Prezıdent 2024 jyldyń birinshi jumys kúninde bergen osy suhbaty arqyly shyn máninde jańa saıası maýsymdy ashyp, memleket pen qoǵamnyń birlesken jumysynyń jasampaz kún tártibin belgiledi.
Bul da – taǵy bir jańa saıası dástúr.
Suhbatty oqyǵanda osy ýaqyt ishinde baıtaq Otanymyzda kóptegen aıtýly oqıǵalar oryn alǵanyn, azamattardyń ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy memlekettik sheshimder qabyldanǵanyn tereń túısinesiz. Elimiz alǵa qaraı qaryshty qadam basyp, túbegeıli reformalar jasaldy. Qoǵam ózgerdi. Adamdardyń sanasy jańarýda, qundylyqtar ózgerýde.
Jýrnalıspen áńgime barysynda Prezıdent el bolashaǵy, qoǵamymyzdyń damýy, Qańtar oqıǵasy, júrgizilip jatqan reformalar men ulttyq qundylyqtar týraly oılaryn ortaǵa saldy.
Budan týra eki jyl buryn osy kúnderi biz jantúrshigerlik oqıǵany bastan ótkerdik. Ákimdikterge, quqyq qorǵaý organdarynyń ǵımarattaryna, qarý-jaraq qoımalaryna shabýyldar jasalyp, buqaralyq aqparat quraldaryn, áýejaılardy basyp alý oqıǵalary oryn aldy. Munyń bári – naǵyz memlekettik tóńkeristiń ortaq belgileri.
Sol bir qıyn-qystaý kezeńde Prezıdenttiń kúrdeli de mańyzdy sheshimderdi qabyldaǵanyna janynda bolǵan azamattar tikeleı kýá boldyq. Qasym-Jomart Kemeluly ózine tóngen qaýip-qater men qysymǵa qaramastan, jumys ornynan ketpeı, óńirlermen táýlik boıy baılanysta bolyp, saǵat saıyn Jedel shtab otyrysyn ótkizip otyrdy.
Sol túni Prezıdent Qaýipsizdik Keńesiniń jumysyn óz qolyna alyp, onyń arnaıy otyrysyn ótkizdi.
Prezıdenttiń syn saǵatta tabandylyq tanytyp, bıliktiń qulamaıtynyn jáne óziniń elden eshqaıda da ketpeıtinin málimdeýi halyqtyń kókiregine úlken senim uıalatty. Osyny kórgen qaskóı tóńkeris jasaýshylardyń beti qaıtyp, keri sheginýge májbúr boldy.
Memleket basshysynyń batyldyǵy, tabandylyǵy men myqty erik-jigeri memlekettilikti saqtaýǵa jáne tártipti qalpyna keltirýge múmkindik berdi dep tolyq senimmen aıta alamyz. Sol bir qıyn-qystaý kúnderde jasaǵan batyl áreketi úshin halqymyz Prezıdentke kúni búginge deıin rızashylyǵyn bildiredi. Depýtattar óńirlerge barǵan saıyn osyǵan kýá bolyp júr.
Qoǵamda kópten beri aıtylyp ta, talqylanyp ta júrgen túıtkildiń biri – qos bılik máselesi. Memleket basshysy bul máselege qatysty da naqty ári ashyq jaýap berdi.
Prezıdent Ákimshiligindegi jumys barysynda sheneýnikterdiń eki jaqqa jaltaqtap, kabınetter arasynda shabylyp júrýi basqarý modelindegi osaldyqty baıqatty.
Qoǵam eski júıeniń bılikti óz qolyna shoǵyrlandyryp, meılinshe odan aırylǵysy kelmeıtinine kýá boldy. Sol ýaqytta búkil saıası-quqyqtyq júıeniń jumysy osyǵan baǵyttalǵan bolatyn.
Biraq bir elde eki basqarýshynyń bolmaıtyny anyq. Bul – basqarýdaǵy daǵdarys pen bıliktiń dısbalansyna aparatyn qaterli jol. Muny keıinnen oryn alǵan Qańtar oqıǵasy naqty dáleldedi.
Búginde elimizde barlyq sheshimdi halyq saılaǵan Prezıdent qabyldaıdy. Bul turaqtylyq pen damýdyń kepili bolyp otyr.
Prezıdent Qańtar oqıǵasy saıası reformalardy júzege asyrýdy jedeldetkenin erekshe atap ótti. Qasym-Jomart Kemeluly úlken ózgeristerdi eń aldymen ózinen jáne janyndaǵy saıası elıtadan bastady.
