«Jıen el bolmas» deı tura, qazekem jıendi óz balasynan artyq kórmese, kem kórmeıdi. Ony erekshe erkeletetini de belgili. «Balalyǵyń ustasa, naǵashyńa bar», «Jıendi urǵannyń qoly qaltyraıdy» degen maqaldar – sonyń aıǵaǵy. Naǵashy men jıen arasyndaǵy jarasymdy ázil-qaljyń da – erteden kele jatqan ulttyq dástúrimiz.
Al jıenniń «el bolmaıtyny» – ultymyzdyń «Qyz – jatjurttyq» degen uǵymymen sabaqtas qaǵıda, hám baıaǵy zamanda rýaralyq daý-damaıda jıender óz atasyna tartyp ketkendikten aıtylǵan sóz bolsa kerek. Sondyqtan da bolar, qazekem qyzynan týǵan balany «nemere» dep atamaǵan.
«Zamanyna qaraı adamy» demekshi, ulttyq dilimiz ben ata salt-dástúrimizden aıyra jazdaǵan keńes ókimeti tusynda jáne odan keıin elimiz Ata zańyna sáıkes demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket ornatýǵa baǵyt ustanǵan táýelsizdik jyldarynda genderlik teńdikti qamtamasyz etýge kúsh salynǵandyqtan, Móńke bı aıtyp ketkendeı, otbasynda áıel bı bolǵan zaman týyp, qyz ben jıenniń týystyq qatynastaǵy oryndary aıtarlyqtaı ózgerdi. Shyntýaıtynda, qazir qyz emes, ul – jatjurttyq bolǵandaı áser qaldyratyn jaıttar jıi bolyp jatady. Búginde jurttyń kóbi jıendi nemere deýge kóshkendigi de jaıdan-jaı emes.
Árıne, muny Móńke bı babamyzsha «aqyrzamannyń basy» dep jorýdan aýlaqpyz. Jahandanýdyń jemisi desek, jańylyspaspyz. Onyń ústine, «Jigittiń jaqsy bolmaǵy – naǵashydan» degen sóz beker aıtylmaǵan. Ýıkıpedııa: «Bıologııalyq saraptama jasaǵan ǵalymdardyń pikirinshe, balanyń qan quramynyń 70 paıyzy anasynan beriledi degen tujyrym bar», deıdi. Evreı halqynyń adamnyń ultyn anasyna qarap anyqtaıtyny da sodan bolar.
Áıtse de, ultymyzdyń ejelgi dástúrin saqtap, jıendi – jıen, nemereni nemere dep atap qana qoımaı, olardyń árqaısysynyń óz ornyn bilgenimiz, ásirese ata-babamyzdan mıras bolyp kele jatqan, jıenge kórsetiletin aıryqsha qurmet pen jón-joralǵyny umytpaǵanymyz durys sııaqty. Munyń ózi kez kelgen balanyń óz jurtynyń tarapynan qyzǵanysh týdyryp, myńjyldyq týys bolýǵa ýaǵdalasqan qudalarymen qarym-qatynasyna syzat túsirip, aralaryn alshaqtatpaı, tipti jaqyndastyra túsetin mańyzdy jaıt emes pe?
Osy oraıda jıendi nemere dep atap júrgen naǵashylardyń kóbiniń qyzdan basqa, uly joq bolyp keletini de belgili. Muny jeke basynyń qasireti sanap, óle-ólgenshe ókinip ótetin adamdar da bar. Birde osyndaı qaıǵysyn bólisken bir aǵaıynymyz: «Qudaı maǵan bes jaqsy qyz bergenshe, nege bir jaman ul bermedi eken? Ata-babamnyń shejiresi menimen aıaqtalyp, tuqymym qurıtyndaı ne jazdym eken sonsha?» dep aýyr kúrsingen edi. Seksenniń seńgirine shyqqan qarııaǵa jubatý aıtqanymyzben, onyń kóńilin kótere almadyq...
Petropavl qalasynda qatarlas qyzmet istegen bir bedeldi azamatqa da Alla taǵala úsh qyz bergenimen, ul bergen joq. Biraq ol báz bireýlershe otbasyn buzyp, «toqal» alyp, odan ul súıýdi oıyna da alǵan joq. Qyzdarynyń bárin óz qolynan uzatyp, jıendi bolyp, qudalarymen birge toı-tomalaq jasap, qýanyp júrdi. Tek arada ýaqyt óte kele tórt bólmeli dańǵaradaı úıde zaıyby ekeýi ǵana qalǵany qabyrǵasyna batyp, kóp oılanyp-tolǵanyp, aqyry bir sheshimge kelipti. Zaıybyna turmystaǵy qyzdarynyń biriniń jańa týǵan ul balasyn baýyryna salyp, óz atyna túsirýdi usynǵan eken, ol qýana kelisipti. Olardyń ótinishine uly jańa dúnıege kelip jatqan qyzy men kúıeý balasy renjimeı qulaq asyp, kelisimderin beripti. Osylaısha, uly joq azamat uldy bolyp, nemerege aınalǵan jıenine azan shaqyryp at qoıǵyzyp, óziniń tegin berdi. Jıen nege el bolmasyn?
