Kelisimge 2023 jylǵy 17 mamyrda Sıan qalasynda Qazaqstan Úkimeti men Qytaı Úkimeti vızalyq talaptardan ózara bosatý týraly kelisimge qol qoıdy. Qujattyń 1-babyna sáıkes eki eldiń azamattary jeke isterdi, týrızmdi, em qabyldaýdy, halyqaralyq tasymaldardy, tranzıttik, sondaı-aq iskerlik maqsattardy júzege asyrý úshin vızalyq talaptardan bosatylady. Osy rette azamattardyń eki memleket aýmaǵynda bolý merzimi kúntizbelik 30 kúnnen aspaıtyn merzimdegi kezeńge, al kúntizbelik 180 kún ishinde jıyntyǵynda kúntizbelik 90 kúnnen aspaýy qajet.
Azamattarda 30 kúnnen artyq qalýǵa qajettilik týyndaǵan jaǵdaıda, tıisti sanattaǵy kirý vızasyn aldyn ala rásimdeýge tıis. Vızasyz rejim jumysqa ornalasýǵa, oqýǵa jáne mıssıonerlik qyzmet jasaýǵa quqyq bermeıdi.
Májilis depýtaty Samat Nurtazanyń aıtýynsha, vızasyz rejimniń eki úlken paıdasy bar. Birinshiden, Qytaıdaǵy qazaq baýyrlarymyz kedergisiz «Úrimji – Almaty», «Úrimji – Astana» baǵytymen elimizge kelip-kete alady. Osylaısha, týysqandarymen, jaqyndarymen qaýyshýyna múmkindik mol.
«Múmkin bolashaqta «Úrimji – Almaty» poıyzy da ashylyp qalar. 32 jylda kóship úlgirmegen baýyrlarymyz osy jaǵdaıdy paıdalanyp, tolyqtaı elge kóship te keler degen úmit bar. Ekinshiden, Qytaıdyń bıznesi keledi. Qytaıdyń joǵary deńgeıdegi iri bıznesi kelgennen keıin onyń artynan orta býyndaǵy kásipkerler de Qazaqstan naryǵyna tartylýy yqtımal. Árıne, olar úshin 20 mıllıondyq memleket asa qyzyq bolmaýy múmkin. Biraq dıplomatııamyz dostyq qatynas arqyly birneshe bızneske bastaý bola alady. Demek, ekonomıkaǵa sony serpin beriledi», deıdi S.Nurtaza.
Kóshi-qon máselesimen 15 jyldan beri aınalysyp kele jatqan qoǵam qaıratkeri Aýyt Muqıbektiń aıtýynsha, Qytaı men Qazaqstannyń vızasyz rejimniń jalpy tıimdi tustary az emes. Ásirese ekonomıkalyq turǵyda ájepteýir paıda ákeledi.
«Bul áńgime shyqqan kezde halyqtyń bir bóligi qarsylyq tanytty, taǵy bir bóligi beıtarap kúıde qalsa, jaqtaǵandar da boldy. Bul – saıası ózgeris qarsańynda bolatyn tabıǵı qubylys. Bir nárseni joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Vızasyz rejim elimizdiń ekonomıkasyna mol úles qospasa da, belgili deńgeıde jaǵymdy áserin tıgizedi. О́ıtkeni elimizdi kórgisi keletin, qazaq jerinde saıahattaǵysy keletin qytaılyqtar jetkilikti. 14 kúndik vızasyz rejim engizilgende buǵan kózimiz jetti. Qytaıdan Almatyǵa kóptegen týrıst keldi», deıdi A.Muqıbek.
Degenmen qoǵam qaıratkeri óz qaýpin jasyrmaıdy. Onyń sózine súıensek, Qytaıda týyp, keıinnen Qazaqstan azamattyǵyn alǵandar vızasyz rejimdi paıdalana almaı qalýy yqtımal kórinedi.
