Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazir elimizde 4700-den asa notarıýs zańdy jumys istep tur. Qyrkúıek aıynda ótken brıfıngte Ádilet mınıstri Azamat Esqaraev zańdy áreketter men qujattardy kýálandyratyn tulǵalardyń 67-si – tártiptik, 28-i ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵanyn aıtqan edi.
«128 notarıýsqa lısenzııa berildi. Ártúrli negizder boıynsha 16-synyń lısenzııa qoldanysy toqtatyldy, 42 lısenzııa ýaqytsha toqtatyldy, 9-y lısenzııasynan aıyryldy. Advokattardyń jalpy sany – 5 963, 189 lısenzııa berildi, ártúrli negiz boıynsha 13 lısenzııa toqtatyldy, 15 lısenzııa ýaqytsha toqtatyldy, 1 adam lısenzııasynan aıyryldy. 28 advokat tártiptik jaýapkershilikke tartyldy», dedi mınıstr.
Al mınıstrliktiń bizge joldaǵan sońǵy deregine súıensek, lısenzııasynan múldem aıyrylǵan tulǵalar sanynyń óskenin baıqaımyz. Máseleniń mánisin anyqtaý úshin ýákilettiligin toqtatqan tulǵalardyń birazyna habarlasyp kórdik. Biri ýaqytynyń tyǵyzdyǵyn aıtty, endi biri múlde telefonyn kótermedi. Keıbiri suraǵymyzǵa jaýap berýden bas tartty. Suraqty eleýsiz qaldyrmaǵandar biraýyzdan áli de «Notarıat týraly» zańǵa ózgerister kerek degendi alǵa tartty.
«Notarıat týraly» zańǵa qandaı da bir ózgerister engizý kerek. Notarıat – túrli zańdy áreketter men qujattardy kýálandyratyn mekeme. Sáıkesinshe zań aıasynda ǵana jumys isteıdi. Ár notarıýsqa halyq zańgerge, jol nusqaıtyn adamǵa keldim dep júginedi. Kóp notarıýs atqarýshylyq jazba boıynsha zańdy buzady. Bul jazba sot sheshimimen birdeı, biraq ony sot shyǵarsa, eshkimdi jumysynan aıyrmaıdy», deıdi buryn notarıýs bolyp jumys istegen Aıjan Janabaeva.
Onyń aıtýynsha, notarıýstar bir ret lısenzııasynan aıyrylsa, belgili bir merzimnen keıin advokat sekildi qaıta jumysyn jalǵastyra almaıdy. «Sondyqtan qujat negizinde notarıýstyń qajet ekenin jáne halyqqa qandaı kómek ákeletinin eskerip, múldem lısenzııasynan aıyrý degen bóligin qaıta qaraý qajet. О́z basymnan ótken jaǵdaıdy aıtyp bereıin. Men eki kompanııanyń arasyndaǵy máselege baılanysty atqarýshylyq jazba jasaqtaǵanmyn. Iаǵnı notarıýs retinde boryshkerden óndirip alýshyǵa tıesili belgili bir aqsha somasyn óndirip alý nemese jyljymaly múlikti talap etý týraly ókimin jasap berdim. Keıin úshinshi tarap, sol kompanııa ózine qaryz bolǵany úshin atqarýshylyq jazbany qaıtarý týraly sotqa júginedi. Aıta keterligi, jasaqtalǵan jazba boıynsha kompanııalarǵa eshqandaı zııan kelmedi. Ádilet ýákilderi notarıýstardyń jumysyn turaqty tekserip otyrady. Osy kezde mende eshqandaı zań buzýshylyq anyqtalmady. Biraq ýákilettiligimdi toqtatty. Kámeletke tolmaǵan tórt balam bar. Lısenzııadan aıyrý týraly sheshimge sáıkes, bir jyl boldy, jumyssyz otyrmyn», dedi kópbalaly ana Aıjan Janabaeva.
Ár oqıǵanyń ózine tán ereksheligi bar. Keıde boryshkerdiń quqyqtary buzylatyn jaǵdaılar da kezdesedi. Mundaı kezde zańǵa sáıkes, tıisti is-áreketter júrgiziledi. Iаǵnı atqarýshylyq jazbaǵa taraptardyń kelispeýshiliginiń bolýy zańdy. Biraq bul lısenzııasynan aıyrylǵandardyń problemasyn joqqa shyǵarmaıdy.
