Foto: Aqorda
Jıyn aldynda Reseı Prezıdentin saltanatty qarsy alý rásimi ótti. Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın bir-birine resmı delegasııa múshelerin tanystyrdy. Qurmet qaraýyly rotasynyń bastyǵy eki el basshylaryna raport bergen soń, Qazaqstan men Reseıdiń memlekettik ánurandary shyrqaldy. Sodan keıin prezıdentter «Aqorda» rezıdensııasynyń Mármár zalyna baryp, forýmǵa onlaın-rejımde qosyldy.
Qasym-Jomart Toqaev О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmy 20 jyl ishinde eki eldiń ózara tıimdi strategııalyq seriktestigin nyǵaıtýǵa zor úles qosyp, óziniń mańyzdylyǵy men tıimdiligin kórsetkenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan men Reseıdiń saýda-ekonomıka, ınvestısııa salalaryndaǵy jáne ónerkásiptik kooperasııadaǵy yqpaldastyǵy jyldan-jylǵa turaqty túrde artyp keledi.
«Búginde ekijaqty taýar aınalymy 27 mıllıard dollarǵa jetti. Bul – rekordtyq kórsetkish. Reseıden tikeleı tartylǵan ınvestısııa kólemi 20 mıllıard dollardan asty. Qazaqstanda jumys isteıtin sheteldik úlesi bar 42 myńnan astam kásiporynnyń jartysyna jýyǵy, ıaǵnı 19 myńy reseılik kompanııalar. Biz ekonomıkanyń ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, kólik, ınfraqurylym sııaqty salalarynda tyǵyz qarym-qatynas jasaımyz. Energetıka baǵytyndaǵy yntymaqtastyq deńgeıi artyp keledi. Jaqynda Reseı gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly О́zbekstanǵa tasymaldaý jobasynyń iske qosylýy aıtýly oqıǵa boldy. Bul joba Ortalyq Azııanyń óńirlik turaqtylyǵy men energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtýda sheshýshi ról atqarady. «Tatneft» kompanııasymen birge qýaty jylyna 340 myń tonnaǵa deıin býtadıen óndiretin Qazaqstan-Reseı zaýytynyń qurylysy bastaldy. Polıetılen shyǵaratyn kásiporyn salýǵa qatysty kelissózder aıaqtaldy. 2019 jyldan bastap О́ndiristik kooperasııa salasyndaǵy birlesken is-qımyl baǵdarlamasy tabysty jumys istep jatyr. Qazirdiń ózinde bul baǵdarlama boıynsha quny 3,2 mıllıard dollar bolatyn 30 joba iske asyryldy. Jalpy kólemi 27 mıllıard dollardan asatyn taǵy 60-qa jýyq joba júzege asyrylyp nemese pysyqtalyp jatyr. Munyń bári Qazaqstan men Reseıdiń strategııalyq seriktes ári odaqtas ekenin aıqyn kórsetedi», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy taqyrybyna arnalǵan Forýmnyń Qostanaı oblysynda, ıaǵnı Qazaqstannyń naǵyz astyqty ólkesinde ótkizilýiniń sımvoldyq mánine nazar aýdaryp, agroónerkásip kesheni salasyndaǵy saýda men ózara tıimdi kooperasııany keńeıtý úshin zor múmkindik bar ekenine toqtaldy. Onyń pikirinshe, Qazaqstan men Reseı aýyl sharýashylyǵy óniminiń iri óndirýshisi sanalady jáne astyq eksporty boıynsha álemdik kóshbasshylardyń ondyǵyna kiredi. Sondaı-aq álemdegi egistik alqaptarynyń shamamen 10 paıyzy, jaıylymdyq jáne shabyndyq jerlerdiń 9 paıyzy osy eki memleketke tıesili.
«Qazaqstanda sońǵy 5 jylda aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 2 eseden astam ulǵaıdy. Atalǵan saladaǵy ónim eksporty eki ese artyp, 6 mıllıard dollarǵa jýyqtady. Búginde bul baǵyttaǵy ónimderimiz álemniń 80 eline jetkiziledi. Byltyr Azyq-túlik qaýipsizdiginiń jahandyq ındeksinde Qazaqstan 113 eldiń ishinde 32-shi oryndy ıelendi. Osylaısha, biz agroónerkásip keshenin dáıekti túrde damytyp otyrmyz. Búgingi forýmda elderimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin teń quqyly jáne bir-biriniń múddesin eskerý qaǵıdattary negizinde ortaq kelisimge kele otyryp, jańa tásilder ázirlenetinine senimdimin», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy forýmǵa qatysýshylardyń nazaryn birqatar ózekti máselege aýdardy. Qasym-Jomart Toqaev, eń aldymen, Qazaqstannyń agrarlyq sektoryn ındýstrııalandyrý máselesine toqtalyp, úsh jyl ishinde agroónerkásip keshenindegi qaıta óńdelgen ónim úlesin 70 paıyzǵa deıin arttyrý mindeti júktelgenin aıtty.
