«Kúnshyǵys elderine saıasat kindigi, jol kósemi, is kósemi, el tárbıeshisi bolyp turatyn ádebıetke negiz salatyn, elge bilim kiltin ashatyn jýrnaldyń kerektigi kóptep seziletin. El joǵyn biletin, el tilegine, el muńyna qulaq salatyn jýrnal elge týra jol silteıtin, terisin, qısyǵyn tergeıtin jýrnal eldiń shyn qamqory, shyn dosy bolyp kórinbek», degen tilek sózin «Temirqazyqqa» arnaǵan Názir Tórequlov sol basylymnyń dúnıege kelýine aıanbaı ter tógip, eńbek etti.
Bar-joǵy úsh-aq nómiri shyqqan «Temirqazyq» jýrnaly óz oqyrmandarynyń kózaıymyna aınalyp, sol tustaǵy belgili qalam ıeleri osy jýrnalǵa qoǵamda bolyp jatqan ózekti máselelerge baılanysty maqalalar jazdy.
«Temirqazyqtyń» alǵashqy nómiri shyqqanda aýyl qazaǵy óziniń tilegin óleń shýmaqtarymen joldaǵan. Mine, sondaı el qazaǵynyń biri Eskendir Shyntasulynyń júrekjardy óleńi jýrnalǵa arnalǵany – sonyń aıǵaǵy. О́leń joldarynda aýyl azamaty:
«Qaıyrly, qutty bolsyn, «Temirqazyq»,
Sanaly ańsaǵanǵa bul bir azyq.
Etedi jolbasshylyq, jón kórsetip,
Adassaq baǵyt aýyp, joldan azyp.
Qazaqtyń kemdikte ósken aınasy bul,
О́zimnen ózińe aıtar tergep-qazyp.
Az sózben elden kóńil bildiremin
Súıeldi qoldarymmen óleń jazyp»,
– dep qýana joldaǵan óleńi aýyl qazaǵynyń jýrnalǵa tilekshi ekenin kórsetedi.
Col kezeńde Máskeýdegi Alash zııalylary «Kúnshyǵys baspasy» aınalasynda toptasqan edi. Baspa týraly HH ǵasyrdyń 20-jyldary baspasózde jıi aıtylǵan. Qazaqsha resmı aty – «KSRO halyqtary kindik baspasynyń qazaq-qyrǵyz bólimi». Onyń tarıhy 1922 jyldan bastalady. Dál sol jyly avtonomııalyq respýblıkalar men oblystarǵa arnalǵan kitaptar, merzimdi basylymdar shyǵaratyn KSRO Ortalyq atqarý komıtetiniń Shyǵys baspasy negizinde ashyldy. 1922-1928 jyldary Názir Tórequlov KSRO Ortalyq atqarý komıteti janyndaǵy Ortalyq baspa basqarmasynyń tóraǵasy, qazaq seksııasynyń basshysy qyzmetin atqarǵan. 1924 jyly KSRO halyqtarynyń ortalyq baspasy retinde qaıta qurylǵan. 50 tilde kitap, aýdarma, saıası ádebıet, 12 tilde gazet-jýrnal shyǵarǵan. Baspa sany az ulttardyń eń alǵashqy álipbıin jasap, oqýlyqtaryn jarııalaǵan. Halyq arasynda «Kúnshyǵys baspasy» dep aıtylyp ketken. Tegeýrindi «Temirqazyq» jýrnaly da osy baspadan shyqqan.
«Temirqazyq» jýrnalynyń 2-3 sany búginde Almaty qalasyndaǵy Qujattaný jáne muraǵat isi jónindegi ǵylymı-tehnıkalyq aqparat ortalyǵy sırek kezdesetin kitaptar men materıaldar qorynda saqtaýly.
Máskeýde jaryq kórgen «Temirqazyq» jýrnaly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń PhD Altyn Aqynbekovanyń izdenisiniń nátıjesinde arab qarpinen kırıllısaǵa aýystyrylyp, ǵylymı aınalymǵa enip otyr.
Ábdijapar SAPARBAEV,
Halyqaralyq «Názir Tórequlov» qaıyrymdylyq qorynyń prezıdenti, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor
