Osy oraıda Tótenshe jaǵdaılar departamenti bastyǵynyń orynbasary, azamattyq qorǵaý polkovnıgi Erkin Otarǵalymuly turǵyndardy jylytý peshin qoldanǵanda meılinshe saq bolýǵa shaqyryp otyr. Keshegi Yntymaq-1 shaǵyn aýdanynda oryn alǵan qaıǵyly jaǵdaı da qaýipsizdik sharasynyń mańyzyn odan saıyn arttyra tústi. Esterińizge sala ketsek, jýyrda atalǵan shaǵyn aýdanda bútin bir otbasy tabıǵı gazdan ýlanyp kóz jumǵan edi.
Departament ókiliniń aıtýynsha, nemquraıdylyqtyń saldarynan jyl saıyn jeke turǵyn úı sektorlarynan, mekemelerden, kópqabatty úılerden órt shyǵý derekteri jıilep barady. Olardyń sany jyl saıyn artyp bara jatqanyn resmı statıstıka da rastap otyr. Osy rette maman órttiń negizgi shyǵý sebebin atap ótti. Bul kóbinese elektr jelileriniń qysqa tuıyqtalýynan bolyp jatady. Al onyń basty kináraty – montajdaý jumystarynyń durys júrgizilmeýi. Úıdiń elektr júıesin tekserip, der kezinde jóndeý jumystaryn júrgizbese de qysqa tuıyqtalý oryn alady. Sebebi jylytý peshteriniń elektr kózine jalǵanǵanda symdarǵa aýyrlyǵy artady. Sonyń saldarynan jeliler qysqa tuıyqtalyp, ot shyǵyp ketedi. Sol úshin maman ýaqytynda tekserip, jóndeý jumystaryna kóńil bólip, montaj jasatqanda bilikti kásibı sheberge júginý kerektigin eskertedi. О́rttiń shyǵýynyń ekinshi sebebi – balalardyń sirińkemen oınaýy nemese temeki tuqylyn sóndirmeı tastaı salý. Ásirese balkonnan temeki shegip, tómen qaraı laqtyra salatyndar bar. Biraq temeki tuqyly tómendegi balkonǵa túsip, sol jerde órttiń shyǵýyna sebep bolýy múmkin.
«О́rttiń paıda bolýyna úsh jaǵdaı túrtki bolady. Onyń birinshisi – janý kózi. Oǵan elektr jelileriniń qysqa tuıyqtalýy, sirińke taǵy basqalar jatady. Ekinshisi – janatyn orta. Buǵan temeki tuqyly túsken balkondy jatqyzýǵa bolady. Úshinshisi – aýa raıy. О́rt oryn almaý úshin osy úsh tizbektiń bireýin úzýimiz kerek. Iаǵnı eger qysqa tuıyqtalý bolmasa demek órt bolmaıdy. Nemese úıde janatyn materıaldar az bolsa, «tilsiz jaý» da búkil úıdi sharpı almaıdy. Jyl basynan beri órtke qatysty 180 oqıǵa tirkelgen. Negizinen bul jerde adamdardyń ózi kináli. Bıyl kásipkerlik nysandary da otqa orandy. Ujymdyq jaýapkershilik, qaýipsizdik bolmasa osyndaı qaıǵyly jaǵdaılar oryn alady. Ata-analar balalarymen qaýipsizdik erejeleri týraly kóp áńgimelesýi kerek. Balalar qutqarýshy qyzmetterdiń nómirlerin jatqa bilýge tıis. Departament jyl basynan beri aldyn alý is-sharasy boıynsha kóptegen kezdesý ótkizdi. Onda halyqqa qaýipsizdik sharasyn saqtaý týraly erejeler barynsha túsindirildi», dedi Erkin Otarǵalymuly.
Departament áleýmettik jaǵdaıy tómen 2 005 otbasyn óz baqylaýyna alǵan. Sebebi olarda keıde jóndeý jumystaryna, qondyrǵylardy sapaly ornatýǵa, basqa da qaýipsizdik sharalaryn qamtamasyz etýge qarajattary jetpeı qalýy múmkin. Osy oraıda tótenshe jaǵdaılar qyzmeti 80 úıge ýly gazdy anyqtaıtyn arnaıy datchıkti tegin ornatyp berdi.
