Onnan astam zańǵa ózgeris enedi
Otyrys barysynda depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparattyq qaýipsizdik, aqparattandyrý jáne sıfrlyq aktıvter máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy qarady. Qujat normalaryna sáıkes Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly, Kásipkerlik, Eńbek, Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly kodeksterge, sondaı-aq on zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen. Sonyń aıasynda tıisti salada memlekettik baqylaýdyń qosymsha fýnksııasy Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine beriledi.
Immıgranttardyń jeke basyn kýálandyratyn qujattardyń kóshirmelerin usynýdyń mindetti tetigin engizý de zań sheńberindegi jańashyldyqtardyń biri ekenin atap ótken jón. Bul elimizdiń ulttyq múddesin qorǵaý jáne ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin mańyzdy ekeni anyq. Zańda sıfrlyq maınıng salasyndaǵy qyzmetti júzege asyrýǵa qatysty da birqatar shara qarastyrylǵan.
Talqylaý nátıjesinde, senatorlar zańnyń tujyrymdamalyq normalaryn birinshi oqylymda maquldap, bas komıtetke qujatty ekinshi oqylymǵa ázirleýdi tapsyrdy.
Zorlyq-zombylyqqa qarsy keshendi tásil kerek
Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Janna Asanova depýtattyq saýalynda otbasyndaǵy turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres jáne aldyn alý sharalary týraly aıtty. Onyń aıtýynsha, jańalyqtarda kún saıyn zorlyq-zombylyq pen qorlyq kórsetý týraly aıtylyp jatyr, al ýákiletti tulǵalardyń nemquraıdy kózqarasy men sybaılas jemqorlyq bul máseleni tolyq sheshýge múmkindik bermeı keledi.
«Bizge áıel men balalardy saýdaǵa salatyn nemese zatqa qaraǵandaı kózqarasty ózgertý asa mańyzdy. Qorǵansyz qalǵan jandardyń bári olardy memleket qorǵap qana qoımaı, zorlyq-zombylyqqa jaýap beretin ári birdeı áriptestik quqyqtarǵa basa nazar aýdarylatyn barlyq áreket jasalatynyn bilýi kerek. Árbir azamat zorlyq-zombylyqtyń barlyq quqyqtyq saldaryn naqty bilýge jáne jazadan qutylmaıtynyna kúmándanbaýǵa tıis. Quqyq qorǵaý organdarynyń, sot ınstansııasynyń qyzmetkerlerine erekshe jaýapkershilik júkteledi. Qoǵamda ádilettilik pen zańdylyqtyń saltanat qurýyna baǵyttalǵan ózgeristerdiń aldyńǵy qatarynda dál solar bolýy kerek», dedi J.Asanova.
Senator osyǵan baılanysty mundaı zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl keshendi tásildi talap etedi dep sanaıdy. Onyń ishinde jaǵdaıdy erte anyqtaý jáne oǵan aralasý úshin aldyn alý sharalary, sondaı-aq strategııa men amal-tásilderdi ýaqytyly túzetý úshin memleket qabyldaıtyn sharalardyń tıimdiligin júıeli baǵalaý da bar.
«IIM-de turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl jónindegi óńirlik jeke qyzmetin qurý arqyly keńeıtý usynylyp otyr. Jalpyǵa birdeı qabyldanǵan halyqaralyq standarttar men psıhologııalyq normalardy eskere otyryp, quqyq qorǵaý organdarynyń alǵash ret shaǵymdanǵan zorlyq-zombylyq qurbandaryna arnalǵan ózara is-qımyl jasaý nusqaýlyǵyn zańnamalyq turǵydan bekitý kerek. Zorlyqshylardy mindetti túrde tirkeýge alý, odan keıin memlekettik jáne kúshtik organdarǵa jumysqa ornalasýdy shekteı otyryp, qarý ıelený quqyqtaryna shekteý engizý mańyzdy», dep atap ótti senator.
Senatordyń usynysynda bilim berý, medısına jáne áleýmettik qoldaý salasyndaǵy zańnamanyń birqatar normany ózgertý jónindegi sharalar da qamtylǵan.