«Qandastarymyz vızalyq rejim aıasynda Qazaqstanǵa kelip, týystarymen jolyǵyp kete alady. Buryn etnostyq qazaqtar vızasyz rejimmen 14 kúnge kelse, endi 30 kúnge deıin uzardy. Meni alańdatatyny, elimizge táýelsizdik alǵan jyldary Qytaıdan kóship kelip, atajurtynyń tólqujatyn alǵan azamattarymyzdyń jaǵdaıy. Ras-ótirigin bilmedim, olar vızalyq rejimdi paıdalana almaıdy dep estidim. Eger bul ras bolsa, onda bul kelisim halyqtyń narazylyǵyn týdyrady. Taǵy bir aıta ketetin másele, qazirgi tańda Qytaıdan Qazaqstanǵa kelip, qonystanǵysy keletin qandastarymyzdyń sany kún sanap kóbeıip keledi. Úrimjide vıza kezegin kútip, neshe myńdaǵan adam tirkeýde tur. Sondyqtan kóshi-qon úrdisin retteýge arnalǵan zańnamalarǵa tolyqtyrýlar engizip, osy vızasyz rejim aıasynda Qazaqstanǵa kelgen ulty qazaq azamattarǵa bir jyldan úsh jylǵa deıin kóp márteli vıza rásimdeý tártibin engizýimiz kerek», deıdi A.Muqıtbek.
Syrtqy ister mınıstrliginiń arnaıy ókili Aıbek Smadııarov mundaı alyp-qashpa áńgimeni joqqa shyǵaryp otyr. Onyń aıtýynsha, kelisim barsha el azamatyna arnalǵan. Iаǵnı qaıda týǵanyna qaramastan, vızalyq rejimdi qoldana alady.
Májilis depýtaty Aıgúl Quspannyń sózine súıensek, vızasyz rejim ekijaqty saýdadaǵy paıda men barys-kelisti jeńildetý turǵysynan tıimdi. Depýtat keltirgen derekterge súıensek, Qazaqstan buǵan deıin álemniń otyzǵa jýyq memleketimen vızasyz kirý rejimin ornatqan. Keleshekte taǵy 26 memleketpen ózara vızasyz rejim ornatý josparlanǵan.
«Vızasyz rejim – qazirgi jahandaný dáýirindegi órkenıetti úderis. Budan ári toqtamaı jalǵasatyn ǵalamdyq úderis. Jalpy, birjaqty vızasyz rejimi boıynsha elimiz álemniń seksen eliniń azamattaryna ashyq. Syrtqy ister mınıstrliginiń málimetinshe, Qytaı men Qazaqstan basshylarynyń ózara saparlary nátıjesinde ekijaqty saýda aınalymyn 30 mıllıard AQSh dollaryna deıin kóterý oılastyrylyp otyr. Osy maqsatta ınvestısııalyq, týrıstik jáne jalpyekonomıkalyq yntymaqtastyqty kúsheıtý ózekti. Osyǵan oraı vızasyz rejimdi ornatý bastamasy paıda boldy. Onyń alǵysharty ótken pandemııa kezindegi saýda-sharýashylyq qatynastar toqtap qalýyna baılanysty bolǵan. Bul jaıt kásipkerlerimizge, otandyq iri, orta jáne kishi bızneske zııanyn tıgizdi. Bul rette Qytaıdyń qazirgi kezde dúnıe júziniń ekinshi ekonomıkasyna aınalyp kele jatqany, álemdegi ataqty degen brendterdiń kópshilik taýary shyǵys kórshimizde shyǵarylatynyn, jalpy sany mlrd jarym halyqqa jeteǵabyl adam turatyn aýmaqta dúnıedegi kúndelikti tirshilikke muqtaj zattardyń kópshiligi, onyń ishinde zamanýı tehnologııalarǵa qajet buıymdar negizinen jappaı Qytaıda óndiriletinin esten shyǵarmaýymyz kerek», deıdi A.Quspan.
Depýtat kelisimniń taǵy bir tusyna nazar aýdarady. Qytaı óz taýarlaryn Eýropaǵa tasymaldaý úshin jańa kólik dálizderine muqtaj. Osy oraıda Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdaryn paıdalanǵysy keletini anyq. A.Quspannyń paıymdaýynsha, osynaý biregeı múmkinshilikti paıdalanýymyz mańyzdy.
«Negizinen munaıǵa baılanǵan bıýdjetimizge qosymsha qarjy aǵynyn qamtamasyz etedi. Áıtpese, Qytaı Halyq Respýblıkasy Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrikmenstan, Iran arqyly Túrkııa men Eýropaǵa óz taýarlaryn tasymaldasa, biz shette qalamyz. Osy oraıda Qytaımen vızasyz rejimdi Ortalyq Azııa elderiniń bári derlik ornatýǵa daıyn», deıdi A.Quspan.
Qoryta aıtqanda, Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy vızasyz rejim ekijaqty qarym-qatynasty tyń deńgeıge shyǵaratyny sózsiz. Ekonomıkalyq baılanys nyǵaıyp, taýar aınalymy artady. Eń bastysy, sheteldegi qandastarymyzdyń atajurtyna kedergisiz kelýine jaǵdaı jasaıdy.
