Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Tóraǵa orynbasary qazirgi deńgeı – 11,8% dep otyr. Jyldyq ınflıasııanyń qysymy, qalypty-qatań aqsha-nesıe saıasaty, joǵary bazalyq mólsherlemeniń birtindep tómendeýi óndiris shyǵyndarynyń baıaýlaýyna ákelip otyrǵandyǵy aqıqat. Aıtalyq, aılyq ınflıasııa 0,6%-ǵa, azyq-túlik ınflıasııasy onyń ishinde jarma, nan men sút ónimderi, et jáne qant baǵasynyń jyldyq ósimi 11,4%-ǵa deıin tómendegen.
Azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar sońǵy 9 aıda – 12,1%-ǵa, jeke taýarlar, turmystyq zattar, qurylys materıaldary men dári-dármek baǵasynyń jyl saıynǵy ósimi baıaýlaǵan.
Aqyly qyzmet kórsetýler shilde-tamyz aılary aralyǵynda 11,9%-ǵa tómendep, «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp otyrǵan turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetterge tarıfterdiń ósimi 0,4%-ǵa, jyldyq mánde – 13,6%-dy quraǵan.
Dese de rettelmeıtin qyzmetter baǵasynyń kóterilýi jańa oqý jylynyń bastalýymen bilim berý, jalǵa alý aqysynyń, kólik jáne ambýlatorlyq-emhanalyq qyzmetter qunynyń ósýi baıqalǵan. Qyrkúıek aıynda teńgeniń aıyrbas baǵamy 3,4%-ǵa álsirep, bir dollar 474,99 teńgeni qurasa, bul birqatar syrtqy jáne ishki faktorlardyń áserinen bolǵandyǵyn málimdedi.
«Birinshiden, bul – dollardyń jahandyq nyǵaıýy. Qyrkúıek aıynda dollar ındeksi damyǵan elderdiń valıýtalary qorjynyna qatysty 2,5% boldy. Ekinshiden, bul jobalardy iske asyrý jáne bıýdjet qarajatyn paıdalaný aınalymynyń kúsheıýine baılanysty ımporttaýshylar tarapynan maýsymdyq suranystyń artqandyǵyn, teńge baǵamynyń álsireýine Úkimettiń kvazımemlekettik sektorlary eksporttyq valıýta túsimderiniń mindetti satý normasyn shegerip, AQSh Federaldyq rezervtik júıesiniń jalǵasqan qatań aqsha-nesıe saıasatyna qarsy bazalyq mólsherlemeni tómendetkeni de áser etti», deıdi B.Sholpanqulov.
Jyl basynan beri respýblıkalyq bıýdjetke aýdarymdardy qamtamasyz etý úshin Ulttyq qordan valıýta satý arqyly qoldaý kórsetilip, qyrkúıek aıynda ol 1,15 mlrd dollardy quraǵan. Jyl basynan beri rezıdenttikke jatpaıtyn memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵynda 299 mln dollar, BJZQ valıýtasyn satyp alý 200 mln dollar bolǵan.
Ol sonymen qatar Ulttyq bank ıkemdi aıyrbas baǵamynyń tártibin saqtaýdy jalǵastyryp otyrǵandyǵyn jáne valıýtalyq ıntervensııa júrgizbeıtindiginen habardar etti.
Jalpy halyqaralyq rezervter júıesi qazan aıynyń basynda 89,7 mlrd dollardy qurady. Ulttyq banktiń altyn-valıýta rezervteri ekinshi deńgeıli bankter balansynyń tómendeýine oraı, jyl basynan beri 9%-ǵa, 31,9 mlrd dollarǵa deıin qysqarǵan. Ulttyq qordyń aktıvteri jyl basynan beri 3,7%-ǵa, ıaǵnı 2,1 mlrd dollardan 57,8 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıǵan. Negizgi ósim bıylǵy jyldyń basynan beri 4% nemese 2,2 mlrd dollar ınvestısııalyq kiris esebinen boldy.
Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke aýdarylǵan transfertter 3,3 trln teńgeni qurasa, ony iske asyrý úshin atalǵan qordyń valıýtalyq aktıvteri 6 mlrd dollarǵa satylyp, jyl basynan beri qorǵa túsken jalpy kiris 3,4 trln teńgeni qurap otyr.
BJZQ zeınetaqy aktıvterinde oń dınamıka baıqalýda. Jyl basynan bergi ósim – 17,7%-ǵa, aqshalaı 17,2 trln teńge, ınvestısııalyq kiris kólemi 1,4 trln teńge boldy. Zeınetaqy jarnalary – 1,5 trln teńge, merziminen buryn alý – 196,1 mlrd teńgeni quraǵandyǵynan aqpar berdi Ulttyq bank ókili.
Bul rette álemdik naryqqa taldaý jasaǵan Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń aǵa sarapshysy Ramın Qazymov óndiristik sektordaǵy iskerlik belsendiliktiń jahandyq deńgeıi jetinshi aı qatarynan teris aımaqta ekendigin jetkizdi.
«Tamyz aıynda óndiristik sektordaǵy iskerlik belsendiliktiń álemdik ındeksi 0,1 tarmaqqa ósip, 49,1 tarmaqty qurady. Bul kórsetkish óndiristik naryqta ótken aıǵa qatysty iskerlik belsendiliktiń tómendegenin kórsetedi.
50-den az ball ekonomıkalyq quldyraýdy, al 50 ball aldyńǵy aımen salystyrǵanda ózgeristerdiń joqtyǵyn baıqaýǵa bolady.
Indekstiń 58,6-dan 57,5-ke deıin tómendeýine qaramastan, Úndistannyń óndiristik sektoryndaǵy iskerlik belsendilik kórsetkishi kóshbasshylyq tanytýda. Osylaısha, óndiristik belsendilik 27 aı qatarynan oń aımaqta boldy. Sheteldik satylymdardyń ósimi baıaýlap, halyqty jumyspen qamtamasyz etý artqan», deıdi sarapshy.
Sonymen qatar Reseıdegi óndiristik belsendilik ındeksi ótken aıdaǵy 52,7-den 54,5-ke deıingi tarmaqta aıtarlyqtaı ósken, 2017 jyldan beri óndiris kólemi men eksporttyq tapsyrystardyń ishki suranysta ósimi joǵarylap, jumys oryndaryn qurý 2000 jyldan beri eń joǵary deńgeıde qalyptasqan.
Bizdiń eldegi iskerlik belsendilik ındeksi qyrkúıek aıynda 0,4 tarmaqqa ósken. О́ndiris pen jańa tapsyrystar qarqyny artqandyǵynyń arqasynda jumys oryndaryn qurý boıynsha 2019 jyldan bastap ekinshi orynda keledi. О́tken aıda eń tómengi mánnen keıin shyǵyndar ınflıasııasy kúrt ósip, óndirýshiler aldaǵy jylǵa optımızmdi saqtaıdy degen úmit bar.
AQSh-tyń óndiris sektoryndaǵy iskerlik belsendilik kórsetkishi qyrkúıekte aıtarlyqtaı óskenimen, besinshi aıda teris aımaqqa aýysqan. Mamyr aıynan bastap óndiristiń ósýi joǵarylasa, jańa tapsyrystardyń ósimi tómendegen.
Qytaıda PMI ındeksi alty aılyq deńgeıden tómendegenimen, biraq oń aımaqta qalýdy jalǵastyryp otyr. О́ndiris kólemi men jańa tapsyrystar sany ulǵaıǵanymen jumyspen qamtý jaǵy kóńil kónshiter emes.
Eýroaımaqtyń óndiristik sektoryndaǵy iskerlik belsendiliktiń teris ındeksi 15 aı qatarynan baqylanyp, ótken aıdan 0,1-ge tómendedi. Jańa tapsyrystar 26 jyldaǵy eń rekordtyq qarqynmen qysqarýda, al jumyspen qamtý úsh jylda tómendegen. Iskerlik senimdilik 10 aılyq mınımýmǵa deıin quldyrady dep otyr sarapshy.