«Notarıat – notarıattyq is-áreketter jasaý arqyly jeke, zańdy tulǵalardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etetin bilikti zań kómegin kórsetý jónindegi quqyqtyq ınstıtýt. Boryshkerlerden mıkroqarjy jáne kollektorlyq uıymdardyń mıkrokredıt berý týraly sharttar negizinde bereshekti óndirip alý týraly ótinishteri boıynsha jasalǵan atqarýshylyq jazbaǵa qatysty shaǵymdar kóp túsedi. Respýblıkalyq notarıattyq palata Ádilet mınıstrligine osy talap túri boıynsha atqarýshylyq jazbanyń kúshin joıýǵa qatysty «Notarıat týraly» zańǵa ózgeris engizý týraly usynys jasady. Zańnyń 11-baby 3) tarmaqshasyna sáıkes, prokýratýra organdarynyń, ne Ádilet mınıstrliginiń, ne Respýblıkalyq notarıattyq palatanyń talap qoıýy boıynsha sot sheshimimen notarıýs notarıattyq is-áreketter jasaǵan kezde zańdardy birneshe márte buzǵanda ne memlekettiń, jeke jáne zańdy tulǵalardyń múddelerine zııan keltirip, zańdardy buzǵanda lısenzııasy keri qaıtarylyp alynady», dedi Respýblıkalyq notarıattyq palatanyń atqarýshy dırektory Gúlnar Ryspekova.
Keıingi jyldary ókilderdiń azamattyq-quqyqtyq qatynastardy retteýdegi róli, atap aıtqanda, mindetti notarıattyq kýálandyrýǵa jatatyn mámileler tizbesi keńeıdi. Sondyqtan zań jobalaý jumysyn úılestirý, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn taldaý, jetildirý, júıeleý mindeti júktelgen Ádilet organdary talaptardyń quqyqtyq jolmen tıimdi sheshilýin qamtamasyz etý úshin «Notarıat týraly» zańnyń atqarýshylyq jazbaǵa qatysty bóligin qaıta qarap jatyr.
«Atqarýshylyq jazbalarǵa qatysty zańda ózgertýler engizý josparlanyp, qazirgi tańda talqylaný satysynda. Jalpy, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy men «Notarıat týraly» zańnyń 92-1-babyna sáıkes 2022 jyly kelesideı ózgertýmen tolyqtyryldy: atqarýshylyq jazbanyń boryshkerdiń (jeke tulǵanyń) tirkelgen jeri ne turǵylyqty jeri boıynsha ne jyljymaıtyn múlkiniń ornalasqan jeri boıynsha, eger zańdy tulǵa boryshker bolsa, onda onyń tirkelgen jeri ne onyń turaqty jumys isteıtin organynyń ornalasqan jeri boıynsha ne jyljymaıtyn múliktiń ornalasqan jeri boıynsha jasalady. Atap ótý qajet, notarıat salasyndaǵy úlken betburys 2003 jyly Parlament zańǵa túzetýler engizgende, qazaqstandyq notarıattyń ekonomıkalyq negizi halyqaralyq notarıat odaǵynyń standarttaryna beıimdeldi. Dál osy ýaqytta notarıattyq qyzmet kásipkerlik emes dep tanyldy, biryńǵaı notarıattyq tarıfter jáne jańa salyq júıesi engizildi. Respýblıkalyq notarıattyq palata 2022 jyldyń 1 jeltoqsanynan bastap Halyqaralyq notarıat odaǵynyń múshesi atandy. Búginde Respýblıkalyq notarıattyq palatamen halyqaralyq notarıattyq yntymaqtastyq jónindegi komıssııanyń usynymdaryna sáıkes notarıat júıesin jetildirý jónindegi maqsattardy iske asyryp keledi», dedi Ádilet mınıstrligi Tirkeý qyzmeti jáne zań qyzmetin uıymdastyrý departamenti Zań qyzmetterin uıymdastyrý jáne lısenzııalaý basqarmasynyń sarapshysy Ásem Rahymjan.
