Keıingi jyldary esirtki saýdasy beleń alyp keledi. BAQ betterin paraqtasaq, esirtki satýshylardyń ustalǵany týraly derek kóbeıip ketti. О́ıtkeni BUU málimetterine súıensek, keıingi 10 jylda esirtkige táýeldi adamdardyń sany 22 paıyzǵa ósken. Al qazirgi ýaqytta álemde shamamen 275 mln nashaqor bar kórinedi. Sol sııaqty jyl saıyn 500 myńnan astam adam esirtkiden qaıtys bolady eken. Al elimizdegi málimetterge toqtalsaq, qazir respýblıkada esirtkige táýeldi 110 myń adam esepte tur delingen. BUU dereginde keıingi 30 jylda esirtki zattarynan bolatyn ólim 134 paıyzǵa artqany aıtylady. Bul faktor ásirese Shyǵys jáne Ońtústik Azııa, Soltústik Amerıka elderi úshin asa qaýipti. Eskere ketetini, BUU baıandamasynda 2013-2016 jyldary Ortalyq Azııanyń basqa elderine qaraǵanda Qazaqstanda psıhobelsendi zattar kóbirek tárkilengeni jazylǵan. Ahýaldyń kúrdeliligin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr qyrkúıek aıynda «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda da basa aıtty.
«Sıntetıkalyq esirtki tutynatyndardyń kóbeıýi ult saýlyǵyna zor qaýip tóndirip keledi. Qazirgi ahýal óte kúrdeli, keıingi úsh jylda tárkilengen «sıntetıkanyń» kólemi 10 ese artqan. Ýaqyt ótken saıyn mundaı esirtki arzan ári qoljetimdi bola bastady. Nashaqorlar ony áleýmettik jeli men túrli messendjer arqyly emin-erkin satyp alyp jatyr. Esirtkini, tipti, úıge ákep beretinder bar. Bul – asa qaýipti ári aýqymdy áleýmettik kesel. Sıntetıkalyq esirtkini óndirýge jáne taratýǵa qarsy kúres jalpyulttyq deńgeıde júrgizilýge tıis. Sondyqtan nashaqorlyqpen jáne esirtki saýdasymen kúresýdiń keshendi josparyn ázirleý qajet», degen edi Memleket basshysy Joldaýynda.
Bıyl shildede de Prezıdent ShYU-nyń 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan esirtkige qarsy jańa strategııasyn ázirleýdi jáne qabyldaýdy usyndy.
«Bizdiń partııa nashaqorlyqqa, ásirese jastar arasynda jaǵymsyz ádetke berik tosqaýyl qoıýǵa, jan-jaqty qarsy turýǵa múddeli. Zaman qarqyndy damyǵan saıyn zııandy zattardy taratýdyń joly kóbeıdi. Sondyqtan jastardy esirtkige qarsy kúreske belsendi aralasýǵa ǵana emes, sonymen qatar ozyq IT-tehnologııalardy úırenýge jáne paıdalanýǵa shaqyramyz. Aldaǵy ýaqytta osy hakatonnyń aıasyn keńeıtip, ár óńirde ótkizýdi kózdep otyrmyz. Kúsh biriktirip, zamanaýı tehnologııany paıdalaný arqyly bul syn-qaterdiń jolyn tejep, qaýipsiz qoǵam qura alamyz», dedi «Amanat» partııasynyń Atqarýshy hatshysy Dáýlet Káribek.
Osy maqsatty basty baǵdar etken otandastarymyz jıynda birqatar ıntellektýaldy IT-sheshim ázirledi. Máselen, daryndy jastar jelide esirtkiniń taralýy týraly aqparatty avtomatty túrde qadaǵalaýǵa arnalǵan mamandandyrylǵan baǵdarlamalar jasap shyqty. Bul jańashyldyq onlaın-keńistiktegi esirtki saýdasy týraly habarlandyrýlardy operatıvti túrde anyqtap, ony quqyq qorǵaý organdaryna birden joldaýǵa múmkindik beredi.
