EQYU KOPENGAGEN QUJATYNA 20 JYL
10 maýsymda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev bastaǵan delegasııa Danııa Koroldiginde resmı saparmen boldy.
Talǵat JUMAǴULOV – Kopengagennen.
Aldymen osy eldiń Premer-mınıstriniń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Lene Espersenmen kelissózder ótkizildi. Kezdesý barysynda L.Espersen hanym EQYU-ǵa qazaqstandyq tóraǵalyqqa, sonyń ishinde Qyrǵyzstandaǵy daǵdarysty retteýge joǵary baǵa berdi. Ol sondaı-aq EQYU sammıtin bıylǵy jyly ótkizý týraly Qazaqstannyń bastamasyna qoldaý bildirip, aýǵan problemasynyń búkil kúrdeli sıpatyn eskere otyryp, bul másele sammıttiń kún tártibinde negizgi taqyryptardyń biri bolýy kerektigin atap ótti. Eki el syrtqy saıası vedomstvolar basshylary “EQYU-nyń Kopengagen qujatynyń 20 jyldyǵy: mártebesi men keleshegi” taqyrybynda mereıtoılyq konferensııanyń resmı ashylýyna qatysty. Iаǵnı, bul sapardyń eki el arasyndaǵy qarym-qatynastar turǵysynan ǵana emes, EQYU sheńberindegi áriptestigi jaǵynan da aıryqsha mańyzy bar. EQYU-nyń áıgili Kopengagen qujaty 1990 jyldyń 29 maýsymynda gýmanıtarlyq ólshem boıynsha Danııa astanasynda ótken konferensııada qabyldanǵan bolatyn. Jıyrma jyl ishinde ol Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń búkil aımaǵy úshin irgeli kodekske, Uıym keńistigindegi adamnyń negizgi quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýy salasyndaǵy mańyzdy erejeler jınaǵyna aınaldy. Aıryqsha atap óterligi, Kopengagen qujaty gýmanıtarlyq ólshemdegi mindettemelerdiń oryndalý barysy týraly júıeli ári úzdiksiz sholýdy qamtamasyz etýdi kózdeıdi. 1990 jyldan beri EQYU adam quqyǵy men demokratııa salasyndaǵy mindettemelerdi aıtarlyqtaı keńeıte tústi, ári damytty. Degenmen, Kopengagende qabyldanǵan mindettemeler EQYU aımaǵyndaǵy demokratııalyq basqarýdyń negizi, ıaǵnı standarty retinde qalyp otyr. Kopengagen qujatynyń birinshi paragrafynda “adam quqyqtaryn qorǵaý... úkimettiń negizgi mindetteriniń biri bolyp tabylady”, delinedi. Demek, qujattyń basty fılosofııasy osynda dep bilý qajet. Mereıtoılyq konferensııada Kopengagen qujatynda kórsetilgen mindettemelerdiń oryndalý barysyna jalpy sholý jasalyndy. Qatysýshylar osy oraıda týyndap jatqan máselelerdi qarastyryp, sheshý joldaryn talqylady. Konferensııada bes taqyryptyq sessııa jumys istedi: “Demokratııalyq úrdister – saılaý jáne adam quqyqtary”, “Zań ústemdigi”, “Ulttyq azshylyqtar”, “Júrip-turý bostandyǵy” jáne “Gýmanıtarlyq ólshemdegi mindettemelerdi oryndaý”. Osyǵan qosa bólek sessııa eýropalyq qaýipsizdik jónindegi únqatysýdy kózdeıtin “Korfý úderisine” arnaldy. Bul EQYU-nyń gýmanıtarlyq ólshem men beıbitshilikti saqtaý arasyndaǵy ajyramas ózara baılanystyń bar bolýyna, ıaǵnı qaýipsizdiktiń bárin qamtýshy tujyrymdamasyna tireledi. Osy baılanys týraly 14 qańtarda EQYU-nyń Turaqty keńes múshelerine arnaýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev ta aıryqsha atap ótken bolatyn. “Bizdiń elimiz XXI ǵasyrdaǵy EQYU-ny onyń aýqymyndaǵy barsha halyqtar úshin demokratııanyń, turaqtylyq pen órkendeýdiń birtutas keńistigi retinde qarastyrady”, degen edi Prezıdent. Kopengagendegi mereıtoılyq konferensııaǵa Qazaqstan qosymsha demeýshi bolýǵa nıetti ekenin Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev byltyrǵy jyly Afına qalasynda EQYU Parlamenttik Assambleıasy bıýrosynyń májilisinde málimdegen bolatyn. Konferensııa Qazaqstan, Danııa jáne EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi bıýrosynyń uıymdastyrýymen ótip otyr. Is-sharaǵa EQYU-ǵa qatysýshy memleketterden 300-ge jýyq memlekettik organdar jáne úkimettik emes uıymdar ókilderi qatysýda. Konferensııadaǵy qazaqstandyq delegasııa Parlament, Prezıdent Ákimshiligi, Qazaqstan halqy Assambleıasy, Konstıtýsııalyq Keńes, Joǵarǵy Sot, Ortalyq saılaý komıssııasy, Bas prokýratýra, Syrtqy ister, Ádilet, Ishki ister, Baılanys jáne aqparat mınıstrlikteriniń, sondaı aq úkimettik emes uıymdar ókilderinen quralǵan. Al Qazaqstan men Danııa arasyndaǵy qatynastarǵa oralatyn bolsaq, bastalǵan sapar otandyq syrtqy saıası vedomstvosy basshysynyń ekijaqty qarym-qatynas tarıhyndaǵy Kopengagenge jasaǵan alǵash resmı sapary bolyp tabylatynyn aıryqsha atap ótkenimiz jón. Qazaqstandyq dıplomatııa jetekshisiniń danııalyq áriptesimen kezdesýi barysynda Danııa jáne Qazaqstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqtyń keleshegi qarastyryldy. Sapar aıasynda dıplomatııalyq pasporttary bar adamdar úshin baryp-kelýdiń vızasyz rejimin engizý týraly nota almasý boldy. Vıza talaptaryn alyp tastaý eki memlekettegi resmı ókilderdiń baılanysyn jeńildetetini, eń aldymen saıası, ekonomıkalyq, ǵylymı jáne mádenı salalardaǵy baılanystardy jeńildetetini belgili. Danııa Koroldigi Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigin 1991 jyly 31 jeltoqsan kúni moıyndaǵan bolatyn. 1992 jyly 6 mamyrda eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynas ornatylǵan. Elbasy Nursultan Nazarbaev 2000 jyly 25-26 qazanda Danııaǵa jasaǵan sapary, osy eldiń Korolevasy Margrete II-men jáne sol kezdegi Premer-mınıstr Anders Fog Rasmýssenmen kezdesýi ekijaqty qarym-qatynastar úshin aıryqsha mańyzǵa ıe bolǵan. 2009 jyly Qazaqstan men Danııa arasyndaǵy saýda aınalymy 109,1 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan (sonyń ishinde qazaqstandyq eksport – 56,8 mln.doll., Danııadan kelgen ımport – 52,2 mln. doll.). Qazirgi kezde Qazaqstanda danııalyq kapıtaly bar 27 birlesken kásiporyn tirkelgen. Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń Kopengagendegi kelissózderi men konferensııada sóılegen sózi týraly keńeıtilgen materıaldy kelesi nómirden oqı alasyzdar.
