deıin jet­kizýge tolyq múmkindigimiz bar ekenine senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Taraptar energetıka, kólik, logıs­tıka, metallýrgııa, óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, farmasevtıka, tamaq ónerkásibi jáne týrızm sııaqty salalardaǵy baılanystardy damytýǵa ózara múddeli ekenin bildirdi.

Sonymen qatar kelissóz barysynda eki eldiń zań shyǵarýshy organdarynda jumys isteıtin dostyq toptary ar­qyly par­lamentaralyq baılanysty ny­ǵaı­tý­dyń mańyzdylyǵy aıtyldy. Son­daı-aq BUU, EQYU, TMU jáne túrli ha­lyq­aralyq platforma aıasyndaǵy ózara yqpaldastyqtyń keleshegi qarastyryldy.

Budan bólek, Memleket basshysy eki eldiń gýmanıtarlyq baılanys­taryn nyǵaıtý máselesine de toqtaldy. Búgin Astana kósheleriniń birine majar ultynyń kórnekti aqyny Shandor Pete­fıdiń esimi beriledi. Bul – Qazaqstan men Majarstan arasyndaǵy tyǵyz dostyq qatynastardyń taǵy bir aıqyn dáleli.

О́z kezeginde Vıktor Orban qurmetpen qarsy alǵany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa jáne baýyrlas Qazaqstan halqyna alǵys aıtty.

– Qurmetti Prezıdent myrza! Biz Qazaq­­stanǵa árqashan erekshe qýanyshpen kelemiz. Biz munda sońǵy ret pandemııaǵa deıin bolǵan edik. Sol kezdiń ózinde eki­jaqty qarym-qatynasymyz óte tabysty da­mydy. Biraq koronavırýs barlyq baı­lanys­ymyzdyń qarqynyn tejedi. Biz búgin ózara yqpaldastyǵymyzǵa tyń ser­pin berý úshin keldik. Orta Azııa aıma­ǵynda bizdi Qazaqstanmen ǵasyr­lar boı­ǵy tarıhymyz baılanystyra­dy. Son­dyqtan sizderdiń árbir jetis­tik­terińizge qýanamyz. Qazaqstan – tabysty damyp kele jatqan ǵajap el. Men árqashan Qazaqstannan úlken ásermen qaıtamyn, – dedi Majarstan Premer-mınıstri.

Kelissóz qorytyndysy boıynsha bilim salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

«Dostyq» ordenimen marapattaldy

Kezdesý barysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Majarstan Premer-mınıstri Vıktor Orbandy I dá­rejeli «Dostyq» ordenimen marapattady. Memleket basshysy sal­ta­natty rásim barysynda Vıktor Orbannyń ekijaqty qarym-qatynas­tardy damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa eleýli úles qosqanyn atap ótti.

– Búgingi joǵary deńgeıdegi syndarly kelissózder bizdiń berik qarym-qaty­na­symyzdy tereńdetýge jáne stra­te­gııalyq seriktestikti jańa deńgeı­ge kóterýge tyń serpin berdi. Halyq­tary­myz arasyndaǵy dostyq arqaýyn jáne ózara tıimdi baılanystardy nyǵaı­tý isindegi aıryqsha rólińizdi eskere oty­ryp, Sizdi I dárejeli «Dostyq» or­deni­men marapattaý týraly sheshim qabyl­dadym. Bul – zor qurmet pen rıza­shylyqtyń belgisi. Sondaı-aq Qazaqstan men Majarstannyń – dostas eki halyq birliginiń ári ózara senim men syılastyqqa negizdelgen qatynastardy nyǵaıtýǵa degen nıetimizdiń aıqyn kórinisi. Osy marapat yntymaǵymyzdy odan ári damytýǵa jáne ortaq ıgilik jolyndaǵy birlesken jumysymyzǵa septigin tıgizetinine senimdimin, – dedi Prezıdent.

Qazaqstannyń joǵary nagradasymen marapattaǵany úshin Vıktor Orban Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aıtyp, eki el arasyndaǵy strategııalyq serik­testikti odan ári nyǵaıtýǵa bar kúshin jumsaýǵa daıyn ekenin málimdedi.

Bilim salasyndaǵy baılanys berik

Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Majarstan Premer-mı­nıstri Vıktor Orban kelissózder qory­tyndysy boıynsha buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi úshin brıfıng ótkizdi. Memleket basshysy búgin Premer-mınıstr Vıktor Orbanmen strategııalyq seriktestikti odan ári tereń­detýge baǵyttalǵan nátıjeli kelis­sóz júrgizgenin aıtty.

