ESKERTKISh MONETALARDY AINALYSQA ShYǴARÝ TÝRALY

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń resmı habary

“Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly” 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń № 2155 Zańyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki 2010 jylǵy 11 maýsymda “Qazaqstannyń meshitteri men shirkeýleri” monetalar serııasynan nomınaly 500 teńge “proof” sapasymen “Beket-Ata ǵıbadathanasy”, “Qazaqstannyń florasy” monetalar serııasynan nomınaly 500 teńge “proof” sapasymen “Jabaıy kóknár” eskertkish kúmis monetalaryn, “Qazaqstannyń qyzyl kitaby” monetalar serııasynan nomınaly 500 teńge “proof” sapasymen kúmisten jáne nomınaly 50 teńge neızılber qospasynan jasalǵan “Buıra birqazan” eskertkish monetalardy aınalysqa shyǵarady.

“Beket-Ata ǵıbadathanasy” eskertkish kúmis monetasynyń sıpattamasy:

Monetanyń bet jaǵynda (aversinde) ortada Qazaqstan Respýblıkasynyń eltańbasy beınelengen. Aınaldyra monetanyń nomınalyn bildiretin “500 TEŃGE”, memlekettik tilde “QAZAQSTAN RESPÝBLIKASY”, orys tilinde “RESPÝBLIKA KAZAHSTAN” degen jazýlar bar. Jazýlar núktelermen bólingen. Monetanyń syrt jaǵynda (reversinde) ortada Beket-Ata ǵıbadathanasy beınelengen. Sol jaq bóliginde moneta daıyndalǵan metaldy, onyń synamyn jáne massasyn bildiretin “Ag 925 31,1 gr.” degen jazý, monetanyń soǵylǵan jylyn bildiretin “2010” degen san jáne Qazaqstan teńge saraıynyń taýar belgisi bar. Aınaldyra memlekettik tilde “BEKET-ATA ǴIBADAT­HANASY” jáne orys tilinde “SVIаTILIShE BEKET-ATA” degen jazý bar. Jazýlar núktemen bólingen. Monetanyń bet jáne syrt jaǵyndaǵy beıneler men jazýlar bederlengen. Qyry (gýrty) bederli. Moneta 925 synamdy kúmisten daıyndalǵan, massasy – 31,1 gramm, dıametri – 38,61mm, daıyndaý sapasy – “proof”, eń kóp taralymy – 15 myń dana.

“Jabaıy kóknár” eskertkish kúmis monetasynyń sıpattamasy:

Monetanyń bet jaǵynda (aversinde) ósimdik japyraqtarynyń negizinde kompozısııa beınelengen. Sol jaq bóliginde monetanyń nomınalyn bildiretin “500 TEŃGE” degen jazý, moneta daıyndalǵan metaldy, onyń synamyn jáne massasyn bildiretin “Ag 925 31,1 gr.” degen jazý bar. Joǵarǵy bóliginde Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń logotıpi beınelengen. Aınaldyra memlekettik tilde “QAZAQSTAN ULTTYQ BANKI” jáne aǵylshyn tilinde “NATIONAL BANK OF KAZAKHSTAN” degen jazý ornalasqan. Jazýlar núktelermen bólingen. Monetanyń syrt jaǵynda (reversinde) ortalyq bóliginde kóknárdiń gúlderi men qaýyzdarynan kompozısııa beınelengen, gúlderdiń bireýi golografııalyq beıneleýmen oryndalǵan. Aınaldyra memlekettik tilde “JABAIY KО́KNÁR” degen jazý, Qazaqstan teńge saraıynyń taýar belgisi, latyn tilinde túrdiń zoologııalyq ataýyn bildiretin “PAPAVER PAVONINUM” degen jazý jáne soǵylǵan jylyn bildiretin “2010” degen san jazylǵan. Monetanyń bet jáne syrt jaǵyndaǵy beıneler men jazýlar bederlengen. Qyry (gýrty) bederli. Moneta 925 synamdy kúmisten daıyndalǵan, massasy – 31,1 gramm, dıametri – 38,61mm, daıyndaý sapasy – “proof”, taralymy – 4 myń dana.