«Bul mindetti oryndaý úshin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń ımportqa táýeldiligin tómendetýge baǵyttalǵan iri ınvestısııalyq jobalar júzege asyryla bastady. Aldaǵy jyldary 115 taýarly sút fermasy salynady. Bul sút óndirý kólemin 600 myń tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq jylyna 120 myń tonnadan astam et óndiretin 15 iri qus fabrıkasyn paıdalanýǵa beremiz. Aldaǵy bes jylda Qazaqstannyń agrosektorynda jalpy somasy 2,7 trıllıon teńge bolatyn 900-ge jýyq ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Ozyq halyqaralyq standarttarǵa, sonyń ishinde «Halal» standartyna saı ári básekege qabiletti, ekologııalyq taza jáne eksportqa baǵdarlanǵan ónim shyǵarýǵa basa mán beriledi», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy agroónerkásip jáne eksport áleýetiniń tolyqqandy paıdalanylmaýyna kóp jaǵdaıda kólik-logıstıka salasyndaǵy shekteýler áser etedi degen pikir aıtty. Mysaly, logıstıka jáne qoıma júıesiniń tapshylyǵyna baılanysty Qazaqstan men Reseıde óndirilgen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń shyǵyny 40 paıyzǵa jýyqtaıdy.
«О́nim saqtaý ınfraqurylymyn damytý, sonyń ishinde elevatorlardy, kókónis, jemis-jıdek qoımalaryn kóbeıtý ekijaqty yntymaqtastyqtyń mańyzdy baǵytyna aınalýǵa tıis. Qazaqstan jýyq arada klımattyq baqylaý júıesi bar ónim saqtaý qoımalarynyń syıymdylyǵyn 1 mıllıon tonnaǵa ulǵaıtýdy josparlap otyr. Bizde Qytaı, Úndistan, Taıaý Shyǵys elderi sııaqty keleshegi zor ónim ótkizý naryqtary bar. Olardyń azyq-túlikke suranysy ulǵaıa túskenin eskersek, «Soltústik – Ońtústik» kólik dáliziniń de róli kúsheıedi. Ortalyq Azııa arqyly logıstıkanyń jańa baǵyttaryn damytý jáne Qytaımen aradaǵy qazirgi kólik baǵdarlarynyń júk ótkizý múmkindigin arttyrý yqpaldastyqtyń basym baǵyttarynyń biri bola alady. Osyǵan baılanysty Kaspıı teńizindegi Quryq jáne Aqtaý porttaryna aýqymdy jańǵyrtý jumystaryn júrgizýdi josparlap otyrmyz. Qytaı baǵytynda «Dostyq – Moıynty» temirjol ýchaskesiniń ekinshi jolyn salý jobasyn júzege asyrýǵa kiristik. Jalpy, Qazaqstanda aldaǵy úsh jylda 1,3 myń shaqyrymnan astam temirjol salynady», dedi Memleket basshysy.
Prezıdent zamanaýı agrarlyq ǵylymdy damytý jáne agroónerkásip keshenine ınnovasııany belsendi túrde engizý isin yntymaqtastyqtyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde atady. Memleket basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan zertteý ýnıversıtetteriniń rólin kúsheıte otyryp, «bilim – ǵylym – óndiris» úshtaǵan júıesi aıasynda ǵylym salasyn reformalaýdy bastady. Bul rette Qasym-Jomart Toqaev birlesken agroınnovasııa ortalyqtaryn qurýdy usyndy. Olar jańa tehnologııalardy, sonyń ishinde jasandy ıntellektini kommersııalandyrýmen jáne óndiriske engizýmen aınalysar edi.
Budan bólek, ózimizdiń daqyldar tuqymyn kóbeıtý – taǵy bir strategııalyq mindettiń biri. Qasym-Jomart Toqaev kartop pen qant qyzylshasy sııaqty negizgi daqyldar boıynsha Qazaqstandaǵy otandyq seleksııanyń úlesi 10 paıyzǵa jetpeıtinin atap ótip, qalyptasqan jaǵdaıdy shuǵyl retteýge shaqyrdy.
