Syndarly saıası oqıǵalar jyly

О́zderińizge málim, «toǵyzynshy terrıtorııa» 2023 jylǵy 4 shildeden bas­tap Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq mindetine kirisken edi. Bul abyroıly qyzmet bıyl da jalǵasyn tabady. Naqtyraq aıtqanda, Qazaqstannyń tóraǵalyǵy maýsymǵa deıin jalǵasady.

Qazirgi tańda ShYU Azııanyń eń yqpaldy halyqaralyq uıymyna aınaldy. Oǵan múshe toǵyz memlekette 3,5 mıllıardtan astam adam mekendeıdi, álemdik ishki jalpy ónimniń tórtten birin jáne álemdik saýdanyń 15 pa­ıyzdan astamyn quraıdy. Esterińizde bolsa, byltyrǵy shilde aıynda Delıde ótken uıym sam­mıtinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ShYU-nyń álemdegi rólin erekshe baǵalaǵan-dy. «Saıası yqpaly zor, ekonomıkalyq múmkindigi mol jáne orasan zor adam resýrsyna ıe ShYU ornyqty damý maq­sattaryna qol jetkizýge jáne adam­zattyń zamanaýı syn-qaterlerin eńse­rýge eleýli úles qosa alatynyna senim­dimin», dedi Prezıdent.

Tóraǵalyq kezinde Qazaqstan múshe memleketterdiń birlesken kúsh-jigerin birqatar baǵytta júrgizip keledi. Iаǵnı ShYU-ny jetildirý jáne ony odan da tıimdi platformaǵa aınaldyrýǵa talpynady. ShYU keńistiginde qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý má­seleleri boıynsha áleýetti nyǵaıtýǵa ekpin beredi. Ekonomıka jáne saýda, mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy baılanystardy tereńdetýge kúsh sala­dy. ShYU-ny keńeıtý jáne ony halyq­aralyq yntymaqtastyqty ilgeri­letýge nazar aýdaryp otyr.

Ulý jylynyń alǵashqy kúninen bas­tap Qazaqstan Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy tóraǵalyǵyna kirisedi. Esterińizde bolsa, Mınskide ótken Ujymdyq qaýipsizdik keńesi jıy­nynda Prezıdent Q.Toqaev buǵan nazar aýdarǵan bolatyn. Memleket basshysy uıymdy odan ári nyǵaıtýǵa elimizdiń eleýli úles qosýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Sondaı-aq Qazaqstan tóraǵalyǵy kezinde Uıym qyzmeti boıynsha erekshe nazar aýdarýdy qajet etetin birqatar basym baǵytty atap ótti.

«Birinshi, UQShU-nyń qaýipsizdik salasynda múddeli eldermen jáne halyqaralyq uıymdarmen yntymaq­tastyq ornatý. Birikken Ulttar Uıymy­men jáne onyń qurylymdarymen arada qalyptasqan yqpaldastyq deńgeıin saqtaýǵa basa mán berýdi usynamyz. Bul jumys 2010 jyldyń 18 naýryzynda UQShU men BUU hatshylyqtary arasynda qol qoıylǵan Yntymaqtastyq týraly birlesken deklarasııa negizinde júrgiziledi. TMD men ShYU arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýdi quptaımyz. «UQShU-nyń TMD-men jáne ShYU-men yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý jónindegi praktıkalyq sharalar» atty qujatta onyń naqty qadamdary aıqyndalǵan», degen edi Q.Toqaev.

Ekinshi mańyzdy baǵyt – áskerı yntymaqtastyq máseleleri boıynsha qarym-qatynas. Prezıdent pikirinshe, UQShU Ujymdyq kúshterin jedel áre­ket etý máselelerine qatysty norma­tıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý qajet. Kelesi baǵyt – halyqaralyq ter­­rorızm men ekstremızmge qarsy is-qı­­myl baǵytyndaǵy yntymaqtastyqty damytý. Elimiz ujymdyq qaýipsizdik júıesiniń terrorızmge qarsy qyzmetine jiti nazar aýdarady.

Sonymen qatar Prezıdent qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymymen jáne transulttyq uıymdasqan qylmystyq toptarmen kúresýdi, tótenshe jaǵdaılar­dyń aldyn alý jáne onyń saldaryn joıý máseleleri boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy qylmystarǵa qarsy is-qımyl­dy ortaq jumystyń mańyzdy baǵyt­tary dep sanaıdy.

Kelesi jylǵa josparlanǵan taǵy bir mańyzdy oqıǵanyń biri – Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyny. Eske sala keteıik, 2022 jyly Túrkııanyń Iznık qalasynda ótken kezekti saıysta jarysty ótkizý estafetasy toǵyzynshy terrıtorııaǵa tapsyrylǵan edi. Osylaısha, Qazaqstan 2024 jylǵy V Dúnıejúzi kóshpeliler oıyndaryn ótkizýshi memleket retinde belgilendi. Bul – mańyzdy ári asa jaýapty mindet. Myńjyldyqtardyń murasyna ıe, kóshpeli dala saltyn ulyq­taǵan el retinde bul dúbirli doda­nyń joǵary deńgeıde ótetinine senim mol.

2024 jylǵy 8-14 qyrkúıek ara­lyǵynda Astanada uıymdas­tyry­latyn baıraqty básekege 100-den astam memleketten 4 myńǵa jýyq sportshy qatysady dep josparlanǵan. Qazir­diń ózinde, elimizde ótetin kóshpeliler oıyndaryna 73 memlekettiń ókilderi qatysýǵa nıet bildirgen. Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynyń baǵdarlamasy sport, mádenıet, ǵylym syndy negizgi úsh salany qamtıdy. Atap aıtqanda, at sporty túrleri, ulttyq kúres túrleri, sadaq atý, dástúrli ıntellektýaldy oıyn­dar, saıatshylyq óner, sadaq atý, jamby atý, arqan tartý syndy ulttyq jáne halyqtyq oıyndardyń 20 túrinen jarys ótedi. Budan bólek, resmı baǵdarlamadan tys ulttyq ónerdiń 10 túrin tanystyrý maqsatynda ótetin arnaıy kórsetilim saıystary belgilengen.

