Iskerlik baılanystyń zańnamalyq negizderi

Birqatar qujat ratıfıkasııalandy

Jalpy otyrysta depýtattar Qazaqstan men Qatar úkimetteri ara­syndaǵy Investısııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııa­lady. Qujat 2022 jyldyń 12 qazanynda Astanada jasalǵan. Onyń maqsaty – ınvestısııalyq qyzmet úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý, tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵynyn yntalandyrý jáne ýaǵdalasýshy elder­diń ekonomıkalyq ál-aýqatyn jaqsartý.

«Bul qujat eki memleket aýma­ǵynda ınvestısııalyq qyz­met­ti júzege asyrý kezin­de ın­­ves­torlardyń halyqara­lyq qu­qyqtyq kepildikterin qamta­masyz etýge baǵyttalǵanyn atap ótý qajet. Kelisim ınvestısııalyq qyz­metti júzege asyrý kezinde ın­vestorlardyń quqyqtarynyń kepildikterin qamtamasyz etý ar­qyly yntymaqtastyqtyń quqyq­tyq negizin quryp otyr. Bul rette ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa jáne elder ara­syn­­daǵy ózara tıimdi saýda-ekono­mı­­ka­lyq yntymaqtastyqty odan ári damy­týǵa jaǵdaı jasalady. Qujat ratıfı­kasııa­lanǵan jaǵdaıda ony iske asyrý teris áleýmettik-ekonomıkalyq nemese quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy jáne respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjylyq shyǵyndardy talap etpeıdi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Nazıra Nurbaeva.

Taraptar ózderiniń ulttyq zańnama­syna sáıkes ekinshi mem­le­kettiń ınves­tor­­laryn ynt­alan­dyrýǵa jáne olarǵa qolaı­­ly jaǵdaı jasaýǵa mindette­ledi. Inves­tısııalar basqa Ýaǵdala­sýshy eldiń aýmaǵynda ádil jáne teń rejimmen jáne tolyq qorǵaý men qaýipsizdikpen qamtamasyz etiledi. Árbir Ýaǵdalasýshy tarap óziniń ulttyq zańnamasyna sáıkes ekonomıkanyń sezimtal sektorlaryn jáne (nemese) olarmen baılanysty kásipkerlik qyzmet túrlerin belgileý quqyǵyn ózine qaldyrady.

Sonymen qatar 2018 jylǵy 21 qara­shada qol qoıylǵan Qazaqstan men Sın­gapýr úkimetteri ara­syndaǵy Inves­tısııalardy kóter­meleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisim ratıfıkasııalandy. Keli­simniń maqsaty – neǵurlym tyǵyz ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyq úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, sondaı-aq kásip­ker­lik bastamalardy yntalandyrý, eki memlekettiń de ál-aýqatyn arttyrý.

«Sıngapýr Qazaqstannyń Oń­tústik-Shyǵys Azııadaǵy jetek­shi seriktesteriniń biri jáne álem­degi mańyzdy qarjylyq habtardyń birine aınalǵan. Qazir ınvestısııa salasynda ekijaqty qarym-qatynastar belsendi damyp keledi», dedi N.Nurbaeva.

Onyń sózine qaraǵanda, Qazaq­stan ekonomıkasyn damytý úshin Sıngapýr ınvestısııany tıimdi basqarýdyń tájirıbesi men tehnologııasyn usyna alady. Bul qujat aıasynda ınvestorlardyń halyqaralyq quqyqtyq kepildik­terin qamtamasyz etý eskerilgen.

«Atap aıtqanda, kelisim ın­ves­tı­­sııalyq qyzmetti júzege asyrý kezin­de ınvestor­lar­dyń quqyq­tarynyń kepil­dik­terin bekitý arqyly yntymaqtas­tyq­­tyń quqyqtyq negizin qurýdy qaras­­ty­ryp otyr. Qujat ratıfı­ka­sııalan­ǵan jaǵdaıda, ony iske asyrý teris áleý­mettik-ekonomı­ka­lyq nemese quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy jáne respýblı­ka­lyq bıýdjetten qosymsha qarjy­lyq shyǵyndardy talap etpeıdi», dedi mınıstrdiń orynbasary.