“Buıra birqazan” eskertkish monetalarynyń sıpattamasy:

Kúmis jáne neızılber qospasynan jasalǵan monetalardyń bet jáne syrt jaqtarynda bir ortaq sýret bar. Monetanyń bet jaǵynda (aversinde) oń jaq bóliginde, stıldendirilip beınelengen buıra birqazan basynyń ústinde jazý (kúmisten jasalǵan monetada monetanyń nomınalyn bildiretin “500 TEŃGE” jáne moneta daıyndalǵan metaldy, onyń synamyn jáne massasyn bildiretin “Ag 925 31,1 gr.”), (neızılber qospasynan jasalǵan monetada “50 TEŃGE”) jáne Qazaqstan teńge saraıynyń taýar belgisi bar. Sol jaq bólikte sý aıdyny aıasynda eki qus beınelengen, aınaldyra memlekettik tilde “QAZAQSTAN ULTTYQ BANKI” degen jazý bar. Monetalardyń syrt jaǵynda (reversinde) ortada buıra birqazannyń sýreti ornalasqan. Aınaldyra memlekettik tilde “BUIRA BIRQAZAN” jáne latyn tilinde túrdiń zoologııalyq ataýyn bildiretin “PELECANUS CRISPUS” degen jazý bar. Monetanyń tómengi bóliginde soǵylǵan jylyn bildiretin “2010” degen san ornalasqan. Monetanyń bet jáne syrt jaǵyndaǵy beıneler men jazýlar bederlengen. Monetalar: 1) 925 synamdy kúmisten, massasy 31,1 gramm, dıametri – 38,61 mm, qyry (gýrty) bederli, daıyndaý sapasy – “proof”, taralymy – 5 myń dana; 2) neızılber qospasynan, massasy – 11,17 gramm, dıametri – 31 mm, qyry (gýrty) bederli, taralymy – 50 myń dana daıyndalǵan. Nomınaly 500 teńgelik eskertkish kúmis monetalar jáne nomınaly 50 teńgelik monetalar Qazaqstan Respýblıkasynyń búkil aýmaǵynda kórsetilgen qunymen tólemniń barlyq túrleri boıynsha, sondaı-aq shottarǵa, salymdarǵa, akkredıtıvterge esepteý úshin jáne aýdarym jasaý úshin qabyldanýǵa mindetti, Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq bankterinde shekteýsiz usaqtalady jáne aıyrbastalady

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń osy resmı habarǵa túsiniktemesi