«Uly dala dúbiri» uranymen uıym­d­astyrylatyn V Dúnıejúzilik  kósh­peliler oıyndarynyń ashylý saltanaty «Astana-Arena» stadıonynda, jabylýy «Qazanat» ıppodromynda ótedi dep josparlanǵan. Kóshpeliler oıyndarynyń ıdeıasyn tolyq ashý úshin elimizdiń barlyq aımaǵynda «Birlik kerýeni» jobasy iske asyrylady. «Qazanat» ıppodromynyń aýmaǵynda « kósh­peliler álemi» ataýymen etno­aýyl qurylady.

Elimiz úshin kelesi mańyzdy oqıǵa biryńǵaı ýaqyt beldeýine kóshý bolmaq. Talqyǵa shyǵarylǵan Úkimet qaýlysyna sáıkes bıyl naýryzdan bastap búkil Qazaqstan Astana ýaqyty boıynsha júrip-turmaq. Iаǵnı Almaty, Shymkent jáne Astananyń ýaqyt beldeýindegi ózge aımaqtarda 2024 jyly 29 aqpannan 1 naýryzǵa qaraǵan túni saǵat 00.00-de ýaqyt bir saǵat artqa jyljıdy. Eger qujat qabyldansa, onda Astana men osy beldeýdegi ózge aımaqtar Beıjiń ýaqytynan biraz alshaqtap, London ýaqytyna sál jaqyndaı túsedi.

Jer-jahandaǵy bıylǵy basty oqıǵalardyń qatarynda birneshe elde ótetin saılaý bar. Atap aıtqanda, qarashada AQSh halqy memleket basshysyn tańdaıdy. Qazirdiń ózinde saıası básekege daıyndyq qyzý júrip jatyr. Sarapshylar prezıdent Djo Baıden oryntaǵyn saqtap qala ma, álde basqa úmitker el tizginin qolǵa ustaı ma degen saýaldy qyzý talqylap jatyr.

Úmitkerler qatarynda birneshe adamnyń esimi aıtylady. Máselen, De­mokratııalyq partııa atynan Djo Baı­den, Dın Fılıps jáne Marıan­na Ýıllıamson synǵa túspek. Respýblı­kalyq partııa tarapynan Krıs Krıstı, Ron DeSantıs, Nıkkı Haleı, Donald Tramp sekildi birneshe kandıdat tirkel­di. Bıylǵy dodanyń álemge tıgizer yq­pa­ly aıryqsha. Birinshiden, básekege túsetinder baryn salýǵa tyrysady. Bir-birin sózben túıreý, kemshiligin betke aıtý – muhıttyń arǵy betindegi saıasat taqtasynda úırenshikti másele.

Ekinshiden, Aq úı tizginin ustaǵan azamat jahandyq geosaıası ahýalǵa da yqpal etedi. Qazirgi tańda AQSh tarapy Ýkraınaǵa orasan zor qoldaý kórsetip otyrǵany málim. Bul aldaǵy ýaqyt­ta jalǵasa ma, álde kibirtikteı me, onyń bárin Vashıngton bıligi sheshpek. Endeshe, jańa jyl muhıttyń arǵy betindegi saıası oqıǵalarǵa toly bolmaq.

Ázerbaıjanda 2024 jyldyń 7 aq­panynda kezekten tys prezıdent saı­laýy ótedi. Atalǵan eldiń Ortalyq saılaý komıssııasyna dodany 2024 jylǵy 7 aq­panǵa belgileý jáne ony Ázerbaıjan Saılaý kodeksinde belgilengen tártippen ótkizýdi qamtamasyz etý tapsyryldy. Osy oraıda aıta ketken jón, ulý jylynyń birinshi kúninen bastap Taýly Qarabaq óńiri tolyqtaı Ázerbaıjannyń menshigine qaıtaryldy. Aımaqtaǵy separatıstik qurylymnyń barlyq qyzmeti 2024 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap toqtatylady. Al Qarabaqta tura­tyn armıan halqynyń ókilderi Ázer­baıjannyń azamattyǵyn alyp, osy elde ómir súre beredi. Osylaısha, baýyr­las memleket jańa jyldy aqjoltaı jańa­lyqpen bastap otyr.

Sondaı-aq bıyl qart qurlyq Eý­ropalyq parlament múshelerin saı­la­maq. Atalǵan saıası báseke 6-9 maý­symǵa josparlanǵan. Bul da – jahan­dyq geosaıası ahýalǵa áser etetin mańyz­dy oqıǵanyń biri. Keıingi jyldary Eýropada ońshyl baǵyttaǵy par­tııa­lardyń tanymaldylyǵy artyp ke­ledi. Alda-jalda aldaǵy saıysta olar je­ńis­ke jetip jatsa, syrtqy máseleden bu­­ryn ishki túıtkilderge ekpin beretini tú­­sinikti. Demek Eýropalyq odaqtyń kó­­megine muqtaj basqa elder nazardan tys qalýy yqtımal. Endeshe, qart qur­­lyqtaǵy saılaýdy halyqaralyq qoǵam­dastyq jiti baqylaıdy.

Budan bólek Grýzııa, Fınlıandııa, Islandııa, Lıtva, Reseı, Taıvan, taǵy basqa birqatar memlekette prezıdent saı­laýy ótedi. Sonymen qatar parla­ment­tik saılaýlar da jeterlik.