Kelisim aıasynda birinshi tarap ekinshi eldiń ınvestorlaryn óziniń ulttyq zańnamasy men jalpy ekonomıkalyq saıasatyna sáıkes óz aýmaǵyna ınves­tı­sııalaýǵa yntalandyrady jáne qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Son­daı-aq ekinshi tarap memleketi ınvestorlarynyń ınvestısııa­laryna ádil jáne teń quqyqty rejim­di, halyqaralyq quqyqqa sáıkes tolyq­taı qorǵaý men qaýipsizdikti qamtamasyz etedi.

Májilis depýtattary 1999 jylǵy 4 maýsymda О́nertabys­tar­dy quqyqtyq qorǵaý sala­syn­­da memleketaralyq qupııa­lar­­­dyń saqtalýyn ózara qamta­ma­syz etý týraly kelisimniń qol­da­nylysyn toqtatý týraly hat­tamany ratıfıkasııa­lady. TMD-ǵa qatysýshy memleketter­de Kelisim qoldanylǵan kezeń ishinde, KSRO-da is júrgizý aıaq­tal­maǵan jáne qorǵaý qujatynyń qoldanylý merzimi bitpegen qu­pııa ónertabystarǵa qor­ǵaý qujat­taryn berý týraly birde-bir ótinishhat berilgen joq.

Qujattyń ózekti bolmaýyn eskere otyryp, TMD Syrtqy ister mınıstr­leri­niń keńesi onyń jumysyn toqtatý týra­ly sheshim qabyldady. Tıisti hattamaǵa 2021 jyldyń 4 naýryzynda qol qoıylǵan.

Ádilet mınıstri Azamat Esqaraevtyń aıtýynsha, kelisim­niń TMD-ǵa qatysýshy memleketterde qoldanylý merziminiń barlyq kezeńinde KSRO-da jasalǵan qupııa ónertabystarǵa qorǵaý qujattaryn berýge birde-bir ótinish berilmegen.

«О́nertabystardy qorǵaý merzimi 20 jyldy quraıtynyn atap ótken jón. Qazir KSRO-da jasalǵan barlyq ónertabystar boıynsha qorǵaý qujattarynyń áreket etý merzimi ótip ketti. Osy­ǵan baılanysty TMD Atqarý­shy komıteti Kelisim mańyz­dy­­ly­ǵynyń joqtyǵyna baılanys­ty onyń qoldanysyn toq­tatý týraly másele kóterdi. Qazaq­stan Res­pýblıkasy Kelisimniń qol­danysyn toq­tatý týraly hattamaǵa 2020 jylǵy 8 jel­toq­sanda qol qoıdy. Kelisimniń qol­­danysyn toqtatý týraly hattamany ratı­fı­kasııalaý týraly Zańyn qabyldaý teris áleý­mettik-ekonomıkalyq nemese qu­qyq­tyq saldarǵa ákep soqpaıdy jáne mem­lekettik bıýdjetten qosymsha shyǵys­tardy talap etpeıdi», dedi Ádilet mınıstri.

Májilis jalpy otyrysta 3 zań jobasyn jumysqa aldy. Olar ǵylym jáne teh­nologııalyq saıasat týraly zań joba­sy men oǵan ilespe túzetýler, dıploma­tııa­­lyq qyzmet máseleleri boıynsha túzetýler.

Qoǵamdy sý máselesi alańdatady

Jıyn sońynda depýtattar tıisti mem­­lekettik mekemelerdiń basshylaryna saýal­­daryn joldady. Baqytjan Bazarbek sý tap­­shylyǵy máselesin kóterdi. Onyń aı­týyn­sha, dabyl qaǵatyn ýaqyt kelip otyr. О́ıtkeni 2040 jyly elimizde sý tap­­­shy­lyǵy 15 mlrd tekshe metrdi qura­maq­shy. Bul – shamamen Aral teńizine para-par.