“Beket-Ata ǵıbadathanasy” eskertkish kúmis monetasy Qazaqstannyń búkil mádenıetin keńinen túsindirýge yqpal etýge arnalǵan, jeke tulǵanyń rýhanı jáne adamgershilik turǵydan ózin-ózi da­mytýy týraly beıbit ilim retinde dindi tanys­tyrýǵa sebepshi bolatyn serııany jalǵastyrýshy besinshi moneta bolyp tabylady. Beket-Ata ǵıbadathanasy jerasty meshitiniń musylman áleminde alatyn orny erekshe. Beket-Ata ǵıbadathanasy - rýhanı, tarıhı jáne sáýlet eskertkishi, bul mańyzdylyǵy jaǵynan Muhambet jáne Qoja Ahmet Iаsaýı jerlengen jerlermen qatar sanalatyn áýlıe oryn. Bul jerge jyl boıy óz jan-dúnıesin ashýǵa adamdar lek-legimen aǵylyp kelip jatady. Olar áńgimelesý kezinde Beket atanyń atyn aýyzǵa alǵannyń ózinde pále-jalany alastaıdy, al meshitine kirip quran oqýdyń saýaby óte zor ekendigin senimmen aıtady. Mine, eki júz jyl boıyna osy áýlıe orynǵa áýlıeniń rýhyna bas ıip, aýrýǵa shıpa ári janyna jaılylyq, isterine sáttilik izdep tolassyz kelip jatqan zııarat etýshilerdi aparatyn soqpaq jol damyl kórgen emes. “Jabaıy kóknár” eskertkish kúmis monetasy dızaınynda golografııalyq beıneleý paıdalany­lyp otyrǵan Qazaqstannyń ósimdik áleminiń sırek jáne joıylyp bara jatqan túrlerine arnalǵan serııany jalǵastyrýshy besinshi kúmis moneta bolyp tabylady. Qazaqstanda ósetin jabaıy kóknár Qazaq­stannyń búkil aýmaǵynyń ońtústik bóliginde shól aımaqta jáne taýlardyń tómengi beldeýlerinde – Tarbaǵataıdan bastap Batys Tıan-Shanǵa deıingi aralyqta kezdesedi. Bul, damýy kóktemgi maýsym­nyń aýa-raıy jaǵdaılaryna qatty táýeldi bir­jyl­dyq ósimdik. Jaýyn-shashyndy jyldary kóknár jaqsy ósedi, onyń sabaqtary 70 sm deıin bıikteıdi, gúldeýi bir aıǵa deıin sozylady. Bul kezde kóknár gúl jaryp, birneshe shaqyrymdar ashyq qyzyl alqapqa aınalady. Kóknár sabaq­tarynyń túrpili túksheleri bolady, japyraqtary jeke bólikterge bólingen, ushtary túkshelenip bólshektenip ósedi. Qaýyzdary ıilgen, ushynda eki aıyr túkshesi bar. Tórt gúljapyraqshasy bar, qaýyzynda olar solǵyn qyzǵylt, tyǵyz oramdy. Gúli ashyq qyzyl, túp jaǵynda qanyq kúlgin daǵy bar, aıqyn qara jolaqpen jıektelgen. Ashylǵan gúliniń dıametri 5 sm deıin. “Buıra birqazan” eskertkish kúmis monetasy Qazaqstannyń janýarlar áleminiń sırek jáne joıylyp bara jatqan túrlerine arnalǵan serııa­synyń on birinshi kúmis monetasy bolyp tabyla­dy. Neızılber qospasynan jasalǵan eskertkish moneta – osy serııanyń besinshi monetasy. Buıra birqazan (Pelecanus crispus) — birqazan tuqymdastaryna jatatyn qus. Denesiniń uzyn­dyǵy 180 sm deıin, salmaǵy 13 kg deıin, jaıylǵan qanattarynyń aýqymy 2,5 metrge jetedi. О́zine tán ereksheligi – tumsyǵynyń astynda tor dorbashyqqa uqsas jarǵaq teri qapshyǵy bolady. Tumsyǵynyń ústińgi bóligi osy dorbashyqty qaqpaq tárizdi jaýyp turady. Bul birqazannyń aıryqsha belgileri basynda jáne moınynyń ústińgi jaǵynda aıdar tárizdengen uzyn ári buratylǵan “buıra” qaýyrsyndarynyń bolýy. Sýda ósetin ósimdikterge baı, barýǵa qolaısyz kólderdi, ózenderdiń saǵalary men atyraýlaryn mekendeıdi. Keıde tuzdy sý qoımalaryn jáne ósimdigi sırek araldardy mekendeıdi. Barlyq birqazandar sekildi usaq sýlardan nemese tereń sýlardyń betki qabattarynan aýlap, balyqpen qorektenedi. Eskertkish monetalar “Qazaqstan Respýblı­ka­sy Ulttyq Bankiniń Qazaqstan teńge saraıy” sharýashylyq júrgizý quqyǵy bar respýblıkalyq memlekettik kásipornynda daıyndalǵan. Monetalardyń dızaıny Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń 2003 jylǵy 25 qyrkúıek­tegi № 1193 Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan teńgesi – ulttyq valıýta banknottary men monetalary dızaınynyń tujyrymdamasyna sáıkes ázirlengen. “Proof” sapasymen jasalǵan eskertkish monetalar kolleksııalyq quny boıynsha satýǵa arnalǵan. Olar kádesyılyq oraýmen shyǵarylady jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń memlekettik, orys jáne aǵylshyn tilderindegi nómirlik sapa sertıfıkatymen jabdyqtalǵan. Neızılber qospasynan jasalǵan eskertkish monetalardyń bir myń danasy arnaıy plastıka­lyq termovakýýmdy oraýmen satýǵa daıyndalǵan. Monetalardy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń barlyq fılıaldarynda, Almaty qalasynda myna meken-jaı boıynsha satyp alýǵa bolady: Panfılov kóshesi, 98. Anyqtama úshin telefony (727) 273-83-98.