Jurttan jasyrǵandy júıeden jasyra almaısyń

Osydan eki jyl buryn Alma­ty­daǵy qoǵamdyq kólikterdiń bi­­rinde tanysymnyń uıaly telefo­ny qoldy boldy. Avtobýs ishindegi beı­nejazbadan qylmyskerdi taný múmkin bolmady ma, aryzdyń sońy áli kúnge deıin sozbalańǵa salynyp keledi. Shyny kerek, osy kúni uıaly telefonyn úptep ketkenderdiń qolyna kisen salynyp, jábirlenýshiler­diń materıaldyq shyǵyny óte­lgeni jónindegi fakti neken-saıaq. Al byltyr aıaq basqan jerde beınebaqylaý kamerasy ornatylǵan elordanyń sol jaǵalaýynda kóligime zaqym keltirgenderdiń kim ekeni jumbaq kúıinde qaldy. Sebebi záýlim ǵımarattyń ústinen laqtyrylǵan belgisiz zat sol jerde ornatylǵan beınebaqylaý kamerasyna túspeı qalǵan. Dálel joq, kináli de joq. Mine, osyndaı olqylyq bol­mas úshin tehnıkanyń ýaqyt ta­la­byna saı damyǵany, júıeniń ja­ńar­tylǵany jón. Ásirese qoǵam tynyshtyǵyn saqtaýda sıfrlyq qurylǵylarǵa qajettilik kún sa­ıyn ósip keledi. Sebebi tártipke ba­ǵynǵysy kelmeıtinderdi jónge sal­ǵan qurylǵy qazir qylmystan jal­taryp, jazadan qutylmaq bol­ǵandardyń qolyna der kezinde kisen salynýyna da septigin tıgizip jatyr. Dese de álginde aıtqandaı, qyl­myskerdiń qımylyn qalt ji­ber­meıtin sıfrlyq qurylǵyny san soq­tyryp ketýdiń amalyn ta­ýyp, áre­ket etkisi keletinder baryn áste es­ten shyǵarýǵa bolmaıdy.

Joba jemisin berip keledi

Ishki ister mınıstrligi 2021 jy­ly qu­qyqtyq tártipti já­ne el aza­mat­tarynyń zańdy múdde­le­rin saqtaýdy qamtamasyz etý maqsatynda «Jappaı beıne­ba­qylaý» jobasyn bastady. Osy­laısha, árbir qoǵamdyq orynda, áleý­mettik mańyzdy mekemelerde ornatylǵan tehnıka tártipti túzep, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Bul maqsattyń oryndalýy búginniń ózinde belgili bir nátıje berge­­nin joqqa shyǵarýǵa bolmas. Aıta­­lyq, osyǵan deıin tasjoldy ja­­rys alańyna aınaldyryp, erejeni eleń qylmaıtyn júrgizýshiler­diń anaǵurlym azaıǵanyn kórip otyrmyz. Statıstıka kórsetkendeı, aqyldy qurylǵynyń arqasyn­da ashylǵan is pen izdeýde júrgen qyl­myskerdiń qolyna kisen sa­lyn­ǵany jónindegi derek te je­terlik.

Ishki ister mınıstrligi Aqpa­rat­tandyrý jáne baılanys de­par­­tamentiniń bas mamany Bir­jan О́mirzaqtyń aıtýynsha, jyl basynan beri beınebaqylaý ka­me­ralarynyń kómegimen 8 673 qyl­mystyq jáne 465 525 ákim­shi­lik quqyq buzýshylyq anyq­talǵan. «Bıyl elimizde 1 mln 247 myń beınebaqylaý kamerasy ornatyldy. Onyń ishinde 237 myńy polısııa departamentteriniń jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan. Iаǵnı osynsha kamera bizdiń polısııa bólimindegi ke­zekshi qyzmetkerlerdiń der ke­zinde kóshedegi tártip pen quqyq buzýshylyqty baqylaýda ustap otyrýyna múmkindik beredi. Bul baǵytta jumys áli de kóp. Al­daǵy ýaqytta eldegi barlyq beı­nebaqylaý kamerasyn jedel bas­qarý ortalyqtaryna qo­sý­dy maq­sat tutyp otyrmyz. Qa­zir­diń ózin­de jergilikti atqa­rý­shy organdar men polısııa depar­tamentteriniń birlesken jobasy ju­mys istep jatyr», deıdi B.О́mirzaq.