– Jan-jaqty ári tıimdi yqpaldas­tyqty nyǵaıtý halyqtarymyzdyń múd­de­sine saı keledi. Biz búgin naqty ári mańyz­dy kelisimderge qol jetkizdik. Ásire­se ekijaqty saýda-sattyq kólemin ulǵaı­týǵa jáne ınvestısııalyq ynty­maq­tastyqty damytýǵa basa mán berdik. Osy oraıda taýar túrin kóbeıtip, jańa múmkindikterdi paıdalaný asa mańyzdy. Qazir elimiz Majarstanǵa quny shamamen 700 mıllıon dollar bolatyn 95 túrli taýar jetkize alady.  Energetıka, metallýrgııa, munaı-hımııa, mashına jasaý, aýyl sharýashylyǵy jáne qurylys salalary boıynsha ónim eksporttaýǵa múmkindik bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent kelissóz barysynda ınvestısııalyq seriktestikti odan ári jandandyrý úshin iri jobalardy birlesip júzege asyrý jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgenin málimdedi.

– О́zara tıimdi jobalar tizimi ázirle­nedi. Jalpy, osy ýaqytqa deıin biraz sharýa atqaryldy. Jyl sońyna qaraı Batys Qazaqstandaǵy «Rojkovskoe» iri gaz kondensatty ken orny ashylady. Onda Majarstannyń «MOL» munaı-gaz kompanııasynyń úlesi 192 mıllıon dollar bolmaq. Sondaı-aq «Globalia» kásiporny elimizdiń birqatar aımaǵynda kún energııa­sy stansalaryn salýdy josparlap otyr. Jobanyń quny – 150 mıllıon dollar. Budan bólek, kelesi aptada Astanada eki el kásipkerleriniń qatysýymen bıznes-forým ótedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar taraptar kólik-logıstıka, atom energetıkasy, sý resýrs­taryn basqarý, sırek kezdesetin metall óndirý baǵytyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý máselelerin talqylady. Mem­leket basshysynyń aıtýynsha, eki el arasynda qarjy salasyndaǵy baılanystar da qarqyndy damyp keledi.

– Jaqynda «Equilibrium Capital» kompanııasy Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynda sheteldik qorlardy basqarý mártebesine ıe boldy. Bul – osyndaı mártebege qol jetkizgen  Majarstannyń alǵashqy kompanııasy. Kásiporyn jasyl energetıka jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy jobalardy qarjylandyra alady. Kompanııanyń Qazaqstanda 3 ınvestısııalyq qor qurýǵa nıeti bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty qazaq-majar qatynas­tarynyń altyn kópiri retinde atap ótip, bul baǵytta aıtarlyqtaı jetistikter bar ekenine nazar aýdardy.

–  Majar úkimetiniń qoldaýymen keıingi 10 jylda Qazaqstan stýdentteri úshin oqý granttary bólinip keledi. Kóptegen jastarymyz Majarstannyń jetekshi joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr. Jańa ǵana osy baǵdarlamany jalǵastyrý týraly Memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul bilim salasyndaǵy baılanystardy odan ári tereńdetýge jol ashady. Bıyl majar halqynyń uly perzenti Shandor Petefıdiń týǵanyna 200 jyl tolýyna oraı búgin Astanada jańa kóshege aqynnyń esimi beriledi, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy kelissóz barysynda jahandyq mańyzy bar máseleler bo­ıyn­sha pikir almasqanyn, bul rette eki eldiń us­tanymdary ortaq nemese oraılas ekenin atap ótti. Prezıdenttiń aıtýyn­sha, eki eldiń seriktestigi BUU, Túrki mem­­le­ket­teri uıymy, EQYU sııaqty qurylym­dar aıasynda tabysty damyp kele jatyr.

О́z kezeginde Majarstan Premer-mınıstri osydan toǵyz jyl buryn qazaq-majar qatynastaryn strategııalyq deńgeı­ge jetkizý týraly sheshim qabyl­dan­ǵanyn aıtty.

– Keıingi jyldary bul baǵytta kópte­gen nátıjeli is atqaryldy. Eki el ara­syndaǵy taýar aınalymy edáýir qarqyn alǵanyn kórip otyrmyz. Muny joǵary baǵalaımyz. Ekonomıkalyq baılanystardy anaǵurlym joǵary deńgeıge kóterý úshin berik negiz qaladyq. Majarstan halqy sizdermen týystyq baılanysy bar ekenin biledi. Qazaqtar – ortaq tarıhymyzdyń bir bólshegi. Elderimiz arasynda saıa­sı dos­tyqtan bólek, ekonomıkalyq yq­pal­das­tyq nyǵaıyp kele jatqanyna qýanysh­tymyz. Biz Eýropadaǵy teńizge shyǵatyn joly joq memleket retinde kóp nárseni syrttan alamyz. Majarstanǵa Reseı men Qazaqstan munaıy eksporttalady. Ázirge munaı kólemi sonshalyqty úlken emes. Áıtse de tasymaldaý arnasy bar. Bul – elimizdiń qaýipsizdigi turǵysynan óte mańyzdy qadam, – dedi Vıktor Orban.

Sonymen qatar Vıktor Orban Majar­­stan kompanııalarynyń Qazaq­standa munaı-gaz, jasyl energetıka jobalaryn birlese júzege asyrýyna jáne atom salasyna maman daıarlaý isine atsalysýyna múmkindik jasaǵany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aıtty.