Ákemteatrdyń anasy

Bul týrasynda teatr synshysy Áshirbek Syǵaı óziniń «Oı tórinde – teatr» atty zertteý eńbeginde by­laı dep jazady: «Alymdy sah­nagerdiń qaı qaptalynan kóz sal­sańyz da, órkeshti beıneler legi, qudiretti kesek keıipkerler toby jadyńyzǵa oralyp, dál bir ejelgi ertegiler elinen qýana qol bulǵap turǵan eski tanystaryń­daı jyly ushyrar edi. Ulty, rýhy, túr-túsi, turmys-salty, minez-qul­qy árqıly áıelder keskini, óz­de­ri shyqqan túp tamyrlaryn tý­ǵan tól topyraqtarynan naq bir qa­zaqtyń uly qyzy, ultymyzdyń óreli ónerpazy Sábıra arqyly ǵana tapqandaı. Kóbinshe, kópke tanymal boıaýlary qalyńyraq be­leń alyp jatatyn sátterde, esil Sákeń urpaǵyn aıalap ah urǵan ana­lardy tolǵap bir ketkende, beı­ne bir botasyn izdep bozdaǵan arýanadaı ańyrar edi. Uljan, Zeınep, Tolǵanaı, Maqpal, Salıha, Mórjan, Kesarııa, Lıýsı, Than, Evdokııa Ivanovna... Sanaı berseń, uzyn tizim jalǵasa bermek, ulasa túspek. Qup, qazaq áıelderiniń psıhologııasyna, turmys-tirshiligine jasynan qanyq bolyp ósti delik. Al óz repertýaryndaǵy grýzın, vetnam, eston, ıspan, fın, túrik, ózbek, orys, qyrǵyz áıelderiniń jan dúnıelerindegi názik nıýans­tardy sahna syryn oqymaǵan óner ıesi qalaı ǵana sátti ıegere alǵan? Gáp uly aktrısanyń ómir mektebinen órnek, ónege tabýynda. Onyń tabıǵı daryny en dalanyń, saıyn saharanyń erke samalyn eske túsirer edi. Jan darhandyǵy, talant moldyǵy, minez keńdigi tula boıynda «aıǵaı salyp», aıǵaılap emes-aý, únsiz «shyńǵyryp» jatar edi. Sábıra Maıqanqyzy óneriniń de ózgeden ereksheligi osynda».

Aktrısanyń kúlli bolmysyna, talant tabıǵatyna synshy­­nyń joǵaryda bergen baǵasy tolyq ta­razy bolatyndaı. Shynymen de, Sábıra Maıqanovanyń sahna­da týdyrǵan kesek rólderi – bú­ginde analar beınesiniń etalo­nyn­daı qabyldanady, baǵa­la­na­dy. Teatrdaǵy alǵashqy ady­myn Beıimbet Maılınniń «Maı­da­nyndaǵy» Altynaı rólimen at­taǵan sańlaq san alýan keıipker­lerdi kemeline keltire keıiptedi. Ási­rese aktrısanyń som­­da­ýyndaǵy qyr­ǵyz ja­zý­shysy Shyń­ǵys Aıtma­tovtyń «Ana – Jer-Ana» qoıy­ly­myndaǵy Tol­ǵanaı róli aıryqsha toq­talyp ótý­ge turarlyq beıneler sanatynan. Sábıra Maı­qanova­nyń aıtýly rólin teatr mamandary óner­degi úlken oqıǵaǵa balaıdy.

Az-maz tarıhqa sheginis jasap kórsek, M.Áýezov atyndaǵy aka­demııalyq drama teatryndaǵy analar beınesi jaıly sóz bolǵanda, aıtýly tizimniń kóshin qazaq sahna óneriniń sheberi, KSRO jáne Qazaqstannyń halyq ártisi, Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty Sábıra Maıqanova bastaıdy. Oıy­myzdy Eńbek eri, KSRO jáne Qa­zaqstannyń halyq ártisi, Sábıra Maı­qanovanyń ónerdegi izbasa­ry Asanáli Áshimovtiń: «Qallekı – qazaq teatrynyń ákesi bolsa, Sá­bıra – bizdiń teatrlarymyzdyń ana­sy» degen pikiri bekite túsedi.