Harassment konvensııasyna qashan qosylamyz?
Senator Darhan Qydyráli qoǵamdaǵy áıelderge qatysty zorlyq-zombylyq pen qýdalaý, ıaǵnı harassment taqyrybyn ári qaraı órbitti. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birlesip júrgizilgen BUU zertteýiniń nátıjelerin jarııa etken senator harassmentke ushyraǵan áıelderdiń 57,6 paıyzy bul faktiler birneshe ret bolǵanyn atap ótkenin jetkizdi. Bul jaǵdaıda harassment tek fızıkalyq qana emes, sonymen birge adamǵa mentaldy nemese emosııalyq qysym jasalǵanyn eskerý qajet.
Senator aıtqan taǵy bir másele – elimizde harassmenttiń aldyn alatyn arnaıy zańnyń bolmaýy. Sondyqtan áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi zańnamany kúsheıtý – mańyzdy qadam.
Darhan Qydyráli Halyqaralyq eńbek uıymy №190 «Eńbek salasyndaǵy zorlyq-zombylyq pen harassmentti joıý týraly» konvensııany ázirlegenin atap ótti. 2019 jylǵy 21 maýsymda qabyldanǵan qujatty álemniń 19 eli ratıfıkasııalaǵan. Depýtattyń pikirinshe, elimizdiń osy qujatqa qosylýy otbasy jáne genderlik saladaǵy mańyzdy qadamdardyń biri bolmaq.
Senator Darhan Qydyráli depýtattyq saýalynda: «Qazaqstan zańnamalarynda, atap aıtqanda, Qylmystyq, Eńbek, Ákimshilik kodeksterde jumys ornyndaǵy harassment nemese zorlyq uǵymdaryn engizý, mundaı zań buzýshylyqtarǵa qarsy tıisti jazany belgileý qaı deńgeıde júrgizilýde? Elimiz halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eńbek salasyndaǵy zorlyq-zombylyq pen harassmentti joıý týraly» konvensııasyna qashan qosylady? Jalpy harassmentke nemese zorlyq-zombylyqqa qarsy keshendi is-sharalar jospary bar ma?», degen naqty ári ózekti máselelerdi kóterdi.
Keden qyzmetkerleriniń zeınetaqy máselesi
Senator Amangeldi Nuǵmanov elimizdiń Premer-mınıstri Álıhan Smaıylovtyń atyna jasaǵan depýtattyq saýalynda keden organdary qyzmetkerlerin zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly máseleni kóterdi. Onyń aıtýynsha, qoldanystaǵy zańnamada keden organdary qyzmetkerlerin zeınetaqymen qamsyzdandyrýǵa eleýli áser etetin olqylyqtar bar. Áleýmettik kodekstiń normalaryna sáıkes, quqyq qorǵaý organdarynda jumys isteıtin, arnaýly ataǵy men synyptyq sheni bar adamdar eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemin alýǵa quqy bar, olardyń qataryna keden organdarynyń qyzmetkerleri de kiredi.
«Kodekstiń 214-babynyń negizinde Úkimet 2023 jylǵy 29 tamyzda №733 qaýlyny qabyldady, onda «keden organdaryn qospaǵanda» degen eskertpesi bar ereje jazylǵan, bul Áleýmettik kodekstiń qoldanystaǵy normalaryna qaıshy keledi. Úkimet qaýlysy bul jaǵdaıda barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerin zeınetaqymen qamsyzdandyrý quqyǵynan aıyrdy. Qalyptasqan jaǵdaı keden organdarynyń qyzmetkerlerine eńbek sińirgen jyldaryn esepke ala otyryp, zeınetke shyǵýǵa múmkindik bermeıdi», dedi senator.
Depýtat A.Nuǵmanov osyǵan baılanysty Úkimet basshysy Á.Smaıylovtan azamattardyń atalǵan sanattarynyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qalpyna keltirý jóninde máseleni sheshýdi qarastyrýdy surady.