Máselen, bıyl jergilikti at­qa­rýshy organdar krımınogendik jaǵdaıǵa taldaý jasap, 16 363 beı­ne­baqylaý kamerasyn or­nat­­qan. Endigi jer­de polısııa depar­tamentteri jer­gilikti ákimdik­pen birlesip beı­nebaqylaý kameralaryn orna­las­tyrýdyń ataýly baǵdarlamasyn ázirlemek. IIM óki­liniń aıtýynsha, beıne­baqylaý kameralaryn esepke alý jáne qosý jumystary jalǵasa beredi. Mınıstrliktiń má­limetine sensek, qazir eldegi 100 tur­ǵyn­ǵa 6 kamera qyzmet etse, al­daǵy ýaqytta 100 turǵynǵa 15 beıne­ba­qylaý kamerasyn teńestirý basym baǵytqa aınalyp otyr.

Qurylǵylardy montajdaý, or­na­lastyrý, aıyrbastaý jumys­tarynan bólek, kórinbeıtin aı­maq­tardaǵy beınebaqylaý kame­­rasynyń kórý qabiletin qam­ta­masyz etýge erekshe den qo­ıy­lady. Máselen, aǵashtyń qalqa­synda qal­ǵan kameralardy der kezinde aýystyrýǵa, eskirgen qurylǵyny sıfrlyq úlgige aıyrbastaýǵa da kún saıyn kóńil bólý mańyzdy.

«Beınebaqylaý kameralarynyń tehnıkalyq erekshelikteri­ne sáıkes talap qoıamyz. Iаǵnı zamanaýı talaptarǵa jaýap bere­tin sıfrlyq kamera ornatý kerek. Onyń barlyǵy qarjyǵa baı­­la­nysty ekenin de umytpaý qa­­jet. Degenmen bul jeke uıym­da­­ǵy tártip pen qylmystyń aldyn alýda óte mańyzdy. My­sa­ly, bizdiń jedel basqarý orta­lyq­­­taryna memlekettik mekeme­ler men adam kóp júretin qo­ǵam­dyq oryndardaǵy kameralar qosylǵanymen, saýda-oıyn-saýyq ortalyqtary, dúken sekil­di jeke uıymdardyń barlyǵy qo­sylmaǵan. Biraq jeke uıymdar kú­zet agenttikterine shyǵady. Olar óz kezeginde polısııa qyzmet­ker­lerine habarlama beredi», deıdi B.О́mirzaq.

Sıfrlyq qurylǵy – senimdi serik

Búginde beınebaqylaý kamerasynan qylmysyn jasyryp, aılasyn asyrǵysy keletinderdiń áreketin jıi estıtin boldyq. Sol úshin quqyq qorǵaý qyzmetkerleri fotobeınetirkeýden áldeqaıda tıimdi bolatyn júıeni júzege asyrýǵa kóshti. Qarapaıym halyq úshin kameranyń barlyǵy qyra­ǵy sekildi kórinedi. Biraq búgingi talapqa saı keletin beınesa­raptaý fýnksııasynyń múmkindigi odan da kóp.

Senimdi serigimizge aınalǵan sıfrlyq qurylǵyny adamdardyń jeke ómirine qol suǵý dep sóge­tinder de bar. Degenmen Astana qalasy PD Jedel basqarý orta­lyǵynyń bólim basshysy Larısa Chırva turǵyndar tarapynan aryzdan góri usynys-tilek kóbirek túsetinin aıtady. «Kamera ornatý qajettigi týraly usynyspen shyǵa­tyndar bar. Biz de óz tarapy­myzdan krımınogendik jaǵ­daıdy zerttep, adam kóp júre­tin jerlerge kamera ornatýǵa ba­symdyq beremiz. Qazir qaladaǵy kez kelgen turǵyn úıdiń aýlasyn­da kamera ornatylady. Bul aza­mattardyń qaýipsizdigi men túrli quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa kerek. Sondaı-aq qury­lys júrip jatqan aımaqtarǵa da aıryq­sha nazar aýdaramyz. Bul bo­ıynsha qurylys kompanııa­larymen birlesken memorandým bar. Qazir bizdiń jedel basqarý orta­lyǵyna 30 myńnan astam kamera qosylǵan. Onyń kópshiligi bi­lim berý, densaýlyq saqtaý uıym­dary, jertóleler men tur­ǵyn úıdiń kireberisterinde orna­tylǵan. Osy arqyly biz qalanyń ár buryshynda bolyp jatqan jaǵ­daı­dy baqylaýǵa alyp otyrmyz», deıdi ol.