«О́simdik sharýashylyǵynda mıneraldyq tyńaıtqyshtardyń jetkilikti deńgeıde qoldanylmaýy problemaǵa aınaldy. Qazaqstanda ǵylymı negizdelgen qajettiliktiń 25 paıyzy ǵana, al Reseıde is júzinde úsh ese kóp óteledi. Sonyń saldarynan aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń basym bóligi boıynsha Qazaqstannyń ónim alý kórsetkishi basqa jetekshi agrarlyq derjavalarǵa qaraǵanda ázirge aıtarlyqtaı tómen. Reseı – álemde eń iri organıkalyq tyńaıtqysh eksporttaıtyn eldiń biri. О́nim ótkizý naryǵynyń ózgerýine baılanysty Qazaqstandaǵy Reseı tyńaıtqyshtarynyń ımporty aıtarlyqtaı artty. Munyń saldary otandyq kásiporyndarǵa áser etip otyr. Biz EAEO-nyń ishki naryǵynda bir-birimizben básekelespeýimiz kerek dep sanaımyn. Biz birlese otyryp, fermerlerimizge tyńaıtqyshtardy qol jetimdi etý jáne syrtqy naryqtarǵa shyǵý joldaryn izdestirýimiz qajet. Qazaqstan azyq-túlik, tyńaıtqysh jáne daqyl tuqymdary halyqaralyq sanksııalyq shekteýlerge ilikpeýi kerek degen pozısııany ustanady. О́ıtkeni ol jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtý úshin qajet», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev taıaý arada Qazaqstannyń mashına jasaý salasyna kórsetiletin memlekettik qoldaý sharasynyń baǵyty kezeń-kezeńmen ózgeretinin aıtty. Aldaǵy ýaqytta tehnıkany iri bólshekterden ǵana emes, birte-birte usaq bólshekten qurastyratyn aralas óndiriske basymdyq beriletinin jetkizdi. Bul rette Prezıdent eńbek ónimdiligine, ımporttalatyn qosalqy bólshekterdiń jergilikti óndirisin jolǵa qoıýǵa jáne ónimdi jumys oryndaryn ashýǵa basa mán berý mańyzdy ekenin atap ótti.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, keleshekte kúsheıe túsetin sý resýrstarynyń tapshylyǵy Qazaqstan úshin ózekti problemanyń biri sanalady. Otandyq ekonomıkanyń negizgi salalarynda, ásirese, aýyl sharýashylyǵynda sýdyń kóp mólsherde paıdalanylýy jaǵdaıdy odan saıyn kúrdelendire tústi.
«Biz sý sektoryn jańǵyrtýǵa kiristik. Jańadan 20 sý qoımasyn salyp, kem degende 15 sý qoımasyn rekonstrýksııalaý, sondaı-aq 3500 shaqyrymnan astam kanaldy jańǵyrtý jáne sıfrlandyrý josparlanyp otyr. Bul sharalar 2027 jylǵa qaraı qosymsha 2 tekshe kılometrge jýyq sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazaqstanda jańa Sý kodeksi ázirlenip jatyr. Bul qujat sý resýrstarynyń tapshylyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan. Reseımen birge Jaıyq, Ertis sekildi iri ózenderdiń basseıinderinde zertteý júrgizý jónindegi yntymaqtastyqty jandandyrý úshin Biryńǵaı jol kartasy júzege asyrylyp jatyr. Mundaı kúrdeli problemany sheshýge bir ǵana eldiń kúsh-jigeri jetpeıdi. Bul máseleni múddeler teńgerimin saqtap, birlese áreket etý arqyly sheshý qajet. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, bizdiń Reseımen strategııalyq seriktestik qarym-qatynasymyz eki el halyqtarynyń múddesi jolynda sý resýrstaryn birlese tıimdi paıdalanýǵa qatysty teńgerimdi tásildiń kepili bolatynyna senimdimin», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti sózin qorytyndylaı kele, buryn-sońdy bolmaǵan jahandyq syn-qaterler jaǵdaıynda azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan eki eldiń kúsh-jigerin úılestirý mańyzdy ekenin atap ótti. Memleket basshysy birlesken nátıjeli jumysqa atsalysqany úshin Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtınge, Forýmnyń reseılik jáne otandyq qatysýshylaryna alǵys aıtty.
Sonymen qatar Qazaqstan men Reseıdiń XIX О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmynda Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary Serik Jumanǵarın, Reseı Federasııasy Úkimeti tóraǵasynyń orynbasary Alekseı Overchýk sóz sóıledi.