«Elimizde taza aýyz sý retinde paıdalanatyn sýdyń kólemi kemi 50 paıyzǵa azaıady. Sonda árbir ekinshi otandasymyz aýyz sýsyz qalady degen sóz emes pe? Al aýyz sýsyz adam 3 kún ǵana ómir súretinin bilesizder. Bul – óte qaýipti. Ekinshiden, elimizdiń dala­sy kóktemde kólge aınalsa, jazda shólge aınalady. Bul máse­le jyl saıyn qaıtalanyp otyr­sa da áli kúnge sheshiler emes. Tabıǵattyń bizge bergen resýrsyn qumǵa quıyp jatyrmyz. Máselen, Keńes kezinde árbir sovhoz jaýyn-shashyn men qar sýyn jınaıtyn. Shaǵyn sý qoımalary bolatyn. О́ıtkeni onyń bári – ishki sý qorymyz.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sý tapshylyǵy máselesin der kezinde kóterip, arnaıy 20 jańa bógen salý men 3,5 myń shaqy­rymdyq kanaldy jań­ǵyr­týdy tapsyrdy. Biraq búgingi Úkimettiń salǵyrt ári baıaý qımylynan jaqyn arada sý tapshylyǵy máselesi sheshimin tappaıtyndaı kórinedi. Oǵan birneshe dálelimiz bar. Mysaly, resmı derek boıynsha elimizde 1 478 gıdro­tehnı­ka­lyq qurylǵy bar. Sonyń ishinde 342 sý qoı­masy, 219 damba, 119 sý toraby, 313 toǵan bar. Olardyń 333-i res­pýb­lıkalyq menshikte, 895-i – kom­mýnaldyq menshikte, al eń qy­zyǵy 228-i jeke menshikte bolsa, 22-i ıesiz eken», dedi B.Bazarbek.

Premer-mınıstrge joldaǵan saýalynda depýtat sý qoımalary eń basty strategııalyq nysan ekenine nazar aýdardy. Son­dyq­tan elimizdegi mundaı mańyz­dy sý saqtaý nysanynyń kóp­shi­ligi jekeshelenip ketkenine alań­daýshylyq bildirdi.

«Sý qoımalary men kólderdiń qoja­ıyn­darynyń ne istep, ne qoıyp jat­qany belgisiz. Olardyń qanshalyqty tozyǵy jetip tur, ony nyǵaıtý boıynsha qandaı sharalar qolǵa alynǵan, ol jaǵy da beımálim. Jekemenshik nysan bolǵannan keıin onyń aýmaǵyna eshkim bas suqpaıdy. Memlekettik baqylaýdan da tys qalǵan. Al jeke­legen faktiler boıynsha mem­lekettik jer kadastri baza­syn­da tipti tabıǵı jolmen qalyp­tasqan kólder jer telimi retinde beri­lip ketken. Qojaıyndary kól­der­di qorshap, halyqtyń nara­zy­lyǵyn týdyrdy. Bul keminde 5-6 oblysta kezdesetin jaǵdaı.

Sondyqtan elimizdegi osyndaı nysan­darǵa tolyqtaı túgendeme jasap, jaı-kúıin naqtylaý, qajet bolsa, olardy tez arada mem­leket menshigine qaıtarý – kezek kút­­tirmes is. Mysaly, bógenderdiń salyn­­ǵanyna 30-40 jyldan assa, onda apat bolý qaýpi artady. Olar­dyń jaı-kúıi qan­daı, qan­sha­synyń tozyǵy jetken, qansha­syna jón­deý jumystary qajet degen máli­met­ter anyq emes. Bul jaýapty memle­ket­tik mekeme tarapynan baqylaý men mo­nı­­to­­rıngtiń álsizdigin kórsetedi», dedi B.Bazarbek.

Depýtat kanaldar máselesiniń ma­ńyzy­na da jan-jaqty toqtal­dy. B.Bazar­bek keltirgen máli­met­ke súıensek, elimizde shamamen 3,5 myńdaı magıstraldyq jáne sha­rýashylyq kanaly bar. Olardyń jartysynan astamynyń ábden tozyǵy jetken. Sonyń saldarynan 60 paıyz sý qurdymǵa ketip jatyr.