«Biz esirtki satýshylardyń operatoryn «buǵattaýǵa», osylaısha olardyń saýdasyn tejeýge múmkindik beretin baǵdarlama ázirledik. Telegram ákimshiligi jeke paraqshany buǵattaý týraly ótinishti qarap jatqan kezde, olardyń jumys isteýine jol bermeımiz. Sebebi olar vırtýaldy klıentterdi naqty klıentterden ajyrata almaıdy», dedi «ASK» komandasynyń múshesi Ýálıhan Aıǵojın.
Al «Amanat tech» hakatonnyń qatysýshysy, 11-synyp oqýshysy Uljan Hamıdolla esirtkige táýeldi adamdardy ońaltýǵa arnalǵan qosymsha ázirlegen.
«Bul qosymshada psıhologter men áleýmettik qyzmetkerlerdiń keńesi 24/7 rejiminde qoljetimdi bolady. Sondaı-aq atalǵan qosymsha enbek.kz. portalymen ıntegrasııalandy. Iаǵnı saýyǵyp ketken adam osy qosymshany paıdalana otyryp oqytý kýrsynan ótip, jumys taba alady», dedi «Futurista» komandasynyń múshesi.
Ozyq shyqqandardy Astana qalasy Polısııa departamenti Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasy basshysynyń orynbasary Erkesh Qalyqov, «Astana Hub» atqarýshy keńsesiniń dırektory Danııa Ahmetova, bloger Iаkov Fedorov, «Blockchain Center» dırektory Aıdana Qasqyrbek, «Amanat tech» úılestirýshisi Sultan Allabergenov jáne «Quqyq» qoǵamdyq qorynyń dırektory Gúlmarjan Shýnaeva anyqtady.
Tartymdy jobalar tartysqan alańda «Futurista» komandasy I oryndy ıelenip, 1,4 mln teńge kóleminde júldeni qanjyǵalaryna baılady. II oryndy jáne 1 mln teńgeniń sertıfıkatyn «AntiTox» komandasy, III oryndy jáne 800 myń teńgeniń sertıfıkatyn «Shalkyma» komandasy jeńip aldy. Sondaı-aq «Best market ready solution» jáne «The best scaling potential» atalymdarynda «ASK» jáne «IB Sila» komandalary úzdik dep tanyldy. Ár komandaǵa 600 myń teńge kólemindegi qarjylaı syıaqy buıyrdy.
Jalpy, jyl basynan beri «Jastar rýhynyń» myńnan astam múshesi «Esirtkige jol joq» jobasy aıasynda esirtki jarnamalaryn óshirip, únemi reıdke shyqqan. Nátıjesinde, respýblıkanyń 20 óńirindegi osyndaı formattaǵy 5 myńnan astam «habarlandyrý» joıylǵan. Buǵan qosa belsendiler túrli oqý oryndarynda esirtki zattarynyń zııany týraly dáris uıymdastyryp, «Bir Tolqynda» saraptamalyq alańdary jáne jastardyń kóshbasshylarymen pikirtalas jáne depýtattarmen kezdesýler ótkizgen.
Buǵan deıin partııa janyndaǵy Jastardy qoldaý jónindegi respýblıkalyq keńes músheleri jasóspirimder men jastardyń densaýlyǵyna zııan keltiretin elektrondyq temekilerdiń, alkogoldik ishimdikterdiń, esirtkilerdiń jáne ózge de zııandy zattardyń taralýy, zańsyz aınalymy úshin jaýapkershilikti qatańdatý maqsatynda zańnamaǵa túzetýler engizýdi usynǵan bolatyn. Máselen, Májilistegi «Amanat» partııasy fraksııasynyń músheleri esirtki men túrli psıhotroptyq jáne kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi zań jobasy boıynsha jumys istep jatyr. Qujat kúshti jáne ýly zattardy, psıhotroptyq zattardy, analogterdi, prekýrsorlardy, olardy daıyndaýǵa arnalǵan quraldar men jabdyqtardy zańsyz ázirleý, qaıta óńdeý, satyp alý, saqtaý, tasymaldaý jáne jóneltý áreketteri úshin jaýapkershilikti qatańdatýdy kózdeıdi. Sondaı-aq bas bostandyǵynan aıyrý merzimi men aıyppul kólemin arttyrý da talqylandy.
