Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıinirek sheginsek, el aýmaǵyndaǵy eń alǵashqy onkologııalyq bólimshe 1945 jyly Almaty qalalyq klınıkalyq aýrýhanasynda ashylǵan. Naq sol kez naýqastarǵa 25 tósektik oryn saılanypty. Sodan ýaqyt óte 100 tósektik oryndyq onkologııalyq dıspanser ashylyp, óńirlerde de dıspanser quryla bastady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bastap, Qazaqstan onkologteri qaýymdastyǵy, Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń qoshtaýymen jaqyn beride iske asyrǵan sharýalardyń ózi – bir tóbe. Mysaly, keshegi sezge álemniń 20 elinen jetekshi ǵalymdar qatysyp, baıandama oqydy. Sezde Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Vıacheslav Dýdnık salanyń damý qarqyny týraly baıandady.
– Keıingi jyldary onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqandar 25%-ǵa, al obyrdan bolatyn ólim 33%-ǵa deıin tómendedi. Qazaqstanda onkologııaǵa biregeı rekonstrýktıvtik-plastıkalyq jedel aralasýlar (3D-protezdeý) sátti engizildi. Onkologııalyq naýqastardy emdeýde zamanaýı maqsatty jáne ımmýno-onkologııalyq preparattar bekitildi. Jyl saıyn 30 myńǵa jýyq operasııa jasalsa, onyń 30%-da endoskopııa ádisi qoldanylady. Ár jylda 14 myń pasıent hımıoterapııa alady. Jyl ishinde elimizdiń onkologteri 90 myń hımıoterapııa kýrsyn ótkizedi. 11 myń pasıent sáýlelik emdeýden ótedi. Byltyr radıologter 240 myń sáýlelik emdeý seansyn ótkizdi. Elde 500 onkolog, 170 onkolog hırýrg, 160 hımıoterapevt jáne 100 rentgenolog jumys istep jatyr. Onkologııalyq aýrýlardy emdeýge bólingen bıýdjet qarjysy 95 mlrd teńgeni quraıdy. Onyń 35 mlrd teńgesi dári-dármekpen qamtamasyz etýge jumsalady, – dedi V.Dýdnık.
Kóp kidirmeı Qazaq Onkologııa jáne radıologııa ınstıtýtynyń klınıkalyq jaǵynan orynbasary Baqytjan Ońǵarbaevpen júzdesip, eldegi onkologııalyq ahýal týraly suraǵan edik.
– Elimizde onkologııalyq aýrýlar kóbeıip jatyr. Mysaly, byltyr 39 myń adam tirkeýge alynsa, naq qazir 217 myń pasıent onkologııalyq dıspanserde tirkeýde tur. Pasıentterden sút bezi obyry men ókpe obyry jıi anyqtalyp jatyr. Qaterli isikterdi erte satyda anyqtaýǵa skrınıngtiń kómegi tııýde. Onkologııalyq aýrýlar kóbine-kóp ýrbanızasııa úderisi joǵary oblystarda anyqtalyp jatqanyn baıqaımyz. Turǵyndarǵa aıtarymyz, jergilikti emhanadan skrınıgten ótý týraly habarlama kelse, bas tartpaý kerek. Bizde qazir dıagnostıkadan ótýge qulyqsyz pasıentter kezdesedi. Al memleket jyl saıyn oǵan qyrýar qarajat bólip otyr. Osy múmkindikti paıdalaný kerek. Nege deseńizder, aýrýdy birinshi, ekinshi satyda anyqtasaq, emdeý jeńildeıdi. Odan keıingi satylarda resýrstar kóp ketkennen bólek, aýrý asqynýy múmkin. Qazir ár aımaqta onkologııalyq dıspanser bar. Pavlodar, Jambyl, Mańǵystaý oblystarynda onkologııalyq ortalyq ashylyp, jumysqa kirisip ketti. Búgingi sezde álemge tanymal onkologter, sarapshylar baıandama jasaıdy, – dedi B.Ońǵarbaev.
Aqparat úshin aıtar bolsaq, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy boıynsha «2023-2027 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi keshendi jospar» ázirlenip, bekitildi. Bul – taıaýdaǵy bes jylda onkologııalyq aýrýlardy erte dıagnostıkalaý arqyly azamattardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Bir sózben aıtqanda, medısınanyń osy baǵytyn damytý úshin maqsat-mindetter naqtylan-
ǵan.
Sezde amerıkalyq klınıkalyq onkologııa qoǵamynyń halyqaralyq ister jónindegi vıse-prezıdenti Dag Paıl onkologııalyq kómekti damytýdyń mańyzdy quramdas bólikterine aınalatyn halyqaralyq yntymaqtastyq pen tájirıbe almasýdyń mańyzyn erekshe atap ótti. Ol álemdik onkologııanyń mańyzdy jetistikterin iske asyrý maqsatynda búkil Ortalyq Azııanyń halyqaralyq yntymaqtastyq múmkindigin keńeıtkeni úshin Qazaqstan onkologter qaýymdastyǵyna rızashylyǵyn bildirdi.
Osy kúni qonaqtar sút bezi obyryn, súıek isikterin, jumsaq tinder men teri isikterin, sırek kezdesetin isikter men melanomalardy, bas jáne moıyn isikterin, neıroonkologııany, ıadrolyq medısına men patomorfologııany zamanaýı emdeýdiń ózekti máseleleri boıynsha seksııalarǵa qatysty. Álemdik statıstıkaǵa júginsek, onkologııalyq aýrýdan qaza tapqandardyń kóptigin ańǵarmyz. Mysaly, 2018 jyly álemde 18,1 mıllıon naýqastan onkologııa anyqtalsa, 9,6 mıllıon adam obyrdan qaıtys bolǵan. 2030 jylǵa qaraı jylyna shamamen 23,6 mıllıon adam obyrmen aýrýy múmkin degen de derek bar. Al elde jyl saıyn onkologııalyq aýrýlardyń 37 myńnan asa jaǵdaıy anyqtalsa, 19 myńnan asa adam kelmestiń kemesine mingesedi eken. Sol úshin de qazir el turǵyndaryna onkoskrınıngtiń 3 túri qoljetimdi. Pasıentter onkoskrınıngten MÁMS sheńberinde tegin ótý úshin turǵylyqty mekenjaıy boıynsha emhanalarǵa qaralsa bolady.