«Bul – úlken shyǵyn. Demek bar sýdyń ózin ysyrap etip, durys paıdalana almaı otyrmyz. Naǵyz únemdeý osy jerde. Jalpy, kanaldardyń kimniń ıeligindegi ekeni de anyq emes. Sý­dyń suraýyn suraıtyn kez jetti. Qasym-Jomart Kemelulynyń osyǵan erekshe nazar aýdaryp, kanaldarǵa qatysty bergen tap­syrmasy óte oryndy. Ony tolyǵymen qoldaımyn. Bul máse­leni ótken aptada áriptesim Bolatbek Najmetdınuly da kótergen bolatyn. Sýdyń jaıy bárimizdi de alańdatyp otyr. Osyǵan oraı, máseleniń mańyzyn eskere otyryp, «Amanat» partııasy janynan arnaıy komıssııa qurý qajet dep sanaımyn. Partııanyń «Jer amanaty» aıasynda jaıylymdyq jerlerdi memleket menshigine qaıtarýdaǵy tabandy is-áreketi kópke belgili. Osy tájirıbeni kanaldarǵa qatysty da qoldanýǵa ábden bolady», dedi B.Bazarbek.

Depýtat elimizdegi jekemen­shikke ótip, biraq qaraýsyz qalǵan, jumystary úıles­ti­rilmegen sý qoımalaryn, dambalardy, kól­­der­di, bógenderdi jáne taǵy da basqa stra­te­gııalyq mańyzdy sý ny­san­daryn mem­le­ketke qaı­tarý sha­ralaryn qolǵa alý­dy usyn­­dy. Sondaı-aq osy salada zań­­syz­­dyqqa jol berip, talapqa baǵyn­baıtyn­dardy qatań jazaǵa tartýǵa shaqyrdy.

Aktıvterdi qaıtarýǵa qatysty saýal

Ermurat Bapı Bas prokýror Berik Asylovqa, Aktıvterdi qaı­ta­rý jónin­degi komıtettiń tór­aǵasy Nurdáýlet Súıin­dikovke aktıvterdi qaıtarý máselesi boıyn­sha júgindi. Onyń aıtýyn­sha, Aktıvterdi qaıtarý jónin­degi komıtet eki aı buryn quryl­ǵany­men, onyń is-áreketi jóninde múldem habar joq.

«Komıtettiń qyzmetinen qoǵam ma­qurym. Sondyqtan ak­tıv­­­ter­di qaıtarý jóninde zań qabyl­­daǵan depýtattardyń Asylov pen Súıindikov myrzalar­dan my­na suraqtardyń jaýabyn bil­gisi keledi. El Prezıdenti belgi­legen tapsyrmalardy oryndaý baǵytynda komıtet qandaı kúshtik qurylymdyq qurammen jumys istep jatyr? Búginde ko­mı­tettiń quramynda qansha qyz­metker bar? Eske salaıyn, Pre­zı­dent alǵashynda komıtettiń shtattyq sany 130 adam dep belgilegen edi. Komıtettiń sheteldik ıýrısdıksııa­larmen, halyqaralyq izdestirý bıýro­larymen jumys isteıtin bó­li­minde qansha qyzmetker ju­mys isteıdi? О́tken eki aıdyń ishin­de elge qaıtarylǵan aktıvter bar ma? Bolsa, onyń kólemi qandaı? Keıingi bir ashyq aqparatqa qaraǵanda, sizder Jámishevtiń «Qazaqstan halqyna» qoryna buǵan deıin túsken 850 mıllıard teńgeni maldanyp otyrǵan jaı­lary­ńyz bar sııaqty. Qoǵam al­dynda komıtettiń qupııa emes al­ǵashqy is-sharalaryn jarııa etip, kóp­shilik aldynda bir baspa­sóz kon­ferensııasyn beretin ýaqyt bol­­ǵan joq pa? Urlanǵan ak­tıv­ter­­­diń elge qaıtarylýyn, qa­z­y­na­ǵa qansha qarjy túse­rin ba­ǵyp, sizd­erdiń is-áreketteri­ńizdi ańdyp otyrǵan qoǵam bar eke­nin umytpańyzdar», dedi E.Bapı.