Basty saıası jańalyqtardyń biri – Prezıdenttiń jeti jyldyq bir merzimge saılanýy. Bir Prezıdent – bir merzim qaǵıdaty Konstıtýsııamyzda shegelenip, el táýelsizdigine parapar myzǵymas normaǵa aınaldy. Bul bolashaqta kúshtiń bir qolǵa shoǵyrlanýyna qarsy naǵyz «vaksınasııa» deýge bolady. Bul túbegeıli sheshim – Prezıdenttiń saıası reformalaryn sózben emes, ispen shegendeýdiń aıqyn kórinisi. Mundaı ózgerister álemdegi damyǵan elderdiń ózinde de ǵasyrlarǵa sozylǵanyn bilemiz.
Reformalardyń negizgi nátıjeleriniń biri – jańartylǵan Májilis. Búginde bul palata saıası kózqarastardyń keń aýqymyn bildiredi. «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» modeli tolyqtaı iske asyryldy dep aıtýǵa negiz bar. Mysaly, Májilistegi kópshilik orynǵa ıe bolǵan «Amanat» partııasy Memleket basshysymen keńese kele alǵash ret Premer-mınıstrlikke óz kandıdatýrasyn usyndy.
Májiliste árbir zań men negizgi sheshimder qoǵammen birlese qabyldanady.
Jańartylǵan Májilis eń aldymen zańsyz ıemdengen aktıvterdi memleket menshigine qaıtarý týraly zańdy qabyldady. Halyq arasynda keńinen talqylanǵan bul zań Prezıdent uıytqy bolǵan áleýmettik ádilettilikti ornatý boıynsha qoǵamnyń basty talabyna laıyqty jaýap boldy.
Memleket basshysy qoǵamnyń túıtkildi máselelerin únemi nazarda ustaıdy. 2019 jyly Prezıdent retinde qabyldanǵan alǵashqy sheshimderdiń biri qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattardyń qarjylyq táýeldiligin, qaryzyn azaıtý boldy. Bul mańyzdy másele Qasym-Jomart Kemelulyn únemi tolǵandyrady. Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen depýtattar halyqtyń qaryz júktemesin azaıtýǵa baǵyttalǵan zań jobasyna bastamashy bolyp otyr.
Prezıdent óz suhbatynda turmystyq zorlyq-zombylyqqa múldem tózbeýshilik qaǵıdatyn ustanýǵa toqtaldy. Bul qazirgi qoǵamdaǵy áleýmettik dert ekeni anyq. Osy rette depýtattar tarapynan mundaı qylmys úshin jazany odan ári qatańdatý máseleleri zańmen qaıta pysyqtalýda.
Prezıdent jylý ortalyǵy men turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń búgingi múshkil jaǵdaıy týraly da ashy shyndyqty aıtty. Bul problemalar uzaq ýaqyt aıtylmady, jabýly qazan kúıinde qalyp otyrdy. 30 jyl ishinde elimizde birde-bir jylý energııa ortalyǵy salynbady. Endi Úkimet pen ákimder bul máselelerdi kezeń-kezeńimen sheshetin bolady. Elimizdiń ártúrli qalasynda 3 jylý energııa ortalyǵyn salý josparlanýda. Qomaqty ınvestısııa quıylyp, jańa mamandar daıarlanady.
Bul suhbatynda Qasym-Jomart Kemeluly el men qoǵamnyń damýyna qajetti qundylyqtarǵa da erekshe toqtaldy. Eldik maqsatta artqa alańdamaı, uzaqmerzimdi maqsattardy basshylyqqa ala otyryp, alǵa umtylý mańyzdy ekenine basty nazar aýdardy.
Iаǵnı biz ótkenimizben ǵana maqtanyp, ózimiz eshteńe istemeı, jetistikke jete almaıtynymyz haq. Bul – qoǵamdy tyǵyryqqa tireıtin aldamshy túsinik.
Jahandyq báseke jaǵdaıynda biz zamanaýı tehnologııalary órkendegen, jasandy ıntellekt engizilgen ozyq elder men damyǵan qoǵamdarǵa qarap boı túzeýimiz kerek. Ol úshin eńbekqorlyq, bilimge umtylý, pragmatızm, kásipqoılyq, iskerlik, bastamashylyq sııaqty qundylyqtardy bekem ustanǵan memleketke aınalýǵa tıispiz.
Memleket basshysy suhbatynyń «Biz ozyq oıly ult retinde tek qana alǵa qaraýymyz kerek!» dep atalýynyń ózi aldymyzda aýqymdy maqsat turǵanyn ańǵartady.
Prezıdent suhbatyndaǵy basty oı – elde qoǵamnyń qatysýynsyz eshbir oń ózgeristiń bolýy múmkin emestigi. Memleket basshysy aıtqandaı, azamattardyń quqyqtyq saýattylyǵy men belsendiligi – demokratııalyq ózgeristerdiń basty kepili.
Ulaǵatty ulttyq qundylyqtar aıasynda uıysqan halyq eshqashan keri ketpeı, árdaıym nyq senimmen alǵa umtyla bermek.
Erlan QOShANOV,
Májilis tóraǵasy