Mamannyń aıtýynsha, ásirese gaz qazandyqtaryn óz betimen qoıatyndar bar. Qazandyqtan taraıtyn ýly gazdy syrtqa shyǵaratyn qubyrlarǵa mán bermeıdi. Kómirmen jaǵylatyn peshtiń de murjasyn, qudyqtaryn jyl saıyn kúıeden tazalap turý qajettigin eskertti. Shymkent qalasynda eldi mekenderdi túgel gazdandyrý jumystary qarqyndy júrip jatyr. Degenmen 10 myńnan asa úı áli de qysta kómir jaǵady. Sondyqtan kómirqyshqyl gazyna ýlanyp qalý qaýpi jylytý maýsymynda eselene túsedi. Al qaıǵyly jaǵdaıdy boldyrmaýdyń jalǵyz joly – qaýipsizdik erejelerin qatań saqtaý. Ásirese er kisiler úıdiń otaǵasy bolǵandyqtan, otbasynyń qaýipsizdigine birinshi kezekte solar jaýapty. Sondyqtan gaz qondyrǵysy men peshterdiń durys jumys isteýine, qubyrlarynyń tazalyǵyna, jeldetkishter men dabyl qaqqysh datchıkterdiń bolýyna basa mán berýi qajet.
Sondaı-aq tótenshe jaǵdaı qyzmeti ókiliniń aıtýynsha, qala ákimdiginiń qoldaýymen departamenttiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy 90% jańartylǵan. 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan megapolısti damytý josparyna sáıkes qosymsha 14 tehnıkany satyp alý kózdelip otyr. Sonda 2025 jylǵa qaraı departamenttiń qajetti tehnıkamen jabdyqtalýy 100%-dy quraıdy. Departament kelesi jyly drondar satyp alýdy josparyna engizgen. Tótenshelikterge megapolıste qurylǵan 21 azamattyq qorǵaý qyzmeti kómek kórsetedi.
«Búgingi tańda qurylys nysanyn salarda jobalyq-smetalyq qujattamasyn tótenshe jaǵdaılar departamentimen aldyn ala kelispeıdi. Sonymen birge departament ókilderi qurylysy bitken nysandy qabyldap alatyn komıssııa quramynan da shyǵarylǵan. Osynyń barlyǵy jańa ǵımarattarda órt qaýipsizdigi talaptarynyń saqtalmaýyna keri áserin tıgizip jatqany ras. Máselen, bıyl 550 nysan tekserildi. Eshqaısysynyń da órt qaýipsizdigi talaptaryna jaýap bermeıtini anyqtalǵan. Departament oryn alǵan kemshilikterdi joıýǵa nusqama beredi, talap oryndalmasa, sotqa aryz túsiredi. Degenmen júıedegi kemshilikterdi joıýǵa kúsh salynyp jatyr. Sonyń biri arnaıy zań jobasy qaralý ústinde. Bul boıynsha áleýmettik, halyq kóp shoǵyrlanatyn, 10 qabattan joǵary úılerdi salýǵa baılanysty jobalyq-smetalyq qujattamalar budan bylaı departamentpen aldyn ala maquldanady. Kóp qabatty úılerge ornatylatyn órt qaýipsizdigi jabdyqtaryn kútip-ustaý kondomınıým, ıaǵnı múlik ıeleri birlestiginiń jaýapkershiligine júktelýge tıis», dedi azamattyq qorǵaý polkovnıgi Erkin Otarǵalymuly.
Departament ókiliniń habarlaýynsha, megapolıste 9 órt sóndirý bólimi bar. Alaıda qalany órt sóndirý brıgadasymen jetkilikti deńgeıde qamtamasyz etý úshin bólim sany 22 bolý kerek. Bul talap qala ákimdigi tarapynan birtindep oryndalyp keledi. Máselen, bıyl 2 órt sóndirý bólimi qoldanysqa berilse, kelesi jyly taǵy ekeýiniń qurylys jobasy daıyndalady. Jalpy, 2030 jylǵa deıin meje tolyq oryndalyp bitýge tıis.
ShYMKENT