Zamannyń aǵymyna saı tehnıka ózgerip jatyr. Qaınaǵan qala tirshiligindegi kez kelgen qoz­­­­ǵa­lysty baqylaýǵa alýǵa bu­ryn­­ǵy qurylǵylardyń múmkin­digi jetpeıdi. Sondyqtan keıin­gi jyldary tek jol qozǵaly­syn ba­­qylaıtyn sary tústi kamera­lar­dy «Sergek» sekildi jańa qurylǵy yǵystyryp ja­tyr. Máselen, júıe iske qosylǵan ­2017 jyldan bastap Astanada jol-­kólik oqıǵalarynan qaza tapqandar ­sany 43%-ǵa azaıǵan. Al qoǵam­­dyq oryndardaǵy qylmys 67%-ǵa azaıypty.

Dese de avtomattandyrylǵan júıeniń ózi de jańaryp otyrýy kerektigin aıtqan Larısa Chır­va: «Qazir qylmyskerler qyl­­my­syn jasyrý úshin kamerany al­­da­ǵysy kelip baǵady. Jú­rý ba­ǵy­­tynan jańyldyryp, bet-ál­petin jasyrýǵa tyrysady. Ne bol­masa beınebaqylaý kamera or­na­tylmaǵan jerlerdi aldyn ala zerttep alady. Sol úshin biz qu­rylǵylardyń jumys isteý tá­si­­line jańa baǵdarlamalardy en­gizip otyramyz. My­saly, qazir jarqyraıtyn qabilet­ke ıe kameralar shyǵyp jatyr. Odan bó­lek beınetaldaý fýnksııasy bar qurylǵyǵa qajettilik basym. Kóp jaǵdaıda qylmys­ker syrt­qy kıimin aýystyryp, ka­me­­rany al­daǵysy keledi. Alaıda biz­diń operatorlar kamera arqyly qyl­myskerdiń is-áreketine taldaý ja­saıdy. Qazir árbir avtobýs aıaldamasynda kamera bar. Ol jerdegi kúmándi jolaýshylardyń áre­ke­ti jedel basqarý ortalyǵyn­da­ǵy kamerada kórinip turady. Osy tur­ǵy­dan alǵanda fotobeınetaldaý fýnk­sııasy – quqyq buzýshylyq pen ­qyl­mysty naqty dáldikpen kór­setý­de taptyrmas qural», deıdi.

Keıbireýler kameranyń qy­raǵy kózinen jasyrynyp, «Ser­gek» sekildi qu­rylǵydan qýly­ǵyn asyryp ke­te­tin sekildi kórine­di. Alaıda qyl­myskerdiń qýlyǵy ǵana emes, kameranyń qabileti de qaryshtap damyp jatyr. Syrt­qy pishindi ózgertip, kózildirik­pen kózin kóle­geılep, betperdemen bet álpe­tin jasyrǵanymen, fotobeınetal­daý júıesi izdeýdegi adammen uq­sas­tyqty ońaı taba alady. Qa­la úlkeıip, halyqtyń sany art­qan saıyn aqyldy quryl­ǵy adam ómiri úshin de aýadaı qa­jet ekenin ańǵarasyń. Álemdik ǵa­lymdardyń ózi baqylaý kame­ra­larynyń kóptigin adamzat qa­ýip­sizdiginiń kepili dep túsin­di­re­di. О́ıtkeni «aýyryp em izde­gen­she, aýyrmaýdyń jolyn izdegen­niń» durys ekenin ańǵarsaq, qyl­myskerdi quryqtaýdan buryn qu­qyq buzýshylyqtyń aldyn alyp, ha­lyqtyń alańsyz uıqysyn qam­tamasyz etý áldeqaıda oń sheshim bolary anyq.