Taǵdyr taýqymetin kóp kórip, bes jasynda anasynan aıyrylǵan bolashaq aktrısa meıirim ýyzyna jarymaı boı jetedi. Sondyqtan bolsa kerek, Sábıranyń somdaǵan ár róli saǵynyshpen, Anaǵa degen máńgilik mahabbatpen astasyp jatatyn. Sol sebepti de shyǵar, aktrısa keıiptegen árbir áıel, ana beınesi ishki qýat kúshimen, alapat energetıkasymen kórermenin birden ózine baılap tastaıtyn.

Áıgili akter Serke Qojam­qu­lovtyń synynan súrinbeı ótip, 1932 jyly alǵash teatr tabal­dyryǵyn attaǵan aktrısa 65 jyl ǵumyryn kıeli sahnaǵa qyzmet etýge arnady. Bir adamnyń ómirine para-par ónerdegi óreli jolyn ónegeli etip órgen sańlaq óle-ólgenshe teatr­ǵa tabynyp ótti. Aktrısany kózi kórgen zamandas-áriptesteriniń aıtýynsha, Sábıra Maıqanova oınaıtyn spektakli jaqyndaǵan saıyn typyrshyp, tipti eki kún eshkimmen sóılespeı, ózgeniń úıine barmaı, ózi de qonaq shaqyrmaı keıipkerimen ishteı syrlasyp, uzaq daıyndalady eken. Ásirese «Ana – Jer Ana» qoıylymyndaǵy Tolǵanaıdy oınaıtyn kúni sahna sańlaǵymen til­desý múlde múmkin bolmapty. Bul – ónerdi tutas ómirine aı­naldyr­ǵan teatr tarlanynyń ke­ıingi býyn akterlerge taǵylym bolar tamasha qasıeti. О́kinishke qaraı, búginde sahnanyń salmaǵyn dál Sábıra Maıqanovalar syndy baǵalap, ár qoıylym saıyn keıipkerin óbek­teı aıalaıtyndar sırek. Keıde erterek kelip teatrdyń qyzmettik kireberisin­de turyp baqylaıtyn bolsań, spektakl bastalýǵa jarty saǵattan az ýaqyt qalǵanda adymyn asyǵa basyp, entige esikke enip kele jat­qan ártisterdi kórip osyndaı oıǵa eriksiz bekine túsesiń. Son­daıda kózkórgenderi ańyz qylyp aıtatyn Maıqanovalardyń el esi­nen óshpeıtin máńgilik óner tý­dyrýynyń syryn uǵa túskendeı bolasyń.

Osy­dan 110 jyl buryn Qy­zyl­orda óńirinde ómirge kelgen aktrısa 65 jylyn tutasymen teatr­ǵa baǵyshtady. Kınodaǵy rólderi jáne bir tóbe. О́le-ólgenshe ónerge qaltqysyz qyzmet etti. Alashtyń aıtýly aktrısasyna aınaldy. Jan-tánimen berile kesek beınelerdi keskindedi. Qazaq sahnasy men ekranynda áıel, ana beınesiniń tutas galereıasyn jasady.

Al taqyr jerden teatr ashyp, tuńǵysh kásibı qazaq teatrynyń týyn kótergen tulǵalardyń izinen erip, ólmes óner týdyrǵan sol «samorodok» Sábıranyń sahnadaǵy sáý­leli jolyn, teatrdaǵy taǵy­lym­­dy eńbegin búginde laıyqty deń­­geıde baǵalaı alyp jatyrmyz ba? Baǵa­lasaq elimizdiń eń­seli bir teatry­na esimin berip, mań­­daıyna jar­qyratyp jazyp qoı­mas pa edik? Bul týraly us­ta­zy­myz, belgili ­teatr bilgiri Áshir­bek Syǵaı aktrısa­­nyń ǵasyr toıy qarsańynda ózekti másele qoz­ǵaǵan bolatyn. Biraq ­arada 10 jyl ótipti. Jabýly qazan sol kúıinde. Sahna sańlaǵyna qatys­ty seń áli qozǵalmady. Áıtpese, KSRO jáne Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıra Maıqanovanyń ónerge si­ńir­gen eńbegin keıingi urpaq qa­laı ulyq­tasa da jarasar edi... Estı­tin qu­laq, nıetti jan tabylsa, qanekı?